Vantar andskotakornið engan bónda

Þær systur, Jóna Björg og Þóra Magnea, eru fæddar þar og upp­aldar, líkt og faðir þeirra, en sama fjöl­skyldan hefur búið að Björgum í yfir 100 ár.

Jóna Björg Hlöðvers­dóttir og yngri systir hennar eru fimmta kyn­slóð bænda í fjöl­skyld­unni og tóku form­lega við kúa­búi for­eldra sinna um ára­mótin, þótt þær hafi búið þar og starfað sein­ustu sjö árin. „Við stofn­uðum félagsbú um ára­mótin og erum í róleg­heitum að taka þetta skref þannig að pabbi og mamma fái eitt­hvað fyrir sinn snúð og við förum ekki á haus­inn við að kaupa þau út,“ útskýrir Jóna Björg. Hún er fædd 1985 og titlar sig nú sem ungan bónda, að Björgum í Kinn í Suður-Þing­eyj­ar­sýslu.

Þær systur, Jóna Björg og Þóra Magnea, eru fæddar þar og upp­aldar, líkt og faðir þeirra, en sama fjöl­skyldan hefur búið að Björgum í yfir 100 ár. Þriðja systirin, og sú elsta, er búsett í Reykja­vík. Jóna seg­ist aldrei hafa fundið fyrir þrýst­ingi frá for­eldrum sínum um að taka við búinu.

„Við getum ekki sagt að það hafi verið fyrir ein­hverja pressu frá for­eldrum okkar sem við urðum bændur, eins og oft var í gamla daga að fólk fékk ekki tæki­færi til að fara í burtu. Ég fékk alltaf mik­inn stuðn­ing og hvatn­ingu til að fara og læra það sem mig lang­aði til að læra og var spurð að því hvað ég virki­lega vildi læra og vinna við frekar en að það væri ætl­ast til að ég ynni á búinu,“ segir Jóna Björg.

Úr lög­fræði í land­bún­að­ar­há­skóla
Hún dreif sig í Háskól­ann í Reykja­vík að læra lög­fræði að loknu stúd­ents­prófi. „Það var áhuga­vert þó að ég hafi ekki alveg fundið mig í því svo ég fékk mér bara vinnu í Reykja­vík en alla föstu­daga dreif ég mig svo norður í sveit­ina og var þar í öllum fríum. Svo end­aði með því að ég hugs­aði: Bíddu, hvað er ég að gera? Langar mig til að búa og vinna í Reykja­vík? Hvers vegna ver ég öllum fríum í sveit­inni? Er þetta kannski eitt­hvað sem mig langar að gera? Og þá fann ég að svarið var já. Þetta er alltaf það sem ég sæk­ist í, að kom­ast heim til kúnna og fjöl­skyld­unnar og njóta nátt­úr­unnar og hlaða batt­er­íin.“ Þannig rann loks upp fyrir Jónu að hana lang­aði að vera bóndi svo hún fór í Land­bún­að­ar­há­skól­ann á Hvann­eyri og lauk BS-gráðu í búvís­indum.

Á Hvann­eyri fannst Jónu hún enda komin heim. „Í mennta­skóla og háskóla var maður oft svo­lítið að fela bak­grunn­inn, ekk­ert að aug­lýsa það beint að maður væri úr sveit. En á Hvann­eyri var maður allt í einu kom­inn inn í hóp sem hafði áhuga á því að tala um land­búnað og búskap og ræða öll þessi mál og skyndi­lega skipti það öllu hvar maður ætti heima og úr hvaða sveit og hvað maður ætti margar kýr. Og þetta var eitt­hvað sem mig lang­aði alltaf að tala um,“ segir Jóna hlæj­andi og bætir við að þær systur segi stundum í gríni að þær hafi gerst bændur því þeim líki betur við dýr en mann­fólk. En að öllu gríni slepptu hafa þær sér­stakt dálæti á kúm. „Okkur þykir þær alveg magn­aðar skepnur, svo miklir og ólíkir karakt­erar og allir vinir mínir vita að það þýðir ekk­ert að tala illa um kýr í mín eyru.“

