Hjónin Númi Snær Katrínarson og Elín Jónsdóttir segja að í starfi sínu verði þau vör við að hraði og streita í nútímasamfélagi sé farin að hafa skýr áhrif á heilsu margra Íslendinga. Þau voru nýverið gestir í hlaðvarpi Sölva Tryggvasonar. Númi og Elín hafa starfað við heilsutengd mál í mörg ár bæði á Íslandi og erlendis og leggja mikla áherslu á að efla heilbrigði. Að sögn Elínar hefur aukinn hraði samfélagsins smám saman orðið til þess að margir upplifi sig aftengda.
„Það að vera í lítilli tengingu við sig sjálfan og náttúruna er stór ástæða þess að við erum mörg ekki á góðum stað þegar kemur að heilsu. Maður finnur það alveg sjálfur þegar maður fer í streitu og hraða að þá fer þessi tenging og maður hættir að finna jafnmikið og það er erfiðara að fá aðgang að innsæinu. Ég held að stærsta einstaka vandamálið á Íslandi þegar kemur að heilbrigði sé þessi skortur á tengingu við okkur sjálf. Ég finn það alveg á sjálfri mér að því hollari næringu sem ég læt ofan í mig og því betur sem ég hugsa um mig, því næmari verður maður. Þá finn ég hvað ég þarf og líkaminn lætur mig vita og ég get hlustað á hann. Suma daga þarf maður meiri slökun, en aðra daga meiri hraða og það er misjafnt á milli daga hvernig næringu líkaminn vill. Það er frábær tilfinning að finna þessa tengingu við sjálfa sig. Það er ólíkt hver birtingarmynd heilsuleysis er hjá kynjununum, en almennt er hraðinn og streitan of mikil. Margar konur eru að vinna mikið, sjá um heimilið og æfa í mikilli ákefð og líður vel tímabundið á eftir, en hægt og rólega fer öll ákefðin að taka toll. Svo eru aðrar konur sem þyrftu kannski að fara í meiri karlorku og ákefð, þannig að lykilatriðið í þessu er jafnvægið og að hver og einn finni sína réttu leið,” segir Elín, sem þekkir þetta af eigin raun:
„Þegar það er orðið álag á öllum vígstöðvum alla daga verðum við að muna að það er auka streita á kerfið að fara á erfiðar æfingar. Það var mikið álag á okkur þegar við bjuggum úti í Svíþjóð, en við náðum alltaf að hlaða okkur inn á milli. Svo vorum við komin með þrjú börn, komin heim til Íslands og að reka fyrirtæki, en maður hélt bara áfram að keyra á æfingarnar eins og áður. Þetta getur orðið að ákveðinni fíkn. Að halda þessarri keyrslu stöðugt áfram. Þegar ég horfi á þetta núna eftir á, þá var maður í raun að þjösnast á líkamanum.”
Númi, sem hefur víðtæka reynslu á sviði heilsu, vinnur daglega með fólki og segir að margir séu komnir úr jafnvægi. Að hans mati sé það að einhverju leyti samfélagslegt verkefni að hjálpa fólki að finna aftur leið að betri heilsu, þó að endanleg ábyrgð liggi alltaf hjá hverjum einstaklingi.
„Ég vil ekki sjá krakkana mína á þeim stað að þau þurfi að ganga í gegnum gríðarlega vanlíðan eða sjúkdóma til að átta sig á því að heilsan ætti alltaf að vera í forgangi. Við sjáum þetta bæði í skólunum og íþróttum og á fleiri stöðum að það er bara allt fullt af gjörunnum matvælum og lítið verið að hugsa út í hlutina. Það er bara sykur og bólgumyndandi matur sama hvert við horfum og svo er kostnaðurinn við heilbrigðiskerfið á lóðréttri leið upp, en það er eins og við gerum ekki tengingu þarna á milli. Á endanum áttum við okkur flest á því að við þurfum að koma okkur út í náttúruna, borða náttúrulegan mat og hægja á okkur. En því miður gerist það oft ekki fyrr en of seint. Þegar staðan er orðin þannig að heilsan er farin er mjög augljóst að það er bara eitt forgangsatriði og það er að ná heilsu. Við ættum að átta okkur á því að við eigum bara einn líkama, sem ætti í raun að vera alltaf í forgangi.”
