Áföll má ekki grafa í þögn

Nú erum við farin að gera okkur grein fyrir að lítil viska er fólgin í þess­ari hug­mynda­fræði. Áföll og sorg setj­ast að í vöðvum og taugum, draga allan mátt úr fólki og valda smátt og smátt lík­am­legum sjúk­dómum. Öllu skiptir að takast strax á við atburð­inn og fá aðstoð til þess. Vinátta og hlýja fjöl­skyldu fer langt en gerir ekki allt.

Nýlega bár­ust af því fréttir að 101 barn missir árlega for­eldri sitt hér á landi. Það er mikið áfall og börn­unum finnst öryggi þeirra ógnað. Þau þurfa skyndi­lega að horfast í augu við eigin dauð­leika og ann­arra og ótt­ast oft lengi að hitt for­eldrið lát­ist líka. Fram að þessu hefur lítil hjálp verið í boði fyrir þessi börn önnur en sú sem fæst frá umhverf­inu. Sigrún Júl­í­us­dóttir pró­fessor kynnti nýlega fyrsta hluta rann­sóknar sinnar á ráð­stefnu í Norræna hús­inu á líðan barna er misst hafa móður úr krabba­meini. Hún sýnir að börnin misstu hluta af sjálfum sér við dauðs­fallið og þau yrðu oft utan­veltu og afskipt. Hinir full­orðnu í nærum­hverfi þeirra eru oft að glíma við eigin sorg og þess vegna van­hæfir til að takast á við til­finn­ing­a­rót barn­anna. Mér fannst einnig merki­legt að þarna kemur fram að fólk hikar einnig við að ræða við börnin um miss­inn og móð­ur­ina því það ótt­ast að valda þeim skaða, ýfa upp sárin. Þetta snart mig því ég þekki vel þann sárs­auka. Amma mín lést 28 ára gömul frá fjórum ungum börnum árið 1935. Upp frá því var lítið um hana talað og á full­orð­ins­aldri töl­uðu börn hennar um að þau vissu lítið um móður sína. Með þögn­inni var hún í raun tekin frá þeim tvisvar.

En missir for­eldris eða dauðs­föll í fjöl­skyldu eru ekki einu áföllin sem helst eru vafin þögn. Kyn­bundið ofbeldi hefur aldrei þótt þægi­legt umræðu­efni eða eitt­hvað sem taka eigi á opin­ber­lega. Hvenær sem slíkt kemur upp í fjöl­skyldum er leit­ast við að kveða málið niður og forð­ast að takast á við vand­ann. Þolendur ofbeldis af þessu tagi upp­lifa einnig tregðu og van­mátt rétt­ar­kerf­is­ins til að vinna úr þeirra málum. Flestir líta svo á að rétt­ar­kerf­inu sé ætlað að útdeila rétt­læti en þolendur kyn­bund­ins ofbeldis fá sjaldn­ast úrlausn. Það er annað áfall og í rann­sókn­inni Áfalla­saga kvenna er öllum íslenskum konum gef­inn kostur á að tíunda þau áföll er yfir þær hafa dunið um ævina og afleið­ingar þeirra á heils­una. Fyrstu nið­ur­stöður sýna að þær eru umtals­verðar og ætti það að vera nægi­leg hvatn­ing til að end­ur­skoða úrvinnslu þess­ara mála. Ef sam­fé­lagið bæri gæfu til að koma til móts við fólk á erf­iðum stundum væri hægt að létta mjög á heil­brigð­is­kerf­inu og skapa mun betra sam­fé­lag.