Unglingavinnan fellur niður í dag og fólk er varað við áreynslu utandyra, vegna þess að mengunarskýið úr eldgosinu á Sundhnúkagígum sem liggur yfir höfuðborgarsvæðinu innifelur meira brennisteinsdíoxíð en nokkru sinni fyrr frá upphafi eldsumbrota á Reykjanesskaga. Þá hefur efnið umbreyst í brennisteinssýru, sem ekki er greind nægilega vel.
Varaði við brennisteinssýru
Heilsuverndarmörk fyrir brennisteinsdíoxíð eru 350 µg/m3 fyrir styttri tíma, mínútur eða klukkustundir. Fyrir lengri tíma eru þau 125 µg/m3. Klukkan 8.20 í morgun var gildi brennisteinsdíoxíðs langt yfir þessum mörkum, eða 1.900 µg/m3.
Þess ber að geta að gildi brennisteinsdíoxíðs hefur farið fallandi í morgun, sem og gildi örfíns svifryks, fíns svifryks og grófs svifryks. Klukkan 10.30 voru gildin komin niður í 700 og 10.40 í 555 µg/m3 á mæli Faxaflóahafna í Laugarnesi í Reykjavík. Þá hefur gildið fallið niður fyrir heilsuverndarmörk í Hafnarfirði og Kópavogi.
Þorvaldur Þórðarson eldfjallafræðingur varaði nýlega við brennisteinssýrunni og að hún sé ekki mæld. „Þær stofnanir sem sjá um eftirlitið fylgjast frekar með brennisteinsdíoxíðinu, heldur en brennisteinssýrunni, sem er skaðlegri í rauninni. Bæði fyrir heilsu okkar og önnur tæki og tól, þar á meðal flugvélar,“ sagði hann í samtali við mbl.is.
Samkvæmt tilkynningu frá Heilbrigðiseftirliti Reykjavíkur eru ekki til staðar mælar sem nema mengunina að fullu, en vísbendingar eru um töluverða brennisteinssýru.
„Gosmóða inniheldur mengun sem hefur náð að umbreytast meðal annars í SO4 (súlfat) og brennisteinssýru og greinist hún því ekki með hefðbundnum mælingum á brennisteinsdíoxíði (SO2) en mælingar á fínna svifryki gefa vísbendingar um að þessi mengun sé til staðar. Gildi fínasta svifryksins eru há á öllum mælistöðvum sem mæla slíkt ryk í borginni,“ segir þar.
Brennisteinssýra er leysanleg í vatni og er mikið notuð í efnahvörfum og í iðnaði.
Villandi framsetning gagna á vef um loftgæði
Að auki er rétt að vara við því að á vef Umhverfis- og orkustofnunar, sem sýnir loftgæði á Íslandi, eru flestir mælir grænir að lit, sem gefur til kynna „mjög góð“ loftgæði, en í reynd eru þeir einfaldlega ekki að mæla þá tegund mengunar sem nú liggur í loftinu.
Almennar ráðleggingar um gasmengun
Lungna og hjartasjúklingar hafi sín lyf tiltæk
Andið sem mest með nefi og forðast líkamlega áreynslu utandyra í mikill mengun því það dregur úr þeim styrk sem kemst niður í lungu.
Dvöl innanhúss með lokaða glugga og slökkt á loftræstingu veitir verulega vörn fyrir menguninni.
Athugið að rykgrímur veita enga vörn gegn gasmengun
Ráðstafanir til varnar SO2 og annarri gosmengun mengun innandyra
Lokaðu gluggum og minnkaðu umgengni um útidyr.
Hækkaðu hitastigið í húsinu.
Loftaðu út um leið og loftgæði batna utandyra.
Heilbrigðiseftirlitið hefur eftirfarandi ráðleggingar varðandi ástandið nú.
