Íslendingar í klemmu á NATO-fundinum

Band­ar­lags­ríki NATO eru til­búin að stíga „stórt stökk“ með því að auka útgjöld til varn­ar­mála til að mæta ógn frá Rúss­landi, sagði Mark Rutte, fram­kvæmda­stjóri banda­lags­ins, í dag, dag­inn áður en tveggja daga leið­toga­fundur hefst. Á fund­inum er fyr­ir­séð að Íslend­ingar verða í vand­ræða­legri stöðu.

NATO-ríkin hafa náð sam­komu­lagi um mála­miðlun, þar sem lág­marki 3,5% af vergri lands­fram­leiðslu verður varið í kjarna­hern­að­ar­mál fyrir árið 2035, og 1,5% í víð­tæk­ari öryggis­tengd mál­efni eins og net­ör­yggi og inn­viði.

Ekki er ljóst hvernig Ísland getur stað­ist þessi við­mið.

Kristrún Frosta­dóttir for­sæt­is­ráð­herra sagði í sam­tali við Morg­un­blaðið fyrir skemmstu að miðað sé við að útgjöld Íslend­inga til varn­ar­mála auk­ist í 1,5% af lands­fram­leiðslu, í fyrsta lagi eftir 7 ár, árið 2032 eða 2035. Hún vildi þá horfa til þess að end­ur­skil­greina útgjöld sem varnar­út­gjöld. „Til dæm­is inn­viða­fjár­fest­ing, þætt­ir með tví­hliða nota­gildi eins og hafn­ar­mann­virki, vega­fram­kvæmd­ir, flug­vell­ir, netör­ygg­is­mál og við­bún­aður við fjöl­þátta ógn­um,“ sagði hún í við­tali við Morg­un­blaðið. Útjöld Íslend­inga til varn­ar­mála eru nú 0,14% af lands­fram­leiðslu í strang­asta skiln­ingi. Ef Íslend­ingar legðu aðeins 1,5% af er um rúm­lega 70 millj­arða á ári að ræða, sem jafn­gildir öllum hagn­aði sjáv­ar­út­vegs­ins á síð­asta ári.

Trump krefst 5%

Í fréttum í dag segir þó að öll 32 aðild­ar­ríki banda­lags­ins muni heita því að hækka varn­ar­mála­út­gjöld upp í fimm pró­sent af vergri lands­fram­leiðslu, sem er ein af helstu kröfum Donalds Trump Banda­ríkja­for­seta, sem lengi hefur kvartað yfir því að Banda­ríkin borgi of mikið fyrir NATO.

„Fjár­fest­inga­á­ætl­unin í varn­ar­málum, sem banda­lags­ríkin munu sam­þykkja í Haag, setur nýtt við­mið: Fimm pró­sent af lands­fram­leiðslu í varnir,“ sagði Rutte á frétta­manna­fundi fyrir leið­toga­fund­inn.

„Þetta er stórt stökk – metn­að­ar­fullt, sögu­legt og grund­vall­ar­at­riði til að tryggja fram­tíð okkar.“

Að halda Trump góðum

Áhersla fund­ar­ins í Haag verður að halda Trump sáttum, eftir að end­ur­koma hans til valda vakti ótta um að hann gæti grafið undan sjö­tíu ára gömlu banda­lag­inu, sem er horn­steinn varn­ar­stefnu Íslend­inga.

Í aðdrag­anda fund­ar­ins olli Spánn áhyggjum um klofn­ing með því að neita að skuld­binda sig við fimm pró­senta mark­miðið.

En Rutte lagði áherslu á að Spánn hefði ekki fengið neina „und­an­þágu“ frá lof­orð­inu.

„NATO hefur ekki sem banda­lag neinar und­an­þágur, sér­samn­inga eða slíkt – við verðum öll að leggja okkar af mörkum,“ sagði Rutte.

Rutte sagði að aukin útgjöld myndu gera banda­lag­inu kleift að fimm­falda loft­varnir sínar og bæta við þús­undum skrið­dreka og bryn­var­inna öku­tækja í vopna­búrin.

