Hin 15 ára gamla Theodóra er ósátt við íslenska réttarkerfið

Theodóra Líf Ara­dóttir er allt annað en sátt við íslenska rétt­ar­kerfið og greinir hún frá þeirri skoðun í pistli sem hún skrif­aði um málið, en hún titlar sig sem 15 ára bar­áttu­konu.

„Rétt­ar­kerfið á að standa vörð um þau sem minnst mega sín, þau sem ekki geta varið sig, og þar á meðal eru börn í sér­stak­lega við­kvæmri stöðu,“ skrifar Theodóra í pistl­inum sem birt­ist á Vísi. „En þegar litið er til þeirra barna sem búa við erf­iðar félags­legar aðstæður, eiga um sárt að binda vegna van­rækslu, ofbeldis eða flók­inna for­ræð­is­deilna, kemur í ljós að rétt­ar­kerfið bregst oftar en ekki. Í stað þess að vera hluti af lausn­inni, verður það hluti af vand­anum. Það er kerfi sem í sumum til­fellum vinnur gegn börn­unum, þeim sem það á að vernda.“

Hún segir einnig að í fjöl­mörgum málum þar sem börn eru í hættu eða búa við óvið­un­andi aðstæður, geti það tekið mán­uði eða jafn­vel ár, fyrir dóm­stóla að kom­ast að nið­ur­stöðu. „Meðan beðið er eftir úrskurði, lifa börnin í óvissu og óör­yggi. Þau eru föst í aðstæðum sem geta haft djúp­stæð áhrif á þroska, líðan og fram­tíð þeirra. Rétt­ar­kerfið, sem á að tryggja réttar­ör­yggi og vel­ferð, verður þá að kerfi sem tefur úrbætur, staðnar í flóknum ferlum og skorti á sam­hæf­ingu milli stofn­ana,“ heldur hún áfram.

Brot á grundvallarreglum

„Það sem gerir ástandið enn alvar­legra er sú stað­reynd að raddir barn­anna sjálfra heyr­ast of sjaldan í máls­með­ferð­inni. Þótt barnið sé í miðju máls­ins, eru ákvarð­anir teknar af full­orðnum, lög­fræð­ingum, for­ráða­mönnum, starfs­mönnum stofn­ana, án þess að barnið fái raun­veru­legt tæki­færi til að tjá sig eða hafa áhrif á ákvörðun sem snertir líf þeirra djúpt.“

Það felur í sér brot á grund­vall­ar­reglum um rétt barna til þátt­töku í eigin málum, eins og kveðið er á um í Barna­sátt­mála Sam­ein­uðu þjóð­anna að sögn Theodóru. Börn þurfi ein­fald­lega að laga sig að kerfi sem vinnur ekki á þeirra for­sendum að mati hennar.

„Slík afstaða, að líta á börn sem við­föng frekar en virka þátt­tak­endur, sem við­heldur ójafn­vægi og dregur úr mann­rétt­inda­legu vægi mála þeirra. Það þarf ekki að koma á óvart að margir ein­stak­lingar, sem hafa upp­lifað barna­vernd eða for­ræð­is­mál á eigin skinni, lýsa þeim sem tíma van­máttar, kvíða og þögg­unar.“

Börn eigi rétt á réttlæti

Theodóra segir einnig að ef mark­mið rétt­ar­kerf­is­ins er í raun að vernda hags­muni barns­ins, þá verði að ráð­ast í rót­tæka end­ur­skoðun.

„Það þarf að tryggja hrað­ari máls­með­ferð, aukið aðgengi að sér­fræði­kunn­áttu í barna­málum og skipu­lagða, sam­þætta sam­vinnu milli allra þeirra stofn­ana sem koma að mál­inu. Ekki síður þarf að tryggja að rödd barns­ins sé ekki aðeins heyrð, heldur virt og tekin alvar­lega. Kerfið má ekki vera þrösk­uldur, það á að vera brú,“ og að börn eigi rétt á rétt­læti sem er barn­vænt, skil­virkt og mann­úð­legt.

„Þau eiga betra skilið en kerfi sem vinnur bein­línis gegn þeim,“ skrifar bar­áttu­konan að lokum.