Snemma árs 2026 kom í kvikmyndahús myndin The Wizard of the Kremlin („Galdramaðurinn í Kreml“), kvikmynd sem fjallar um Vladimir Putin og valdahring hans. Myndinni leikstýrir franski kvikmyndagerðarmaðurinn Olivier Assayas og segir hún frá rússneska forsetanum og skálduðum pólitískum ráðgjafa, Vadim Baranov, sem byggður er á fyrrverandi hugmyndafræðingi Kremlar, Vladislav Surkov. Jude Law fer með hlutverk Putins og Paul Dano leikur Baranov.

Myndin var tekin upp í Lettlandi og hefur vakið mikla gagnrýni bæði meðal kvikmyndagagnrýnenda og embættismanna, sem hafa sakað hana um að ýta undir „áróður Kremlar“. Umræðan hefur klofið bæði gagnrýnendur og stjórnvöld víða um Evrópu.

Um hvað fjallar myndin?

The Wizard of the Kremlin spannar tímabilið frá byrjun tíunda áratugarins og fram á miðjan annan áratug 21. aldar. Hún fylgir uppgangi skáldaðs sjónvarpsframleiðanda og pólitísks ráðgjafa, Vadim Baranov, á tímum mikilla pólitískra umbreytinga, frá falli Sovétríkjanna til innlimunar Krímskaga.

Í myndinni koma einnig fyrir persónur sem byggðar eru á raunverulegu fólki, meðal annars auðkýfingnum Boris Berezovsky, fyrrverandi forstjóra Yukos-olíufélagsins Mikhail Khodorkovsky og viðskiptamanninum Yevgeny Prigozhin, sem síðar stýrði Wagner-málaliðahópnum. Sumir koma fram undir sínu rétta nafni en aðrir í lítillega dulbúnum útgáfum. Höfundar myndarinnar leggja þó áherslu á að hún sé skáldverk sem dramatíserar raunverulega sögulega atburði.

Myndin byggir á samnefndri skáldsögu svissnesk-ítalska rithöfundarins Giuliano da Empoli. Bókin kom út í Frakklandi í apríl 2022, skömmu eftir innrás Rússa í Úkraínu, og varð strax metsölubók.

Assayas leikstýrði myndinni, en hann vann til verðlauna sem besti leikstjóri á kvikmyndahátíðinni í Cannes árið 2016 fyrir myndina Personal Shopper. Handritið skrifaði hann ásamt rithöfundinum Emmanuel Carrère, sem hefur skrifað mikið um Rússland.

Stórt evrópskt kvikmyndaverkefni

Framleiðslukostnaður myndarinnar var um 23 milljónir evra, sem telst hátt fyrir evrópska kvikmynd.

Auk Jude Law og Paul Dano leikur Alicia Vikander hlutverk Kseníu, ástkonu Baranov. Law og Carrère hafa báðir opinberlega stutt rússneska stjórnarandstæðinginn Alexei Navalny, sem lést árið 2024.

Tökur fóru fram í Riga í Lettlandi. Framleiðslan var í höndum franska kvikmyndafyrirtækisins Gaumont í samstarfi við lettneska framleiðslufyrirtækið Forma Pro Films, sem lagði einnig til nokkra lettneska leikara, þar á meðal Andris Keišs í hlutverki Prigozhin.

Viðtökur í Rússlandi og Vestur-Evrópu

Myndin var frumsýnd á kvikmyndahátíðinni í Feneyjum í ágúst 2025. Gagnrýni var blendin og einkunnir á Rotten Tomatoes í meðallagi.

Sumir fjölmiðlar, meðal annars Vulture og Le Monde, hrósuðu myndinni og kölluðu hana „afar skemmtilega“ og „frábæra“. Aðrir, til dæmis The Guardian og The Independent, sögðu hana „þunglamalega“ og „miðlungs“.

Í Rússlandi voru viðbrögðin einnig skipt. Dagblaðið Kommersant sagði að myndin gagnrýndi Kreml en gerði það „án mikilla tilfinninga“. Forbes Russia hélt hins vegar fram að hún sýndi Putin að lokum í jákvæðu ljósi.

Kvikmyndagagnrýnandinn Anton Dolin spáði því að myndin yrði aldrei sýnd í rússneskum kvikmyndahúsum – og sú spá rættist. Framleiðendur reyndu aldrei að fá hana sýnda þar.

