„Ég hef aldrei séð mál í líkingu við Guðmundar- og Geirfinnsmálið“

Í svar­inu kemur þó fram að slík aðstoð yrði veitt ef eftir henni yrði leitað. „Svarið sem ég fékk er að form­leg beiðni hafi aldrei borist,“ segir Andrej Hunko í sam­tali við Mannlíf um svörin. „Spurn­ingin snýst sér­stak­lega um þýsku alrík­is­lög­regl­una, BKA, en ráð­herra myndi hafa vit­neskju af slíkri beiðni. Við getum því skilið á þessu svari að form­leg beiðni til við­eig­andi yfir­valda hefur aldrei borist frá íslenskum stjórn­völdum.“

Rannsókn Guð­mundar- og Geir­finns­máls­ins hefur árum saman verið gagn­rýnd og nokkur dæmi eru um end­ur­skoðun á rann­sókn­inni. Frá árinu 1997 hafa starfað end­ur­upp­töku­nefndir, starfs­hópur skip­aður af inn­an­rík­is­ráð­herra og sátta­nefnd í kjöl­far sýkn­unar Hæsta­réttar árið 2018.

Karl Schütz var að form­inu til sestur í helgan stein þegar hann var ráð­inn sem ráð­gjafi við rann­sókn Guð­mundar- og Geir­finns­máls­ins. Utan­rík­is­ráðu­neytið hafði milli­göngu um ráðn­ing­una. Þá voru sönn­un­ar­gögn send til Þýska­lands við rann­sókn máls­ins auk þess sem Schütz var feng­inn til að skila áliti vegna fyr­ir­hug­aðar end­ur­skipu­lagn­ingar lög­regl­unnar á Íslandi. Þá er vert að nefna sér­stak­lega að Schütz virð­ist hafa kennt íslenskum lög­reglu­mönnum pynt­ingar sem voru nýttar við yfir­heyrslur yfir sak­born­ingum í mál­inu.

Þýsk lög­reglu­yf­ir­völd gætu því haft nokkuð af gögnum er varða rann­sókn máls­ins á átt­unda ára­tugnum.

Alvarlegasta réttarmorð í Evrópu

„Ég hef aldrei séð mál í lík­ingu við Guð­mundar- og Geir­finns­málið,“ segir Hunko. Hann segir málið hafa komið sér á óvart eftir að honum var bent á það. „Ég las umfjöllun BBC sem sagði málið alvar­leg­asta rétt­ar­morð í Evrópu.“

Hunko seg­ist ekki vita hvort eða hvernig verði haldið áfram með málið af hans hálfu. Hins vegar telji hann eðli­legt að aðkoma þýska yfir­valda sé skoðuð. „Svo virð­ist sem þýski ráð­gjaf­inn hafi haft aðkomu að notkun pynt­inga við rann­sókn máls­ins. Þetta vekur að sjálf­sögðu upp spurn­ingar og er óeðli­legt. Það vekur líka athygli mína að svo virð­ist sem mik­ill póli­tískur þrýst­ingur hafi verið á íslensk stjórn­völd að ljúka mál­inu,“ segir Hunko og bætir við að áhugi hans á aðkomu þýskra yfir­valda snúi líka að því hvort hér hafi verið póli­tísk aðstoð. Hávær póli­tísk krafa hafi verið hér á landi um að ljúka mál­inu.

„Minn skiln­ingur er sá að hið sanna sé ekki vitað í þessum málum. Það veit eng­inn hver ber ábyrgð á hvarfi mann­anna. Þá vakna spurn­ingar um hvort það hafi verið póli­tískt að afhenda almenn­ingi ein­hverja sak­born­inga til að ljúka mál­inu en ekki leysa. Slíkt er ekki í sam­ræmi við hug­myndir um rétt­ar­ríkið. Hér vitum við að pynt­ingar voru not­aðar til að fá fram játn­ingar. Það er ótrú­legt að hugsa til þess. Ég veit ekki betur en að Ísland sé með­limur Evr­ópu­ráðs­ins,“ segir Hunko. Ísland varð með­limur Evr­ópu­ráðs­ins árið 1950 og tekur meðal ann­ars þátt í svari Evr­ópu­nefndar Evr­ópu­ráðs­ins um for­varnir gegn pynt­ingum og ómann­úð­legri eða nið­ur­lægj­andi með­ferð eða refs­ingu.

Hann bendir á að málið geti hugs­an­lega haft teng­ingu í stærra sam­hengi þýskra stjórn­mála. Þjóð­verjar séu virkir í alþjóð­legu sam­starfi lög­reglu­yf­ir­valda um heim allan.

„Ég segi það stundum í gríni að Kúba flytji út lækna en Þýska­land flytji út lög­reglu­menn,“ segir Hunko og bendir á að Þjóð­verjar séu fram­ar­lega er varðar útflutn­ing á tækni­lausnum til eft­ir­lits með almenn­ing. Hann nefnir Sýrland sem dæmi en þýsk fyr­ir­tæki seldu eft­ir­lit­s­tækni til sýr­lenskra yfir­valda auk þess sem Þjóð­verjar tóku þátt í þjálfun þar­lendrar lög­reglu. „Við getum kallað þetta útflutn­ing á kúg­un­ar­tækjum og það er mál­efni sem ég spyr svo­lítið út í. Þýska­land flytur enn út vopn en þjálfun og tækni til kúg­unar er annað. Auðvitað er svona sam­starf alltaf rétt­lætt með því að við séum nú að kenna öðrum stjórn­völdum um mann­rétt­indi.“

Nánari umfjöll­unar um málið er að vænta á man.is á næst­unni.

Texti / Atli Þór Fanndal