Skoski verkefnastjórinn Josie Anne Gaitens snýr aftur í hlaðvarpsþáttinn Sofum saman en hún hefur lengi glímt við svefnvandamál en nú hefur hún fundið lausnina.

Josie Anne er búin að sofa illa í mörg ár. Ástæðan er að kjálkinn er ekki nógu stór fyrir tunguna hennar, hún hrýtur mikið og svefnvél hjálpar ekki. Þannig að hún hefur verið að leita að lausn. Í þættinum segir hún hvernig hrotugómur hefur hjálpað henni mikið.

„Ég hef verið að prófa hrotugóminn og það var pínu erfitt að meta þetta strax, þar sem ég hafði ekki skýra hugmynd um hvað „fullkominn svefn“ væri. Ég held að eitt sem ég bjóst við var að ég myndi prófa hrotugóminn og vakna strax eins og ný manneskja. En auðvitað, eins og með allt annað, þá tekur tíma að venjast þessu.

Hrotugómurinn þarf að fara í heitt vatn og svo mótast hann að lögun tannanna. En það er samt smá breyting að fara að sofa með eitthvað í munninum. Fyrstu nóttina sem ég prófaði hann vaknaði ég um morguninn og hann lá bara á koddanum við hliðina á mér. Ég hafði tekið hann úr einhvern tímann um nóttina og mundi ekkert eftir því. Svona var þetta fyrstu næturnar: Ég var með hann í smá stund, vaknaði svo við óþægindi og tók hann út. Það tók nokkrar nætur að venjast þessu.

Ég hrýt en sef þó með lokaðan munn, svo að ég anda í gegnum nefið. En með gómnum get ég ekki haft munninn lokaðan. Það skiptir máli að undirbúa allt fyrirfram og hafa góminn kláran, setja vel af varasalva og hafa hann svo við höndina þannig að þegar ég finn að ég er farin að dotta þá set ég hann upp í mig. Það er ekki gott að liggja með hann í munninum lengi á meðan ég er að reyna að sofna og verða æ meðvitaðri um hann.

Ég prófaði þetta nokkrum sinnum en var ekki alveg tilbúin strax. Svo ákvað ég bara að nota hann í heila viku, punktur. Á sama tíma hélt ég svefndagbók og það hjálpaði ótrúlega mikið, bæði sem hvatning og líka til að nálgast þetta eins og verkefni eða tilraun.“

Hrotuapp

Josie Anne uppgötvaði smáforrit sem hefur hjálpað henni mikið hvað varðar svefninn.

„Það sem hafði hvað mest áhrif á mig var þegar ég sótti app sem mælir hrotur. Það heitir Snore Tracker.

Fyrsta skiptið sem ég sá muninn hélt ég að þetta væri bara tilviljun. Appið gefur manni svona hrotustig, og ég var að fara úr 60 til 90, stundum 100, niður í núll og það gerðist bara strax! Það varð síðan mín aðalhvatning til að halda áfram því að þetta var greinilega að virka.

Og það sem er líka áhugavert er að þetta kveikir löngun til að skoða hvað fleira ég get gert til að bæta svefninn. Þetta er ekki gómur sem er sérsmíðaður af tannlækni, en sá möguleiki er líka alveg í boði. Og þar sem þetta virkar, þá virðist það skynsamleg fjárfesting og ég vil skoða það nánar.“

Jöfn orka

Josie Anne segist hafa endurheimt orkuna og einbeitinguna, með betri svefni.

„Ég held að þetta hafi líka mikil áhrif á einbeitinguna yfir daginn. Ég hef eiginlega ekki fundið þörf fyrir að leggja mig síðan ég byrjaði að nota góminn. Ég er bara með jafna, góða orku yfir daginn. 

En mér finnst við vita svo ótrúlega lítið um svefn og það er líka það sem gerir hann svona áhugaverðan. Við hugsum oft um svefn sem líffræðilega starfsemi, en hann er líka mjög menningarbundinn. Svefnvenjur okkar hafa breyst. Ég held að það hafi verið rétt fyrir iðnbyltinguna, eða í kringum þann tíma, þegar það var mjög algengt að fólk svæfi í tveimur lotum. Þá sofnaði fólk, vaknaði síðan í nokkrar klukkustundir, borðaði oft litla máltíð, hitti aðra og átti samverustund, og fór svo aftur að sofa. En það er í raun stutt síðan. Og ég er alveg viss um að það væri fullkomið svefnmynstur fyrir suma sem þurfa núna að laga sig að allt öðru fyrirkomulagi.“

„Svefn er menningarlegt fyrirbæri“

Í hlaðvarpsþættinum talar Josie Anne um svefnþróunina í gegnum tíðina og rifjar upp æskuminningar tengdum svefni.

„Svefn er bæði menningarlegt fyrirbæri og ótrúlega persónulegt og tengist líka því hverjum við deilum rými með. Það er ekki svo langt síðan, bæði á Íslandi og Skotlandi, þaðan sem ég kem, að fjölskyldur sváfu allar í sama herbergi, jafnvel systkini saman í rúmi. Frænka mín talar um það þegar þau voru ung, hún er elst systkina föður míns og man mest frá æsku þeirra og hún man eftir ferðum þar sem þau fóru í frí með frændfólki og sváfu mörg saman. Fólki var bókstaflega þröngvað saman í lítið rými. Í dag finnst okkur þetta kannski skrítið, en þetta breyttist fyrir ekkert svo löngu síðan. Samt er eitthvað fallegt og ljóðrænt við það að deila rými með öðrum, náið og notalegt.

Við höfum sofið hlið við hlið í þúsundir ára og þessi nánd, þessi samvera í svefni, endurspeglast í ljóðum, bókum og listum. Þegar pabbi minn var ungur var heimilið þannig að það var bara eitt svefnherbergi og börnin sváfu í innbyggðu rúmi í veggnum í eldhúsinu. Þau voru þrjú og sváfu öll þar saman en foreldrarnir höfðu sitt herbergi. Allt aðrir lífshættir en við þekkjum.

Ég á góðar minningar frá æsku, til dæmis úr útilegum eða þegar fjölskyldan svaf í litlum báti sem pabbi átti. Ég vaknaði stundum um miðja nótt og heyrði að öll fjölskyldan var að hrjóta. Ég get ímyndað mér að það hafi ekki verið skemmtilegt að vera í næsta tjaldi eða báti við hliðina á okkur fjölskyldunni.

Ég og systir mín fórum alltaf upp í rúm til mömmu og pabba ef við vöknuðum, þau höfðu ekkert val. Þegar maður er nógu þreyttur nennir maður ekki að reka neinn í burtu, maður leyfir fólki bara að sofa. Þetta hefur áhrif á svefngæði en líka á sambönd og í raun á allt lífið. Þetta tengist allt.

Síðan ég byrjaði að sofa betur hef ég fundið fyrir meiri ró, betri einbeitingu og betri líðan. Ég sef samt ekki endilega lengur en sex til sjö tíma. Það er mitt meðaltal en nú veit ég að ég get bætt gæðin og vil halda áfram að vinna í því. Mér líður eins og að það séu fleiri möguleikar en áður. Ég veit ekki nákvæmlega hvert þetta leiðir mig en þetta er mjög góð tilfinning.“