Samherji opinberaður

Sjáv­ar­út­vegs­ris­inn Samherji er eitt stærsta og áhrifa­mesta fyr­ir­tæki á Íslandi. Fyr­ir­tækið teygir anga sína víða og stjórn­endur þess hafa ekki farið leynt með vilja sinn til að hafa mikil áhrif í sam­fé­lag­inu sem þeir búa í. Samherji hefur nú verið opin­berað fyrir að hafa greitt mútur til að kom­ast yfir kvóta í Namibíu og stundað stór­fellda skatta­snið­göngu til að hámarka arð sinn af þeim kvóta. Afleið­ing­arnar af þessu eru þegar orðnar marg­hátt­aðar.

Beinar afleið­ingar opin­ber­unn­ar­innar hafa líka verið miklar. Innan við sól­ar­hring eftir að Kveiks­þætt­inum lauk voru Bern­hardt Esau, sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra Namib­íu, og Sacky Shang­hala, dóms­mála­ráð­herra lands­ins, sem báðir voru þiggj­endur þess fjár sem Samherji greiddi fyrir aðgengi að kvóta, búnir að segja af sér. Þing­kosn­ingar eru framundan í Namibíu í lok mán­að­ar­ins og málið tröll­ríður nú öllum fjöl­miðlum í land­inu. Ekki er búist við því að Swapo-flokk­ur­inn, sem hefur verið nær ein­ráður í Namibíu frá því að landið fékk sjálf­stæði, missi völdin vegna máls­ins en við­búið er að það mun reyn­ast flokknum erfitt. Hversu erfitt mun koma í ljós fyrir kom­andi mán­að­ar­mót.

Á Íslandi hefur Þor­steinn Már stigið tíma­bundið til hliðar sem for­stjóri Samherja á meðan að rann­sókn fyr­ir­tæk­is­ins á eigin athæfi stendur yfir. Það gerði hann í gær, fimmtu­dag, til að tryggja „sem best hlut­leysi rann­sókn­ar­innar.“

Enn er óljóst hversu víð­feðm önnur áhrif af mál­inu verða. Ljóst er að pen­inga­þvætt­is­rann­sóknin í Noregi getur skapað mikil vand­ræði fyrir Samherja og alþjóð­lega starf­semi fyr­ir­tæk­is­ins, skili hún þeirri nið­ur­stöðu að fjár­munir hafi verið þvætt­aðir í gegnum norskan rík­is­banka. Auk þess má búast við því að geta Samherja til að kom­ast yfir alþjóð­legan kvóta, t.d. innan Evr­ópu­sam­bands­ins, muni tak­markast í ljósi þess að starfs­maður fyr­ir­tæk­is­is­ins hefur lýst stór­felldum mútu­greiðslum og skattsvikum þess í Namibíu. Þá telja við­mæl­endur Kjarnans, sem starfa í alþjóð­legu við­skiptaum­hverfi, fyr­ir­sjá­an­legt að málið geti haft áhrif á önnur íslensk fyr­ir­tæki alþjóð­lega, einkum í sjáv­ar­út­vegi. Sér­stak­lega vegna þess að opin­ber­unin á Samherja kom strax í kjöl­far þess að Ísland var sett á gráan lista vegna ónógra pen­inga­varna, en sú aðgerð er þegar farin að valda ein­hverjum íslenskum fyr­ir­tækjum erf­ið­leikum í sam­skiptum við við­skipta­vini sína.

Við blasir að málið mun valda Íslandi orð­spors­hnekki alþjóð­lega. Það bæt­ist við önnur mál sem hafa verið lituð í spill­ing­ar­litum og hafa vakið athygli á Íslandi langt út fyrir lands­stein­anna, svo sem banka­hrunið og Panama-skjölin, sem sýndu að aflands­fé­laga­eign var ein­hvers­konar þjóðar­í­þrótt hjá ákveðnu lagi fjár­magns­eig­enda á Íslandi.

Á Íslandi er almenn­ingur í áfalli og í gær fór fram sér­stök umræða á Alþingi um spill­ingu, sem var sér­stak­lega sett á dag­skrá vegna Samherja.

Nánar í nýjasta tölu­blaði Mannlífs og á vef Kjarnans.