„Áherslan er á að tryggja að við höfum allt sem þarf til að fæla frá og verj­ast hverri ógn,“ sagði hann.

„Að sjálf­sögðu er mest og bein­asta ógnin sem banda­lagið stendur frammi fyrir ennþá Rússland.“

Látið Trump ekki taka eftir ykkur

Fyrr­ver­andi þjóðar­ör­ygg­is­ráð­gjafi Donalds Trump, John Bolton, sagði í við­tali við Heim­ild­ina í maí að besta nálgun Íslend­inga í varn­ar­málum væri að láta Trump ekki vita af sér.

„Ég er svo­lítið áhyggju­fullur yfir að einn dag­inn muni hann upp­götva að Ísland hafi ekki her og þar af leið­andi sé fram­lag Íslands til hern­að­ar­út­gjalda um 0,0 pró­sent af lands­fram­leiðslu,“ sagði hann. „„Ég held að ég myndi ekki flýta mér að hitta Donald Trump. Ég myndi und­ir­búa mig. Ég myndi í fyrstu tala við vini mína í NATO, til dæmis önnur Norð­ur­lönd.“

Þá sagði hann hægt að líta á Land­helg­is­gæsl­una sem varn­ar­mál. „„Ég tel að það séu leiðir til, vegna Land­helg­is­gæsl­unnar og ann­arra varnar­úr­ræða sem Ísland hefur alltaf haft, að hægt sé að styrkja þau á þann hátt sem er gagn­legt fyrir NATO og væri í sam­ræmi við starf­semi ann­arra NATO-ríkja.“

Loks ráð­lagði Bolton Íslend­ingum að und­ir­búa sig vel.

„Í náinni fram­tíð myndi ég ein­blína á spurn­ingar ... eins og að efla getu sem gagn­ast í örygg­is­kreppu og að rækta sam­skipti við aðra. Ísland er nú í ein­stakri stöðu: ef Donald Trump hunsar ykkur í eitt eða tvö ár, þá gæti það reynst ykkur í raun hag­stætt. Þið þurfið bara, áður en þið komið upp á rad­ar­skjá Trumps, að vera viss um að þið séuð und­ir­búin.“

Íslendingar þurfi hugarástand stríðstíma

Kristrún Frosta­dóttir mun sitja leið­toga­fund NATO fyrir Íslands hönd á morgun.

Áður fund­aði hún með Mark Rutte, fram­kvæmda­stjóra NATO, í höf­uð­stöðvum banda­lags­ins í Brussel í lok maí. Eftir fund­inn árétt­aði Kristrún vilja til að skil­greina borg­ara­lega inn­viði sem hern­að­ar­lega.

„Ég vil að Ísland taki virkan þátt og veiti for­ystu í öryggis- og varn­ar­málum í okkar nærum­hverfi. Við munum áfram vinna náið með NATO og auka við­búnað og fjár­fest­ingu í varn­ar­tengdum innviðum á næstu árum – sem geta einnig nýst í borg­ara­legum til­gangi. Það skiptir máli fyrir hags­muni Íslands að við styrkjum getu okkar til að starfa með vina­þjóðum og banda­lags­ríkjum. Rík­is­stjórnin er algjör­lega ein­huga um þetta. Sem birt­ist bæði í nýrri öryggis- og varn­ar­mála­stefnu sem unnið er að undir for­ystu utan­rík­is­ráð­herra og í fjár­mála­á­ætlun rík­is­stjórn­ar­innar til árs­ins 2030,“ sagði hún.

Á blaða­manna­fundi eftir fund­inn gaf Rutte hins vegar engan afslátt. „Ég veit að Ísland er stolt af hefð sinni sem frið­söm þjóð - og það gerir fram­lag ykkar þess mark­verð­ara. Því til þess að varð­veita frið­inn þarf að skipta yfir í hug­ar­á­stand stríðs­tíma.“