Töluvert högg
Björg eru nokkuð stór jörð og búið með­al­stórt með 40 kúm og um 100 fjár. Hljóðið er ólíkt betra í kúa­bændum en sauð­fjár­bændum og Jóna Björg horfir fram á upp­bygg­ing­ar­tíma í sínum búskap. „Það er mik­ill aðstöðu­munur á þessum greinum og gríð­ar­lega erfið staða í sauð­fjár­rækt­inni því rekstr­ar­grund­völlur sauð­fjár­búa er bara eng­inn. Sem betur fer er aðalinn­koma okkar af mjólk­ur­fram­leiðsl­unni þótt að sauð­fjár­ræktin hafi mikið að segja líka. En þegar við bárum saman töl­urnar síð­asta haust frá því árinu áður, þá vorum við að fá hálfri milljón minna. Og sáum samt af okkar tölum að við hefðum í raun átt að fá um hálfri milljón meira því að lömbin voru stærri. Þetta var tölu­vert högg fyrir okkur en hvernig held­urðu að þetta hafi verið fyrir þá bændur þar sem þetta er öll þeirra inn­koma? Á meðan er mikil upp­bygg­ing í mjólk­ur­fram­leiðslu, á tíma­bili var bara vöntun á mjólk og því mik­ill hvati til að auka fram­leiðsl­una. Spurning hversu lengi það stendur, hvenær verður toppur í neysl­unni eða ferða­manna­fjölda, hvenær við þurfum að draga okkar fram­leiðslu saman en sem stendur er mik­ill hugur í kúa­bændum því þeir hafa getað bætt sína aðstöðu og aukið sína fram­leiðslu tals­vert.“

Krefj­andi að búa með for­eldrum sínum
Eins og fyrr segir hafa Jóna og systir hennar og mágur tekið að mestu við búinu en for­eldrar systr­anna búa þar enn að sjálf­sögðu og pabbi þeirra tekur enn þátt í bústör­f­unum. Mamma þeirra mjólk­aði kýr í 30 ár en hefur nú alveg dregið sig út úr bústör­f­unum og vinnur úti í frá. „Við búum hérna öll í stóru par­húsi, hvert í sínu horni, en borðum helstu mál­tíðir saman og ræðum hvað við ætlum að gera í búskapnum. Morg­un­verð­ur­inn er alveg heilög stund hér,“ segir Jóna en við­ur­kennir að eins og hjá öðrum geti þessi nána sam­búð tekið á.

„Þetta er ekki alltaf dans á rósum og það koma alveg upp árekstrar og eru oft mis­mun­andi mein­ingar milli kyn­slóða. Ég sakna þess stundum að búa út af fyrir mig. Það þarf að ger­ast á næstu árum því það er alveg krefj­andi að búa með for­eldrum sínum þegar þú ert komin á fer­tugs­aldur. Fyrir þeim er ég enn litla stelpan þeirra,“ segir Jóna og hlær. „En ann­ars erum við mjög sam­heldin fjöl­skylda en þegar við tölum um fjöl­skyldu nær það líka til systk­ina pabba sem koma við hvert tæki­færi svo þetta er stór hópur og gríð­ar­lega sam­held­inn. Allir eyða sum­ar­fr­í­unum hér, jóla­boðin eru fjöl­menn og ég þekki bara ekk­ert annað.“

Hún segir þó nauð­syn­legt að kom­ast reglu­lega í burtu og það hjálpi að starfa svo mörg við rekst­ur­inn. „Ef þú ert heima ertu alltaf að vinna, það eru engir reglu­legir frí­dagar, en það er auð­veld­ara fyrir okkur að kom­ast að heiman fyrst við erum svona mörg. Ég myndi ekki leggja í þetta starf ein og kom­ast þá aldrei frá. Ef ég er alltaf hér heima með fjöl­skyld­unni fæ ég næstum inni­lok­un­ar­kennd. Ég verð að kom­ast að heiman reglu­lega, til að hitta annað fólk. Ég tek mik­inn þátt í félags­störfum þannig að ég fer mikið á fundi og mikið af starf­inu hjá Ungum bændum fer fram í Reykja­vík. Og það er gott að fara að heiman öðru hvoru til að finna hvað það er gott að koma heim.“

Þarf að þola spurn­ingar um maka­leit
Sem ung kona þarf Jóna einnig að fara út á lífið öðru hverju eða að minnsta kosti hitta vini og vin­konur. „Flestir vina minna búa hér á Norð­ur­landi á Húsvík eða Akureyri og þar í kring svo ég mæli mér oft mót við þá. Svo kíki ég ein­staka sinnum á djam­mið á Akureyri en ég finn að ég er farin að eld­ast, þetta er ekki jafn­auð­velt og í „gamla daga“ þannig að það er aðeins farið að róast hvort eð er,“ segir hún og virð­ist einskis sakna frá stór­borg­ar­líf­inu.

Og eins og svo margir ein­hleyp­ingar þarf Jóna að þola reglu­lega spurn­ingar um hvernig maka­leitin gangi. „Mér finnst þetta frekar gömul og þreytt lumma að fólk skuli alltaf vera að velta þessu fyrir sér og spyrja hvort mig vanti ekki bónda? Mig vantar ekki ein­hvern til að hjálpa mér í búskapnum, ef ég eign­ast maka yrði það frekar vegna félags­skap­ar­ins svo nei, mig vantar and­skota­kornið ekki bónda!“