„Við erum enn í sárum“

Andrea Berntzen fer með hlut­verk Kaju í mynd­inni en hún verður við­stödd frum­sýn­ing­una í kvöld. Mynd / Agnete Brun

Í ár eru sjö ár liðin frá voða­verk­unum í Ósló og Útey þegar 77 manns féllu fyrir hendi fjöldamorð­ingj­ans og hægri öfga­manns­ins Anders Breivik, átta í sprengju­árás í stjórn­ar­ráðs-hverf­inu í Ósló og 69 í skotárás í Útey, þar sem aðal­skot­mark Breiviks voru sum­ar­búðir ungra jafn­að­ar­manna. Í kvik­mynd­inni Utoya 22. juli eru þessir skelfi­legu atburðir rifj­aðir upp með augum ung­lings­stúlkunnar Kaju sem berst fyrir lífi sínu á eynni um leið og hún reynir að bjarga yngri systur sinni. Mannlíf spjall­aði við Andreu Berntzen sem fer með hlut­verk Kaju í mynd­inni en hún verður við­stödd frum­sýn­ing­una í kvöld.

Utoya 22. juli er fyrsta kvik­myndin sem þú leikur í, hvernig var að taka að sér svona krefj­andi fyrsta verk­efni? „Sko, þetta er svo­lítið flókin spurn­ing, því þar sem þetta er einmitt fyrsta myndin sem ég leik í þá fannst mér það spenn­andi. En út af umfjöll­un­ar­efn­inu var þetta mjög erfitt líka og óhugn­an­legt að átta sig á því að ég er núna á svip­uðum aldri og krakk­arnir voru sem urðu fyrir árásinni. Ég var auð­vitað svo ung þegar atburð­urnir áttu sér stað, bara 12 eða 13 ára.“

Manstu vel eftir þeim? „Já, við fjöl­skyldan vorum að keyra heim úr sum­ar­hús­inu okkar þegar greint var frá sprengju­árásinni í útvarps­fréttum. Ég lagði vel við hlustir þar sem ég kann­að­ist við stað­inn þar sem spreng­ingin varð. Næsta dag kom í ljós að sami maður bar ábyrgð á morð­unum í Útey. Ég var mjög hrædd lengi vel eftir þetta, til dæmis við að vera ein á ferli. Samt er skrítið að segja frá því að þótt ég væri nógu gömul til að átta mig á hvað hafði gerst var það eig­in­lega ekki fyrr en ég lék í mynd­inni sem ég virki­lega skildi hvað þessir atburðir eru skelfi­legir. Ef atburðir seinni heims­styrj­ald­ar­innar eru und­an­skildir hefur sjálf­sagt ekk­ert haft jafn­hræði­leg áhrif á okkur Norðmenn sem þjóð og þessi voða­verk. Við erum enn í sárum.“

Var tví­stíg­andi við að leika í mynd­inni
Kvik­myndin byggir á frá­sögnum eft­ir­lif­enda í Útey og Andrea við­ur­kennir að vegna umfjöll­un­ar­efn­is­ins hafi hún verið tví­stíg­andi gagn­vart því að taka að sér hlut­verkið. Meðal ann­ars af ótta við hvernig unnið yrði úr því og hvaða áhrif það hefði á eft­ir­lif­endur og aðstand­endur. „Þegar ég fór í áheyrn­arprufur vissi ég reyndar ekki um hvað verk­efnið sner­ist. Það var ekki fyrr en í þriðju pruf­unni sem ég fékk að vita það og þá varð ég smeyk; veru­lega efins um að ég vildi leika í mynd sem sner­ist um voða­verkin í Útey. En þegar leik­stjór­inn sendi mér skila­boð þar sem hann útskýrði að hún kæmi til með að ein­blína á fórn­ar­lömbin en ekki ódæð­is­mann­inn þá sner­ist mér hugur. Mér fannst sú nálgun ein­hvern veg­inn vera rétt til að segja þessa sögu.“

Myndin var að mestu leyti tekin í einni töku og að sögn Andreu voru flestir leik­ar­arnir til­tölu­lega óreyndir. Við komum því aftur að spurn­ing­unni í byrjun, það er að segja hvort verk­efnið hafi ekki reynt á? „Jú, við vorum heila tvo mán­uði að æfa og þar sem ég er ekki menntuð leik­kona gat ég til dæmis ekki beitt þeirri tækni sem lærður leik­ari býr yfir og hefði getað nýtt sér til að nálg­ast hlut­verk Kaju. Þess í stað reyndi ég að setja mig í hennar spor og ímynda mér hvernig ég brygð­ist við ef alvöru­árás yrði gerð. Sumt í tök­unum var reyndar óhugn­an­lega raun­veru­legt, þótt það sé auð­vitað ekk­ert í lík­ingu við það sem gerð­ist í alvör­unni.“

Andrea seg­ist einmitt vona að myndin eigi eftir að fá áhorf­endur til að skilja betur hvaða hel­víti raun­veru­legu fórn­ar­lömbin upp­lifðu á Útey og sýni þeim í kjöl­farið meiri skiln­ing og samúð en hefur verið gert síð­ustu ár. „Það eru fórn­ar­lömb sem eru enn að díla við áfallastreituröskun eftir þetta. Krakkar sem er verið að segja við að þau verði að fara að herða sig og lifa eðli­legu lífi, sem er ótrú­lega grimmd­ar­legt að segja. Ég vona að myndin breyti því. Að hún opni augu fólks og verði kom­andi kyn­slóðum áminn­ing um það sem gerð­ist, rétt eins og seinni­heim­styrj­ald­ar­myndir veita okkur inn­sýn í hroða­lega hluti. Atburð­irnir í Útey mega alls ekki gleym­ast.“

Mynd / Ole Garbo