Assayas sagði að myndin væri fyrst og fremst ætluð frönskum áhorfendum:

„Þetta er enskumælandi kvikmynd tekin upp í Lettlandi með bandarískum og lettneskum leikurum og frönsku tökuliði.“

Leikstjórinn segir myndina fjalla um uppruna núverandi stjórnmálakerfis í Rússlandi, þar sem Putin sé aðeins einn af nokkrum andhetjum.

Paul Dano sagði við frumsýningu myndarinnar:

„Ég held að það sé ekki alltaf nauðsynlegt að leita að góðum eiginleikum í persónum. En maður verður að vera tilbúinn að skilja sjónarhorn þeirra. Að kalla Baranov einfaldlega illmenni væri allt of einfalt.“

Harð gagnrýni í Lettlandi

Í Lettlandi hafa bæði gagnrýnendur og embættismenn sagt að myndin endurtaki í raun frásagnir sem gagnist rússneskum áróðri.

Kvikmyndagagnrýnandinn Kristīne Simsone skrifaði að myndin sýndi ekki aðeins skort á skilningi á rússneskum stjórnmálum heldur endurtæki einnig þá hugmynd að stefna Vesturlanda, sérstaklega Bandaríkjanna, beri ábyrgð á núverandi pólitísku ástandi í Rússlandi.

Gagnrýnandinn Dārta Ceriņa gagnrýndi einnig að myndin hafi verið tekin upp í Lettlandi.

„Franskir kvikmyndagerðarmenn virðast ekki sjá neitt athugavert við að gera mynd um Rússland í landi sem áður var hernumið af Sovétríkjunum – á sama tíma og Rússland hernemur annað land,“ skrifaði hún.

Dita Rietuma, forstöðumaður lettneska kvikmyndamiðstöðvarinnar, sagði að myndin „mannvæddi og goðsagnagerði Putin“ með því að sýna hann sem „áhugaverða og dularfulla persónu“.

Lettnesk stjórnvöld neituðu að veita verkefninu fjárhagslegan stuðning og sögðu að það gæti, í núverandi geopólitísku samhengi, þjónað hagsmunum rússnesks áróðurs.

Deilur um framleiðslufyrirtækið

Franska dagblaðið Le Monde fjallaði einnig ítarlega um lettneska framleiðslufyrirtækið Forma Pro Films, sem tók þátt í verkefninu.

Samkvæmt blaðinu var fyrirtækið stofnað af fólki með rússneskan bakgrunn sem talaði lettnesku „illa“ og hafi því staðið nokkuð utan við innlendan kvikmyndaiðnað.

Fyrirtækið er stýrt af Igor Pronin og framkvæmdastjóranum Yuliu Zaitseva. Pronin virðist vera fæddur í Rússlandi og Zaitseva er samkvæmt opinberum gögnum rússneskur ríkisborgari.

Le Monde nefndi einnig tengsl við fasteignamanninn Gilad Regev, sem sagður er hafa haft viðskiptatengsl við Mikhail Skigin, eiganda hlutafjár í olíuhöfninni í Pétursborg. Faðir hans, Dmitry Skigin, var áhrifamikill viðskiptamaður í borginni á tíunda áratugnum og hafði samskipti við Putin þegar hann starfaði í borgarstjórn.

Blaðamaðurinn Anna Koryagina, sem skrifaði greinina, sagði þó síðar að hún teldi ekki að höfundar myndarinnar hefðu ætlað sér að dreifa rússneskum áróðri.

„Þeir vildu einfaldlega gera kvikmynd um vald,“ sagði hún í viðtali. „En þeir lentu í raunveruleika lands sem á landamæri að Rússlandi.“

Framleiðandinn Svetlana Punte hjá Forma Pro Films sagði fyrirtækið hyggjast höfða mál gegn Le Monde vegna umfjöllunarinnar.

Þrátt fyrir að Le Monde hafi lýst Forma Pro Films sem jaðarfyrirtæki er það eitt stærsta kvikmyndaframleiðslufyrirtæki Lettlands. Áður en allsherjarstríð Rússlands gegn Úkraínu hófst tók það að sér fjölmörg rússnesk kvikmyndaverkefni, en segir nú að stærstur hluti verkefna þess komi frá Bandaríkjunum.

Myndin The Wizard of the Kremlin var frumsýnd í kvikmyndahúsum í Lettlandi 6. febrúar, en tekjur hennar þar hafa ekki verið gerðar opinberar.