Skáldið Auður Jónsdóttir „er gerendameðvirk“: „Þurft að þola níð, útlitssmættun og hótanir“

„Síðustu tutt­ugu árin eða svo hef ég tekið þátt í fleiri umræðum en ég man, í fjöl­miðlum, á sam­fé­lags­miðlum, í bókum,“ segir rit­höf­und­ur­inn Auður Jóns­dóttir og bætir við:

„Allar þessar umræður hafa mótað mig og raunar lærði ég í námi í Danmörku að það að „deba­tera“ sé ákveðin list sem maður þurfi að læra; til að þróa hugs­anir sínar og tjá sig til skiln­ings. Svipað lærði ég í Þýska­landi. Eftir að hafa búið í þessum löndum hef ég grynnkað á til­finn­inga­semi í umræðu og frekar leikið mér að rök­leiðsl­unni, elt hana þangað sem hún fer með mig – stundum á óvæntan stað.“

Auður segir að „í þessu umræðu­ati hef ég oft brennt mig; orðið ósam­mála sjálfri mér – verið aðeins of hortug, sætt dóna­skap eða ávirð­ingum; verið gerðar upp skoð­anir eða afstaða á dramat­ískan hátt. Þurft að þola smá níð, jafn­vel útlits­smættun eða hót­anir, en líka oft skemmt mér stór­vel og dýpkað hugsun mína. Og leikið mér æ meira því umræða er leikur og íþrótt.“

Auður hefur til dæmis „lent í meið­yrða­máli þar sem ég hefði getað tapað öllu mínu og ærunni og málið stóð yfir í meira en tvö ár, en var einn besti skóli sem ég hef upp­lifað – það fannst mér þegar ég sigr­aði það og hafði fengið að upp­lifa mælsku­list í rétt­ar­sal, þar sem hvert orð vegur þungt,“ segir Auður og heldur áfram: „Það var tákn­rænn sigur að vinna mál sem gekk út á að ég mætti tjá upp­lifun mína.“

Auður hefur fengið mörg skila­boð frá fólki sem hefur þakkað henni fyrir að pæla aðeins því að það væri sjálft í ein­hverjum pæl­ingum en þyrði ekki að viðra þær upp­hátt „né að hætta sér inn í rök­ræð­una á vefnum mínum. Þetta fór líka skringi­lega undir skinnið því ger­enda­með­virkni er mjög við­kvæmur hlutur í lífi mínu. Já, ég er ger­enda­með­virk, mjög svo. Það hefur verði mesta eitrið í lífi mínu síðan ég var barn. Þeir sem eru kunn­ugir skáld­verkum mínum vita það. Mesta áskor­unin í lífi mínu hefur verið að lifa með ger­endum sem ég elska,“ segir Auður sem „lærði brengluð sam­skipti, eins og flestir vinir mínir af minni kyn­slóð, svo ég byrj­aði ung að gera mig seka um óhefluð sam­skipti. Ég er af kyn­slóð þar sem orðið mörk var bein­tengt við fyll­erí og marka­leysi í Þórsmörk.“

Andlegt ofbeldi

Auður þekkir marga sem „eiga sér bak­grunn mark­aðan af sam­skiptum þar sem and­legt ofbeldi var hluti af hvers­deg­inum. Það var ekki sama upp­lýs­ing og nú. Fólk vissi ekki og gat ekki betur. Þetta voru bara sam­skiptin sem maður lærði og ég hef séð ger­endur bæta sig, læra, átta sig og verða heil­brigð­ari í sam­skiptum. Ég hef líka séð þá gera það ekki. En það flókn­asta í lífi mínum hefur verið þessi dans með mörk og ást.“

Auður nefnir það að hún þekki það „að elska ein­hvern sem gerir eitt­hvað sárt en líka frá­bært. Alla ævi hef ég leit­ast við að skilja flæk­ings­legar kenndir og greina með skrifum. Ég hef lengi sætt því að þykja of ber­sögul; bara það að tala um alkó­hólsima í bók á þeim tíma þótti stuð­andi. Ég hef skrifað víð­lesnar greinar um ofbeldi sem hafa þótt fengur í í umræðu um þessi mál; farið í að greina flókin til­finn­inga­munstur í skáld­sögum mínum og afleið­ingar þeirra. Þetta er eilífð­ar­verk­efni mitt, þannig að það hefur verið gert grín að mér sem höf­undi fyrir að skrifa of mikið um með­virkni. Ég skrifa til að skilja – skrifa til að heila. Skrifa til að finna orsaka­sam­hengi. En það er engin aðferð svo heilög eða full­komin að það megi ekki spyrja spurn­inga því sam­tal er lyk­ill­inn að þróun.“

Auður er á því að „aðeins þannig fær mik­il­væg hreyf­ing og vit­und­ar­vakn­ing lifað; ann­ars étur bylt­ingin börnin sín – sem er slæmt – þegar bylt­ingin er svo þörf. Umræða er ekki síst til að við fáum skilið hugsun okkar og getum þróað hana sem best.“