Lítið fyrirbæri á braut um sólina hefur vakið athygli vísindamanna og sett fram fleiri spurningar en svör. Fyrirbærið, sem ber heitið 1998 KY26, er aðeins um 11 metrar í þvermál en hreyfist á óvenjulegan hátt sem ekki er hægt að skýra með þyngdaraflinu einu saman.
Það hefur meðal annars verið talið mögulegt að um sé að ræða halastjörnu eða smástirni. Ein kenningin hefur meira að segja verið sú að fyrirbærið sé Phobos 1, ómannað geimfar sem Sovétríkin sendu af stað árið 1988 til að rannsaka Mars en misstu samband við um tveimur mánuðum síðar.
En vísindamenn eru ekki sammála um þá kenningu.
Fyrirbærið, 1998 KY26 fannst árið 1998 af stjörnufræðingnum Tom Gehrels við Háskólann í Arizona. Það virtist í fyrstu vera venjulegt smástirni, en óvenjulegar hröðunarbreytingar þess hafa gert vísindamönnum erfitt fyrir að útskýra hreyfingar þess.
Halastjarna án hala?
Ein kenningin hefur verið sú að fyrirbærið sé svokölluð „dökk halastjarna“. Slíkar halastjörnur hafa ekki sýnilegan hala úr ryki, en geta engu að síður verið undir áhrifum frá ís sem gufar upp þegar sólin hitar yfirborð þeirra.
Þetta ferli gæti skýrt hvers vegna 1998 KY26 virðist hraða sér á óvenjulegan hátt.
Ný rannsókn, sem birtist í vísindaritinu Icarus, hefur hins vegar dýpkað ráðgátuna. Þar kemur fram að meðalhiti fyrirbærisins sé um 53 gráður undir frostmarki á Fahrenheit, sem er mun hærra en talið er að ís geti þolað við þessar aðstæður.
„Ef eitthvað inniheldur ís er það halastjarna,“ segir Darryl Z. Seligman, lektor í eðlisfræði og stjörnufræði við Michigan State University, í samtali við New York Times, en hann hefur verið einn helsti stuðningsmaður kenningarinnar um dökku halastjörnuna.
En ef enginn ís er til staðar er skýringin ekki lengur jafn einföld.
„Yfirborð KY26 er of heitt,“ segir Seligman.
Hann bendir jafnframt á að vísindamenn hafi takmarkaðar upplýsingar um fyrirbæri sem eru mjög nálægt jörðinni.
„Það eru ekki til gríðarlega miklar upplýsingar um fyrirbæri sem eru mjög nálægt jörðinni. Þau eru einstaklega lítil og dauf,“ segir hann.
Sovéskt geimfar?
Avi Loeb, stjarneðlisfræðingur við Harvard-háskóla sem hefur vakið mikla athygli fyrir kenningar sínar um möguleg geimverufyrirbæri, hefur lagt fram aðra tilgátu.
Í samtali við Fox News Digital sagði Loeb að 1998 KY26 væri hvorki halastjarna né smástirni heldur Phobos 1, geimfar sem Sovétríkin sendu til Mars árið 1988 og týndist.
Loeb hefur áður sett fram þessa kenningu í rannsókn sem hann skrifaði ásamt öðrum og birt var á netinu í maí síðastliðnum.
Jared Isaacman, yfirmaður NASA, hefur hins vegar hafnað hugmyndum um að fyrirbærið sé geimfar af einhverju tagi.
„Það er ekkert sem bendir til þess að þetta sé annað en smástirni,“ sagði Isaacman í samtali við Fox & Friends.
Bryce T. Bolin, vísindamaður hjá Eureka Scientific Inc., sem hefur rannsakað fyrirbærið, tekur einnig undir að ekki sé ástæða til að líta á það sem geimfar.
„Það er alls konar geimrusl þarna úti. En þetta fyrirbæri er allt of þungt og allt of þétt,“ segir Bolin.
Hann bætir við að þéttleiki 1998 KY26 sé í raun eins og hjá venjulegum steini.
Sólin gæti verið lykillinn að ráðgátunni
Vísindamenn hafa einnig skoðað nýjar upplýsingar um stærð fyrirbærisins. Rannsókn frá árinu 2025 sýndi að þvermál þess væri aðeins þriðjungur af því sem áður hafði verið talið.
„Þetta var gríðarlega mikilvæg niðurstaða,“ segir Bolin, því hún gerði vísindamönnum kleift að hugsa öðruvísi um kraftana sem gætu haft áhrif á hreyfingar þess.
Davide Farnocchia, siglingaverkfræðingur hjá Jet Propulsion Laboratory NASA í Kaliforníu, og samstarfsmenn hans hafa lagt fram nýja skýringu á óvenjulegri hröðun fyrirbærisins.
Þeir telja að hún geti verið af völdum sólarinnar.
„Ljósagnir bera með sér skriðþunga. Hann er mjög lítill hjá hverri ljósögn, en það er gríðarlega mikið af þeim,“ segir David Jewitt, sem stýrir Institute for Planets and Exoplanets við Kaliforníuháskóla í Los Angeles.
„Þessi þrýstingur er nægur til að ýta hlutum til þegar þeir eru ekki of stórir.“
Þetta fyrirbæri kallast geislunarþrýstingur og gæti hafa virkað samhliða svokölluðum Yarkovsky-áhrifum, sem lýsa kraftinum sem verður til þegar hlutur gefur frá sér hita eftir að hafa tekið við sólarljósi.
NASA hefur einnig staðfest að kraftar frá sólgeislun hafi áhrif á 1998 KY26.
Hætt við leiðangur sem átti að leysa ráðgátuna
Japanska geimferðastofnunin hafði vonast til að fá endanleg svör með geimfarinu Hayabusa2, sem átti að ná til 1998 KY26 árið 2031.
Á mánudag tilkynntu japönsk yfirvöld hins vegar að leiðangurinn hefði verið felldur niður vegna vandamála með hreyfil geimfarsins.
Hayabusa2 mun þess í stað ferðast til annars smástirnis, 2015 BM510, sem það er gert ráð fyrir að nái árið 2028 eða 2029.
Þrátt fyrir óvissuna hafa vísindamenn ekki áhyggjur af því að 1998 KY26 muni rekast á jörðina.
„Þeir eru mjög góðir í því sem þeir gera,“ segir Seligman um stofnanir á borð við Planetary Defense Coordination Office hjá NASA, sem fylgist náið með fyrirbærum sem gætu ógnað jörðinni.
„Við höfum ekkert að óttast.“
Ráðgátan um 1998 KY26 er því enn óleyst. En þótt fyrirbærið sé lítið gæti það hjálpað vísindamönnum að skilja betur hvernig sólarljós, geislun og aðrir kraftar hafa áhrif á smáhluti í geimnum.
Veistu meira? Láttu okkur vita
Það tókst ekki að sækja formið. Reyndu aftur eftir augnablik.
































Athugasemdir