„Þetta er gargandi þögn“

Ástríður Stef­áns­dóttir, læknir og heim­spek­ingur, telur að ekki hafi farið fram nægi­leg umræða um plast­barka­málið svo­kall­aða hér á landi af hendi eft­ir­lits­stofn­ana og eins Land­lækn­is­emb­ætt­is­ins og heil­brigð­is­mála­ráðu­neytis en einnig Lækna­fé­lags Íslands.

,,Þetta snýr að Land­lækn­is­emb­ætt­inu, Sjúkra­trygg­ingum Íslands og heil­brigð­is­ráðu­neyt­inu,“ segir hún. „Lækna­fé­lag Íslands hefur heldur ekki lýst yfir neinni skoðun á þessu máli sem mér finnst skrýtið vegna eðli máls­ins, umfangs þess og af þeirri ástæðu að sjúk­lingur í íslensku heil­brigð­is­kerfi er þol­andi í þessu máli. Allar þessar stofn­anir og Lækna­fé­lagið virð­ist ekki hafa nokkurn fókus á sjúk­ling­inn í þessu máli heldur ein­göngu sínar eigin stofn­anir og starfs­menn þeirra. Þetta er garg­andi þögn.“

Var ekki í lífs­hættu
Umrætt plast­barka­mál, sem var til umfjöll­unar í Mannlífi 3. ágúst, lýtur að til­rauna­að­gerð sem gerð var á Andemariam Beyene árið 2011 en hann lést um tveimur og hálfi ári eftir að hafa fyrstur manna und­ir­geng­ist ígræðslu plast­barka á Kar­ólínska háskóla­sjúkra­hús­inu í Svíþjóð.

Árið 2016 skip­uðu Páll Matth­í­as­son, for­stjóri Land­spít­ala, og Jón Atli Bene­dikts­son, rektor Háskóla Íslands, óháða rann­sókn­ar­nefnd undir for­ystu Páls Hreins­sonar, for­seta EFTA-dóm­stóls­ins, til að rann­saka málið og aðkomu þess­ara stofn­ana og við­kom­andi starfs­manna þeirra í mál­inu.

Í Rann­sókn­ar­skýrslu nefnd­ar­innar kemur meðal ann­ars fram að til­vísun hafi verið breytt hér á landi til að rétt­læta aðgerð­ina á Andemariam sem var með hæg­vax­andi æxli í barka. Ekki hafi verið leyfi fyrir aðgerð­inni, hvorki frá vís­inda­siða­nefnd né til að nota gervi­bark­ann og síðar hafi líka komið í ljós að aðgerðir af þessu tagi höfðu aldrei verið próf­aðar á til­rauna­dýrum eins og Paolo Macchiarini, ítalskur pró­fessor sem leiddi skurð­læknateymið í aðgerð­inni, hélt fram.

Þá segir í Rann­sókn­ar­skýrsl­unni að almennu ástandi Andemariam hafi hrakað eftir aðgerð­ina og að krufn­ing hafi leitt í ljós að ígræddi bark­inn hafði losnað. „Að auki fannst krónísk sýk­ing í brjóst­kass­anum og tappi í hægri lungnaslagæð. Hins vegar fannst ekki krabba­mein í lík­ama hans.“

Um and­lát Andemariam og tveggja ann­arra sjúk­linga, sem geng­ust undir plast­barka­ígræðslu í Kar­ólínska háskóla­sjúkra­hús­inu, segir enn fremur: ,,Sjúk­ling­arnir voru ekki dauð­vona. Enginn ígræðslu­sjúk­ling­anna þriggja var í yfir­vof­andi lífs­hættu þegar aðgerð­irnar voru gerðar.“