Hjónin vilja að meðvitund almennings um heilsu aukist og telja mikilvægt að það verði sameiginlegt markmið að byggja upp heilbrigðara samfélag á Íslandi.
„Það er ekkert mikið rætt um heilsu í stjórnmálum eða í samfélagsumræðunni almennt. En þetta er samt klárlega eitt stærsta mál samtímans. Bara kostnaðurinn við heilbrigðiskerfið hefur rokið upp fyrir utan það að frá mannúðarsjónarmiði aukast öll lífsgæði þegar fólk verður heilbrigðara. Það er eiginlega undarlegt að við tökum ekki stærri og meiri umræðu um heilbrigði sem samfélag og hvar við erum stödd þegar kemur að heilsu. Bara að koma þessu meira inn í menntakerfið og sjá til þess að hver og einn einstaklingur sé í meiri meðvitund um að taka ábyrgð á eigin heilsu. Það er hægt að gera svo margt á Íslandi sem myndi færa okkur í rétta átt.”
Númi og Elín eiga þrjú börn saman sem öll eru á grunnskólaaldri. Númi segir að ferðalag fjölskyldunnar til Costa Rica hafi haft mikil áhrif á lífsviðhorf þeirra, en þar dvöldu þau mánuðum saman í nánum tengslum við náttúruna.
„Okkur langaði að prófa að taka allt úr sambandi. Ekki síst fyrir krakkana okkar. Að hverfa, tengjast og vera í náttúrunni. Og hvað er þá betra en að fara bara inn í frumskóginn eins langt frá því sem við þekkjum og mögulegt er. Við vorum þarna partur af samfélagi þar sem allir hjálpast að til að geta búið saman. Krakkarnir fóru í skóla og við vorum að vinna hluta af deginum og svo voru alls kyns uppákomur, listsköpun og margt fleira. Það var margt sem við upplifðum þarna sem var erfitt að koma í orð, en það að vera inni í frumskóginum og vakna upp við dýrahljóðin á hverjum degi var algjörlega magnað. Að taka svo 40 mínútur á hverju kvöldi í hugleiðslu og tengingu við dýralífið og náttúruna var stórkostleg upplifun,” segir Númi, sem upplifði hálfgert sjokk þegar hann kom aftur heim.
„Það er svo mikill hraði og keyrsla á öllu á Íslandi og mikil efnishyggja. Maður sér það mjög skýrt þegar maður skiptir um aðstæður í svona langan tíma. Við erum oft að elta eitthvað sem við vitum ekki einu sinni hvað er. Innst inni viljum við öll bara vera séð, heyrð og snert, en brynjan hjá mörgum er orðin mjög þykk í þessu efnishyggjukapphlaupi. Ég vil ekki vera neikvæður, en við erum á margan hátt á rangri leið. Heilsan er aðalatriðið og við verðum líka að hugsa um börnin okkar. Hver ætlar að taka við þegar við föllum frá? Við gefum okkur fæst tíma og rými til að hægja á okkur og spyrja okkur hvort við séum að gera það sem við viljum gera í lífinu og hvort við séum að fara í rétta átt. Tilhneigingin er að halda áfram að hlaupa án þess að vita hvert maður er að fara. En staðreyndin er sú að það svörin eru öll innra með okkur og líkaminn er stórkostlegt tæki sem kann að heila sjálfan sig ef við hlustum almennilega á hvað hann er að reyna að segja okkur. Spurningin er hvort og hvenær við ætlum að vakna upp úr dáleiðslunni sem við erum föst í?”
