„Enginn hjálpaði eða skeytti um lítinn dreng sem var að reyna að reisa föður sinn á fætur“

„Þegar ég fædd­ist var alkó­hól­ismi föður míns orð­inn mjög slæmur og hann vann ekki nema aðra hverja viku. Hann eyddi nán­ast öllu sem hann afl­aði í drykkj­una. Mér finnst þegar ég hugsa til baka að mamma var, fyrst þegar ég man eftir henni, í ástandi sem nú kall­ast áfallastreituröskun. Hún stóð sig þrátt fyrir það eins og hetja og hélt fjöl­skyld­unni saman. Hún hélt fjöl­skyldufundi yfir kvöld­matnum og fór yfir við­burði dags­ins hjá hverjum og einum. En það var ekki alltaf til matur. Við áttum ekki fyrir nýjum fötum og við höfðum ekki efni á því að fara til tann­læknis.“

For­eldrar Gunnars Smára skildu. Þá reyndi faðir hans sitt besta til að standa sig sem helg­arpabbi. En það gekk á ýmsu.

„Mamma er af fyrstu kyn­slóð kvenna sem skilur við von­lausa mann­inn. Áður var slíkt varla í boði. Hún sýndi þá hetju­lund að stíga út í óviss­una og skilja við karl­inn. Mér þykir afar vænt um þau bæði og ber ekki nokkurn kala til þeirra þótt ég hafi komið illa nestaður úr æsk­unni. Pabbi var með ill­kynja sjúk­dóm sem engin með­ferð var til við í þá daga. Þau voru bæði að glíma við mjög erf­iðar aðstæður. Eftir skiln­að­inn reyndi pabbi að halda sam­skiptum við okkur börnin. Hann sótti mig oft­ast þar sem ég var yngstur, stundum okkur tvo yngstu. Í fæstum til­vikum gekk þetta vel hjá honum. Oftast datt hann í það og þá sátum við uppi með hjálp­ar­lausan drukk­inn mann á und­ar­leg­ustu stöðum, á tjald­stæði, í bíó, úti í Viðey.“

Gunnar Smári rifjar upp sára minn­ingu frá því faðir hans fór með hann á íþrótta­við­burð í Laug­ar­dags­höll­inni. Hann var sjö ára.

„Við vorum á hand­bolta­leik. Hann þurfti að fara á sal­ernið og ég fór með honum niður. Hann datt í stig­anum, lá bjarg­ar­laus á stiga­pall­inum og piss­aði í bux­urnar. Fólkið sem gekk fram hjá hló að honum. Enginn hjálp­aði eða skeytti um lít­inn dreng sem var að reyna að reisa föður sinn á fætur. Það eru svona atburðir sem ég losna ekki við. Ég er alltaf með þennan dreng inni í mér og ég heyri hlát­ur­inn enn. Það er inn­gróið í mig að van­treysta múgnum, þessu sam­komu­lagi og hvað er boð­legt og hvað ekki, hver fær að vera með og hverjum er haldið úti. Og niðri.“

Helg­ar­blað Mannlífs er komið út.

Gunnar Smári segir að fátækt barn­æsk­unnar hafi fylgt honum upp úr æsk­unni sem skömm. En að það hafi verið skömm sem hengd var á hann.

„Mamma varð fyrir fátækt sem sam­fé­lagið þröngvaði upp á hana. Eins er með skömm­ina út af pabba. Hann valdi sér ekki sitt hlut­skipti. Það eina sem hann gerði af sér var að bera þennan ban­væna sjúk­dóm sem sam­fé­lagið neit­aði að veita með­ferð við. Ég upp­lifði skömm vegna þess að fötin mín voru slitin og gat á skónum. Í minn­ing­unni var ég votur í fæt­urna frá því ég var fimm ára og fram að ferm­ingu. Lífs­glíma mín fyrstu ára­tugi full­orð­ins­ár­anna sner­ist að stóru leyti um að losna undan þess­ari skömm sem ég bar þó aldrei neina ábyrgð á: Það var sam­fé­lagið sem tróð þessu upp á mig. Í dag skamm­ast ég mín ekki fyrir hvaðan ég kem og enn síður fyrir for­eldra mína. Enda ætti ég frekar að skamm­ast mín fyrir sam­fé­lagið.“

Lestu við­talið í heild sinni í Mannlíf.