Enginn talað við ekkj­una
Í til­kynn­ingu um skýrsl­una sem Páll Matth­í­as­son, for­stjóri Land­spít­ala, og Jón Atli Bene­dikts­son, rektor Háskóla Íslands, sendu síðar frá sér segir meðal ann­ars að í skýrsl­unni komi fram að til­teknir starfs­menn við Háskóla Íslands og Landspítala hafi dreg­ist inn í málið á árinu 2011 þegar sjúklingur við Landspítala hafi farið til rann­sóknar í Svíþjóð vegna krabba­meins í barka. Þar hafi hann gefið sænkum lækni sam­þykki til að gang­ast undir aðgerð þar sem græddur var í hann gervi­barki. ,,Sú aðgerð leiddi ekki til bata sjúklings­ins og lést hann á KS í janúar 2014.“ Enn fremur segir að talið sé að að á þeim tíma sem aðgerðin var fram­kvæmd hafi ekki legið fyrir vísinda­legur grundvöllur fyrir gervi­barka­ígræðslum í fólk. Hugmynd um það hafi ekki aðeins stang­ast á við vísindi og reynslu heldur hafi jafn­framt verið of snemmt að gera til­raunir með slíkt á mönnum.

Ein af nið­ur­stöðum í Rann­sókn­ar­skýrsl­unni var að Land­spít­al­inn tæki til athug­unar að ekkju Andemari­ams, Merhawit Bar­ya­mik­ael Tes­faslase, yrði útveguð fjár­hags­leg aðstoð til að hún gæti ráðið sér lög­fræð­ing til að leita réttar síns gangvart Kar­ólínska háskóla­sjúkra­hús­inu. Í fyrr­nefndu við­tali við Mannlíf 3. ágúst upp­lýsti Merhawit hins vegar að hvorki hefði verið haft sam­bandi við hana frá Kar­ólínska háskóla­sjúkra­hús­inu né Land­spít­ala.

Enn hafa engin svör borist frá Embætti land­læknis um hvers vegna stofn­unin hafi ekki stigið inn í þetta mál, en þess má geta að for­stjóri Kar­ólínska háskóla­sjúkra­húss­ins var Birgir Jak­obs­son, sem síðar varð land­læknir hér á landi og gegndi því emb­ætti árið 2016 þegar rektor Háskóla Íslands og for­stjóri Land­spít­ala skip­uðu óháðu nefnd­ina til að rann­saka plast­barka­málið.

Undrast afskipta­leysi Embættis land­læknis
Ástríður er undr­andi á því að Embætti land­læknis hafi ekki haft afskipti að svo alvar­legu máli þar sem Andemariam var í umsjá íslenskrar heil­brigð­is­stofn­unar og segir að það sé í raun fyrir röð til­vilj­ana að málið hafi farið aftur í umræð­una árið 2016.

Hún gagn­rýnir enn fremur fjöl­miðla fyrir að hafa ekki sinnt skyldu sinni í að upp­lýsa almenn­ing um málið, eins og hafi komið í ljós þegar Rann­sókn­ar­skýrslan var kynnt í Norræna hús­inu með blaða­manna­fundi í nóv­em­ber 2017. Fjöl­miðlar hafi ekki gert grein fyrir þeim atriðum sem skiptu máli og dregið upp yfir­borðs­kennda og vill­andi mynd af því sem gerð­ist í mál­inu.

„Segjum að þetta hefði verið íslenskur sjúk­lingur og Ragnar Aðal­steins­son hefði verið lög­fræð­ingur þol­anda, þá hefði hann farið í Kastljós,“ segir hún. „Umfjöll­unin hefði orðið allt önnur og mun sterk­ari mynd hefði verið dregin upp af stöðu sjúk­lings­ins ef þetta hefði ekki verið Erít­remaður með konu sem hefur ekki land­vist­ar­leyfi hér og er ekki með rödd. Það er eng­inn lög­fræð­ingur sem túlkar þessa hlið.“

Ástríður kallar eftir opin­berri umræðu um málið. „Opinber umræða þarf að fara fram,“ segir hún og tekur fram að hún telji enn vera opna enda í mál­inu og það verði svo þar til mál­inu verði lokið erlendis. Málið muni að öllum lík­indum rata í kennslu­bækur og þar verði það gert upp.