Útilokar ekki að fleiri íslensk fyrirtæki séu flækt í spillingarmál

„Ísland er mjög lítið land þar sem valda­fólk er gjarnan aðskilið með aðeins fáeinum handa­böndum í gegnum vina­hópa, fjöl­skyldu­tengsl og önnur óform­leg tengsl. Þessi smæð býður upp á spill­ingu þegar kemur að útdeil­ingu á gæðum og fjár­munum.“ Þetta segir Ilia Shumanov, aðstoð­ar­fram­kvæmda­stjóri Rúss­lands­deildar Transparency International, í nýjasta tölu­blaði Stund­ar­innar, en hann hélt nýverið hér­lendis nám­skeið og fundi um pen­inga­þvott á alþjóð­legum skala.

Segir Shumanov að hvað sem jákvæðri ásýnd Íslands erlendis líði þá hafi Sam­herj­a­málið sýnt hversu ber­skjaldað landið er fyrir spill­ing­ar­málum. Spurður hvort hann telji líkur á að fleiri íslensk fyr­ir­tæki, sem starfi í þró­un­ar­ríkjum, beiti svip­uðum aðferðum til að auka hagnað svarar hann því til að hann vilji ekki alhæfa um það. „En allar vís­bend­ingar benda til þess,“ segir hann. „Það eru ekki margir stór­laxar í íslenska hag­kerfinu miðað við það sem gengur og ger­ist erlendis, en það kom upp stórt spill­ing­ar­mál hjá einu stærsta fyr­ir­tæki Íslands. Þetta gefur yfir­völdum og sak­sóknurum lands­ins fulla ástæðu til þess að grand­skoða gögn frá öðrum sjáv­ar­út­vegs­fyr­ir­tækjum, því þessir brestir sluppu í mörg ár í gegnum núver­andi kerfi.“

Í umfjöllun Stund­ar­innar er rifjað upp að í Panama­skjöl­unum hafi komið fram að feðgarnir Björgólfur Guð­munds­son og Björgólfur Thor Björg­ólfs­son voru árið 2001 eig­endur bruggverk­smiðj­unnar Bravo í St. Pét­urs­borg í Rúss­landi ásamt Magnúsi Þor­steins­syni. Shumalov er spurður út í málið en seg­ist ekki þekkja til þess, en tekur fram að erlendir aðilar sem vilji stunda við­skipti í Rúss­landi kom­ist ekki hjá því að þurfa að múta ákveðnum aðilum, eða eiga sterk tengsl við elítu lands­ins, eins og segir í greinn­inni. Fyr­ir­tækja­eig­endur í Rúss­landi standi frammi fyrir mörgum ófyr­ir­séðum hættum sem geti kostað þá fyr­ir­tæki þeirra. „Í dag áttu fyr­ir­tækið, en á morgun getur það verið horfið,“ segir hann. „Til að sporna gegn því þarftu að borga fólki mútur sem geta verið í bein­hörðum seðlum, eða þú getur verið skikk­aður til að kaupa hrá­efni eða raf­magn á okur­verði frá vel völdum birgjum.“

Shumanov segir enfremur að íslensk stjórn­völd hafi ekki lagt nógu mikla áherslu á gagn­sæi und­an­farin ár. Tekur hann sem dæmi að rann­sókn­arteymi þurfi að borga háar upp­hæðir fyrir aðgengi að upp­lýs­ingum um rekstur íslenskra fyr­ir­tækja. Þessar upp­lýs­ingar séu ann­ars faldar fyrir almenn­ingi. Í Evrópu sé þró­unin að verða önnur, þar séu árs­reikn­ingar og önnur fjár­hags­leg gögn opin öllum að kostn­að­ar­lausu. „Þetta er sér­stak­lega mikið vanda­mál þegar miklir pen­ingar eru í fast­eigna­mark­að­inum, eins og á Íslandi og víðar, en þar skiptir máli að geta fylgt pen­ing­unum til að sporna gegn spill­ingu og pen­inga­þvætti.“