„Þar sem bæði gosmóða og gasmengun liggja yfir borginni mælir Heilbrigðiseftirlit Reykjavíkur með að takmarka útiveru og sérstaklega áreynslu utandyra. Við þennan styrk brennisteinsdíoxíðs geta viðkvæmir einstaklingar farið að hósta og finna fyrir ertingu í augum, koki og nefi. Heilbrigðir einstaklingar geta fundið einkenni frá öndunarfærum og ertingu í augum, nefi og koki. Gosmóða getur orsakað slen, höfuðverk, ertingu í augum og hálsi auk flensueinkenna. “
Varaði við áhrifum á flugvélar
Sem fyrr segir varaði Þorvaldur Þórðarson, prófessor í eldfjallafræði, nýlega við áhrifum brennisteinssýru, en þar tiltók hann sérstaklega að flugvélar gætu misst vélarafl. „Við verðum að taka tillit til þeirrar hættu sem stafar af þessum hlutum. Þetta getur haft þannig áhrif að alvarlegir hlutir geta gerst í kjölfarið. Við vitum að þotur sem hafa flogið í gegnum gosmekki hafa misst vélarafl,“ sagði Þorvaldur í samtali við mbl.is.
„Sem betur fer hefur engin þeirra hrapað en það hefur oft staðið á tæpu. Það er algjör óþarfi að leika sér að hættunni þegar að við vitum jafn mikið og við vitum.“
Þegar Þorvaldur færði fram viðvörun sína var brennisteinsskýið mun víðfeðmara í dag og náði langt vestur af landinu, en lá þó ekki yfir höfuðborgarsvæðinu.
Langt í lífshættuleg mörk
Samkvæmt upplýsingum frá Landlækni þarf mikið til þess að magn brennisteinsdíoxíðs séu lífshættuleg.
„Skammtíma áhrifin þegar styrkur er lágur, eru fyrst og fremst erting í augum, nefi og koki og jafnvel höfuðverkur. Ef gildin fara hærra, til dæmis yfir 600 µg/m3 getur borið á hósta, sérstaklega hjá viðkvæmum einstaklingum* eða einstaklingum með undirliggjandi sjúkdóma. Þegar styrkurinn er kominn yfir 2600 µ/m3 koma fram einkenni hjá öllum, erting í öndunarvegi, hósti og höfuðverkur. Heilbrigðir einstaklingar er ólíklegir til þess að fá alvarleg einkenni fyrr en styrkurinn fer upp undir 9000 µ/m3. Lífshættuleg einkenni koma ekki fram fyrr en styrkurinn fer yfir 150.000 µ/m3,“ segir Embætti landlæknis í ráðleggingum sínum vegna eldgosa og heilsu.
„Margar rannsóknir (þó ekki allar) sýna einnig að SO2 mengun getur valdið vaxtarskerðingu hjá fóstrum þungaðra kvenna“
Þegar farið er yfir heilsuverndarmörk geta margið fundið fyrir einkennum.
„Þegar fólk verður fyrir mengun af völdum brennisteinsdíoxíð (SO2), breytist það á röku yfirborði slímhúða í brennisteinssýru sem veldur ertingu í augum, nefi og koki. Mest af því SO2 sem berst inn í líkamann í gegnum öndunarveg (nef og munn) safnast þó ekki fyrir og skaða á innri líffærum er ekki lýst. Vegna þess er mikilvægt í viðbrögðum við SO2 mengun að fólk andi rólega, í gegnum nefið og forðist áreynslu. Skaðleg áhrif SO2 eru tengd því þegar efnið kemst í neðri öndunarveginn, í lungun. Þá geta komið fram alvarlegri einkenni svo sem astmi og bólgja/bjúgur í lungum,“ segir Landlæknir.
Þó eru óléttar konur sérstaklega varaðar við áhrifum af brennisteinsdíoxíði. „Margar rannsóknir (þó ekki allar) sýna einnig að SO2 mengun getur valdið vaxtarskerðingu hjá fóstrum þungaðra kvenna og einnig að börn fæðist fyrir tímann,“ segir embætti Landlæknis.
