Valur Gunnarsson
„Getur ekkert gert nema reynt að hefna sín á óbreyttum borgurum.“
Valur Gunnarsson
Peningar

Prett­yboitjokkó stofnar fyr­ir­tæki með fyrrum lands­liðs­manni

Peningar

Elís seg­ist hafa tapað 100 millj­ónum í við­skiptum við fjár­festa

Innlent

„Börn eiga ekki að þurfa að bera afleið­ing­arnar“

Pólitík

Segir flokks­menn Guðrúnar und­ir­búa mót­fram­boð gegn henni

Fólk

„Mér líður gjör­sam­lega djöf­ul­lega“

Innlent

Fékk aldr­aðan mann til að selja rað­hús skömmu fyrir and­lát

Fólk

Selja ein­býli með turn­stofu og verð­launa­garði

Innlent

Ferðin til Írlands tók óvænta stefnu á Kefla­vík­ur­flug­velli

Fólk

Ragnar Bragason birti mynd­band af dul­ar­fullum ljósum yfir Sunda­höfn

Innlent

Álft skotin á Víði­staða­túni

Lítið fyrirbæri í geimnum vekur stórar spurningar

„Við höfum ekk­ert að ótt­ast“

1998 KY26
1998 KY26 Teikning lista­manns af 1998 KY26, dul­ar­fullu fyr­ir­bæri sem er um 11 metrar í þver­mál og er á braut um sól­ina. Mynd: M. Kornmesser/ESO; T. Santana-Ros, JAXA/University of Aizu/Kobe University

Lítið fyr­ir­bæri á braut um sól­ina hefur vakið athygli vís­inda­manna og sett fram fleiri spurn­ingar en svör. Fyr­ir­bærið, sem ber heitið 1998 KY26, er aðeins um 11 metrar í þver­mál en hreyf­ist á óvenju­legan hátt sem ekki er hægt að skýra með þyngd­ar­afl­inu einu saman.

Það hefur meðal ann­ars verið talið mögu­legt að um sé að ræða hala­stjörnu eða smá­stirni. Ein kenn­ingin hefur meira að segja verið sú að fyr­ir­bærið sé Phobos 1, ómannað geim­far sem Sov­ét­ríkin sendu af stað árið 1988 til að rann­saka Mars en misstu sam­band við um tveimur mán­uðum síðar.

En vís­inda­menn eru ekki sam­mála um þá kenn­ingu.

Fyr­ir­bærið, 1998 KY26 fannst árið 1998 af stjörnu­fræð­ingnum Tom Gehrels við Háskól­ann í Arizona. Það virt­ist í fyrstu vera venju­legt smá­stirni, en óvenju­legar hröð­un­ar­breyt­ingar þess hafa gert vís­inda­mönnum erfitt fyrir að útskýra hreyf­ingar þess.

Halastjarna án hala?

Ein kenn­ingin hefur verið sú að fyr­ir­bærið sé svokölluð „dökk hala­stjarna“. Slíkar hala­stjörnur hafa ekki sýni­legan hala úr ryki, en geta engu að síður verið undir áhrifum frá ís sem gufar upp þegar sólin hitar yfir­borð þeirra.

Þetta ferli gæti skýrt hvers vegna 1998 KY26 virð­ist hraða sér á óvenju­legan hátt.

Ný rann­sókn, sem birt­ist í vís­inda­rit­inu Icarus, hefur hins vegar dýpkað ráð­gát­una. Þar kemur fram að með­al­hiti fyr­ir­bær­is­ins sé um 53 gráður undir frost­marki á Fahren­heit, sem er mun hærra en talið er að ís geti þolað við þessar aðstæður.

„Ef eitt­hvað inni­heldur ís er það hala­stjarna,“ segir Darryl Z. Seligman, lektor í eðl­is­fræði og stjörnu­fræði við Michigan State Uni­versity, í sam­tali við New York Times, en hann hefur verið einn helsti stuðn­ings­maður kenn­ing­ar­innar um dökku hala­stjörn­una.

En ef eng­inn ís er til staðar er skýr­ingin ekki lengur jafn ein­föld.

„Yfirborð KY26 er of heitt,“ segir Seligman.

Hann bendir jafn­framt á að vís­inda­menn hafi tak­mark­aðar upp­lýs­ingar um fyr­ir­bæri sem eru mjög nálægt jörð­inni.

„Það eru ekki til gríð­ar­lega miklar upp­lýs­ingar um fyr­ir­bæri sem eru mjög nálægt jörð­inni. Þau eru ein­stak­lega lítil og dauf,“ segir hann.

Sovéskt geimfar?

Avi Loeb, stjarneðl­is­fræð­ingur við Harvard-háskóla sem hefur vakið mikla athygli fyrir kenn­ingar sínar um mögu­leg geim­veru­fyr­ir­bæri, hefur lagt fram aðra til­gátu.

Í sam­tali við Fox News Digital sagði Loeb að 1998 KY26 væri hvorki hala­stjarna né smá­stirni heldur Phobos 1, geim­far sem Sov­ét­ríkin sendu til Mars árið 1988 og týnd­ist.

Loeb hefur áður sett fram þessa kenn­ingu í rann­sókn sem hann skrif­aði ásamt öðrum og birt var á net­inu í maí síð­ast­liðnum.

Jared Isaacman, yfir­maður NASA, hefur hins vegar hafnað hug­myndum um að fyr­ir­bærið sé geim­far af ein­hverju tagi.

