Skilgreining á útbreiðslu, ekki alvarleika sjúkdóms

Þrátt fyrir að kór­óna­veiran SARS-CoV-2 hafi náð nokk­urri útbreiðslu í a.m.k. sex ríkjum heims hefur Alþjóða­heil­brigð­is­stofn­unin (WHO) ekki enn lýst yfir heims­far­aldri.

Nokkur munur er á því hvernig „heims­far­aldur“ (e. pandemic) er skil­greindur milli ríkja og stofn­ana en vert er að hafa í huga að skil­grein­ingin snýr að útbreiðslu, ekki alvar­leika.

Samkvæmt nýj­ustu tölum hafa 80.239 greinst með Covid-19; sjúk­dóm­inn af völdum SARS-CoV-2. Alls hafa 77.780 greinst í Kína og þar af hafa 2.666 lát­ist. Utan Kína hafa 2.459 greinst í 33 ríkjum og 34 lát­ist. Á síð­ustu 24 klukku­stundum greindust fyrstu til­vik Covid-19 í Afganistan, Bahrain, Írak og Óman.

Heims­far­aldri er lýst yfir þegar nýr sjúk­dómur sem fólk hefur ekki myndað ónæmi gegn breið­ist út víða um heim. Sumir miða við veru­lega útbreiðslu á tveimur eða fleiri heims­álfum en vana­lega þarf það skil­yrði að vera upp­fyllt að sjúk­dóm­ur­inn breið­ist hratt út mann frá manni. Það er t.d. ekki nóg að um sé að ræða ein­stak­linga sem hafa smit­ast í upp­runa­land­inu og ferð­ast heim, svokölluð „vísi­til­felli“ (e. index case), eða ein­stak­linga sem sá hefur smitað, heldur við­var­andi smit manna á milli á við­kom­andi ríki.

Yfir­lýs­ing um heims­far­aldur hefur ekk­ert að gera með alvar­leika sjúk­dóms, fjölda smit­aðra né fjölda lát­inna. Engu að síður er til­gang­ur­inn að setja ríki og þjóðir í við­bún­að­ar­stöðu, hvetja þau til að taka yfir­stand­andi far­aldur alvar­lega og gera ráð fyrir fjár­út­látum, auknu álagi á heil­brigð­is­kerfið og trufl­anir á dag­legu lífi, svo dæmi séu tekin.

Ein ástæða til að draga það í lengstu lög að lýsa yfir heims­far­aldri er hins vegar að forð­ast það að yfir­lýs­ingin hafi þver­öfug áhrif; að í stað þess að vinna heil­brigð­is­kerfum heims­ins gagn þá grípi múgæs­ing um sig og álagið á heil­brigð­is­kerfin auk­ist gríð­ar­lega, að ástæðu­lausu.

Spurt og svarað á vef­síðu Alþjóða­heil­brigð­is­stofn­un­ar­innar.

Sér­fræð­ingar benda t.d. á að lang­flestir sem smit­ast af SARS-CoV-2 muni aðeins finna fyrir mildum ein­kennum, eins og um væri að ræða hefð­bundna flensu. Stjórn­völd verði hins vegar að gera ráð fyrir stór­auknum fjölda sjúk­linga á sjúkra­stofn­unum, eiga nauð­syn­leg lyf á lager og vera til­búin að grípa til ráð­staf­ana á borð við að vara við eða banna fjölda­sam­komur. Þá verði almenn­ingur að gera ráð fyrir að þurfa að halda sig heima.

Hvað varðar við­búnað á Íslandi segja heil­brigð­is­yf­ir­völd sig vera vel í stakk búin. Páll Matth­í­as­son, for­stjóri Land­spít­ala, hefur m.a. ítrekað að spít­al­inn eigi fjölda önd­un­ar­véla, en einn alvar­legri fylgi­fiska Covid-19 er slæm lungna­bólga. Þá hefur mbl.is eft­ir­far­andi eftir Ölmu D. Möller land­lækni: „Okkur gekk mjög vel í svínaflens­unni og það má mikið vera ef við klúðrum þessu.“

Á Ítalíu hafa 229 greinst með Covid-19 og sex lát­ist. Fólk er víða farið að hamstra mat af ótta við fram­haldið. Mynd / epa

Engin lyf eru til við Covid-19 og margir mán­uðir í bólu­efni. Nokkur eru þó í þróun og hafa yfir­völd í Kína verið að gera til­raunir með ýmis veiru­lyf, m.a. lyf sem notað hefur verið HIV-veirunni.

Útbreiðsla HIV veirunnar á 9. ára­tug síð­ustu aldar er dæmi um heims­far­aldur, sem stendur raunar enn yfir. Annað dæmi er áður­nefnd „svínaflensa“. WHO lýsti yfir heims­far­aldri vegna flensunnar í júní 2009 og sagði henni lokið í ágúst 2010.

Í upp­hafi var talið að um 20 þús­und manns hefðu lát­ist af völdum sjúk­dóms­ins en rann­sóknir leiddu í ljós að fjöldi lát­inna var á bil­inu 150 til 575 þús­und. Þess ber þó að geta að áætlað er að 11 til 21% heims­byggð­ar­innar hafi smit­ast.

Upp­lýs­ingar á vef Land­lækn­is­emb­ætt­is­ins.