„Það er ekk­ert sem bendir til þess að þetta sé annað en smá­stirni,“ sagði Isaacman í sam­tali við Fox & Friends.

Bryce T. Bolin, vís­inda­maður hjá Eureka Scientific Inc., sem hefur rann­sakað fyr­ir­bærið, tekur einnig undir að ekki sé ástæða til að líta á það sem geim­far.

„Það er alls konar geim­rusl þarna úti. En þetta fyr­ir­bæri er allt of þungt og allt of þétt,“ segir Bolin.

Hann bætir við að þétt­leiki 1998 KY26 sé í raun eins og hjá venju­legum steini.

Sólin gæti verið lykillinn að ráðgátunni

Vís­inda­menn hafa einnig skoðað nýjar upp­lýs­ingar um stærð fyr­ir­bær­is­ins. Rannsókn frá árinu 2025 sýndi að þver­mál þess væri aðeins þriðj­ungur af því sem áður hafði verið talið.

„Þetta var gríð­ar­lega mik­il­væg nið­ur­staða,“ segir Bolin, því hún gerði vís­inda­mönnum kleift að hugsa öðru­vísi um kraft­ana sem gætu haft áhrif á hreyf­ingar þess.

Davide Farnocchia, sigl­inga­verk­fræð­ingur hjá Jet Prop­ulsion Laboratory NASA í Kali­forníu, og sam­starfs­menn hans hafa lagt fram nýja skýr­ingu á óvenju­legri hröðun fyr­ir­bær­is­ins.

Þeir telja að hún geti verið af völdum sól­ar­innar.

„Ljósagnir bera með sér skrið­þunga. Hann er mjög lít­ill hjá hverri ljó­sögn, en það er gríð­ar­lega mikið af þeim,“ segir David Jewitt, sem stýrir Institute for Planets and Exopla­nets við Kali­forn­íu­há­skóla í Los Angeles.

„Þessi þrýst­ingur er nægur til að ýta hlutum til þegar þeir eru ekki of stórir.“

Þetta fyr­ir­bæri kall­ast geisl­un­ar­þrýst­ingur og gæti hafa virkað sam­hliða svoköll­uðum Yar­kov­sky-áhrifum, sem lýsa kraft­inum sem verður til þegar hlutur gefur frá sér hita eftir að hafa tekið við sól­ar­ljósi.

NASA hefur einnig stað­fest að kraftar frá sól­geislun hafi áhrif á 1998 KY26.

Hætt við leiðangur sem átti að leysa ráðgátuna

Japanska geim­ferða­stofn­unin hafði von­ast til að fá end­an­leg svör með geim­far­inu Hayabusa2, sem átti að ná til 1998 KY26 árið 2031.

Á mánu­dag til­kynntu japönsk yfir­völd hins vegar að leið­ang­ur­inn hefði verið felldur niður vegna vanda­mála með hreyfil geim­fars­ins.

Hayabusa2 mun þess í stað ferð­ast til ann­ars smá­st­irnis, 2015 BM510, sem það er gert ráð fyrir að nái árið 2028 eða 2029.

Þrátt fyrir óviss­una hafa vís­inda­menn ekki áhyggjur af því að 1998 KY26 muni rekast á jörð­ina.

„Þeir eru mjög góðir í því sem þeir gera,“ segir Seligman um stofn­anir á borð við Planet­ary Defense Coordination Office hjá NASA, sem fylgist náið með fyr­ir­bærum sem gætu ógnað jörð­inni.

„Við höfum ekk­ert að ótt­ast.“

Ráðgátan um 1998 KY26 er því enn óleyst. En þótt fyr­ir­bærið sé lítið gæti það hjálpað vís­inda­mönnum að skilja betur hvernig sól­ar­ljós, geislun og aðrir kraftar hafa áhrif á smá­hluti í geimnum.

Kjósa
0
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Veistu meira?

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Mannlíf áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið í vikunni

Pólitík

Guð­mundur Ingi greindi frá „einum léleg­asta laga­brand­ara“ Alþingis

Þingmaðurinn sagði að umsækjendur um þyrftu að hafa undir 430 þúsund krónum í mánaðartekjur fyrir skatt.
Pólitík

„Það er kapps­mál að gera það að aðlað­andi kosti að flytja á lands­byggð­ina“

Pólitík

Grímur telur vel rök­stutt að fella brott­vís­un­ina úr gildi

Sport

Átján ára knatt­spyrnu­maður lést eftir höf­uð­högg í miðjum leik

Fólk

Flúði Talibana fimm ára en hlaut íslensku­verð­laun þremur árum seinna

Heimur

Heimur

Telja sig hafa náð for­sögu­legri flug­eðlu á mynd­band í Mexíkó

Yfirmaður almannavarna í Ciudad Juárez segir myndskeiðin stafræna afþreyingu sem eigi sér enga stoð í raunveruleikanum.
Heimur

Lög­reglan lagði hald á þús­undir ólög­legra kyn­lífs­vara á Kanarí­eyjum

Heimur

Loch Ness-skrímslið sést oftar í ár en í fyrra

Heimur

Íran vísar á bug fréttum um áform um efna­vopna­árás í Banda­ríkj­unum

Heimur

Móðir fékk son sinn aftur eftir ólýs­an­lega martröð

Heimur

Björn réðst á mann í Japan