Gauti B. Eggertsson, prófessor í hagfræði við Brown-háskóla í Providence í Rhode Island í Bandaríkjunum, bróðir Dags B. Eggertssonar, borgarstjóra í Reykjavík, kom í hjartnæmt og skemmtilegt viðtal á MBL og um veru sína Vestanhafs um veikindin sem hann er að berjast við.
„Ég tók hagfræðipróf heima í Háskóla Íslands 1997. Mig langaði alltaf að taka doktorspróf í hagfræði og sótti þess vegna um á síðasta árinu mínu. Ég var svo ótrúlega heppinn að komast að í Princeton, og naut þess þar líklega sérstaklega að Þorvaldur Gylfason [prófessor í hagfræði] var með sterk tengsl inn í skólann, en hann lauk námi sínu þaðan líka.“
Gauti hefur búið 17 ár í Bandaríkjunum og unnið að rannsóknum, en hann býr þar ásamt fjölskyldu. Erfið tíðindi bárust honum á haustdögum, þar sem hann fékk tilkynningu um að hafa greinst með endaþarmskrabbamein.
„Konan sendi mig á heilsuhæli til Austurríkis. Ég held að hún hafi verið með þetta sjötta skilningarvit sem fólk okkur náið er oft með. Henni fannst eins og hlutirnir væru bara ekki í lagi. Ég var mjög skeptískur á að fara á svona heilsuhæli, ímyndaði mér fólk í jóga að tilbiðja dularfullar verur í einhverjum kristalsgrottó,“ segir Gauti í léttum dúr, „en svo kom í ljós að þessi staður sem ég fór á var vísindalega byggður. Fæðið þarna samanstóð af hafragraut á morgnana, tveimur kartöflum í hádegismat og svo var eitthvert gruggugt vatn sem kallað var súpa í kvöldmat.
Til að gera illt verra var svo ekkert vín á borðum og, það sem verra var, ekkert kaffi heldur! Ég komst raunar að því, sem kom mér á óvart, að ég saknaði víns minna en kaffis, fyrir utan auðvitað að fá eitthvað almennilegt að borða,“ segir Gauti.
Sáraeinfalt að fara í ristilskoðun
Þarna hófst allsherjarheilsuúttekt og í þeirri skoðun hafi Gauta verið ráðlagt að fara í ristilspeglun í kjölfar ómskoðunar.
„Ég hélt nú að ómskoðun væri fyrst og fremst eitthvað fyrir ófrískar konur og fullvissaði lækninn um að ég væri ekki ófrískur. En þótt læknirinn hafi komist að þeirri niðurstöðu að ég væri ekki ófrískur, fannst henni meltingarkerfið grunsamlegt. Ég fór í ristilspeglun þegar ég kom til baka til New York og þá kom í ljós krabbamein,“ segir Gauti.
„Ég held að það sé full ástæða til að fólk fari að skima fyrir þessu fyrr, mér skilst að skimun byrji ekki fyrr en við 50 ára aldur. Ég er 47 ára gamall og mér segja fróðari menn og konur að nú sé krabbamein að finnast æ oftar í yngra fólki. Ég hef heyrt á læknum að þeir telji eðlilegt að fólk fari að skoða þetta strax um fertugt. Það er sáraeinfalt að fara í ristilskoðun og ef þetta er bara nýbyrjað, þegar myndast svokallaðir ristilsepar, er hægt að klippa út á sama tíma og ristilspeglunin fer fram.
Ef ég hefði farið í ristilspeglun fyrir fimm eða sjö árum hefði þetta ekki verið neitt mál. Nú sé ég hins vegar fyrir mér heilmikið maraþon,“ útskýrir Gauti. Hann kveður þá vakningu, sem orðið hafi undanfarin ár um brjóstakrabbamein kvenna, jákvæða, en gera megi mun betur í að vekja athygli á endaþarms- og ristilkrabbameini.
Greindi vandann nær samstundis
„Ég bý svo vel að systir hennar Örnu, konunnar hans Dags, er einmitt skurðlæknir á sviði krabbameins í endaþarmi og ristli. Hún hefur varið stærstum hluta síns starfsferils í Yale hér í Bandaríkjunum en er nú nýkomin heim til Íslands,“ segir Gauti og hafi því auðvitað legið beinast við að hringja í hana til skrafs og ráðagerða. Hún hafi þá greint vandann nær samstundis.
Hann getur á þessu stigi lítið sagt um áhrif meðferðarinnar á sjálfan krabbann, þar sem hann sé rétt búinn að ljúka téðri geislameðferð, fyrsta skrefinu á vegferðinni. Málin skýrist þó hugsanlega nú í janúar en fram undan bíða stórar áskoranir, lyfjameðferð og skurðaðgerð.
„Það tekur dálítinn tíma skilst mér, eftir geislana, að vita hvort æxlið hafi minnkað eða ekki. Þetta er staðbundið æxli hjá mér, en um leið og þetta er farið að dreifa sér yfir í lungu eða nýru fara líkurnar mjög hratt versnandi,“ útskýrir hann.
Þau hjónin tóku þá ákvörðun frá upphafi að segja börnunum allt af létta. „Ef þú segir börnunum ekkert en þau vita samt að eitthvað er að, fara þau bara að ímynda sér það versta. Þá er betra að segja hlutina bara eins og þeir eru,“ segir Gauti.
„Hittir þú einhvern tímann Íslendinga?“
Gauti segir að lokum frá nokkuð magnaðri reynslu og skemmtilegri tilviljun:
„Þegar pabbi var að heimsækja mig hérna í New York, gengum við eitt kvöldið á veitingastað nálægt íbúðinni okkar. Á leiðinni spyr pabbi: „Hittir þú einhvern tímann Íslendinga?“ „Lítið sem ekkert,“ segi ég. Á veitingastaðnum vill þjónninn að við setjumst út í horn. Mér er yfirleitt sama um þannig hluti. En af einhverjum ástæðum leist mér svo óskaplega vel á borð sem ég sá, og bað um að fá að sitja þar í staðinn.
Þegar við pabbi settumst niður og byrjuðum að spjalla sneri konan á næsta borði sér að okkur: „Hæ, þið hljótið að vera frá Íslandi!“ – en slíkt hefur aldrei gerst áður í mínu tilfelli eftir 17 ára búsetu. Hún kynnir sig og heitir Elín Marta Pétursdóttir. Hún heyrði að við værum að tala um krabbamein. Og þá kemur í ljós að hún var greind með sömu tegund krabbameins árið 2019 – jafnvel nákvæmlega sama stig og staðsetningu. Þar að auki var hún meðhöndluð á sama sjúkrahúsi, Memorial Sloan Kettering Cancer Center.
Eins og þetta væri ekki nóg þá kom í ljós að á þessum risastóra spítala var hún meðhöndluð af sama skurðlækni og ég, dr. Martin Weiser. Þegar Elín er að segja sögu sína kemur eiginmaður hennar að borðinu eftir að hafa verið búinn að létta á sér. Dúkkar þar upp gamall vinur minn, Sigurgeir Jónsson, bekkjarbróðir úr hagfræðideild Háskóla Íslands fyrir tæpum 30 árum. Til að gera langa sögu stutta reynist Elín vera krabbameinslaus í dag og þurfti ekki einu sinni skurðaðgerð þar sem geisla- og lyfjameðferð reyndust einstaklega vel í hennar tilfelli. Þar að auki fékk hún litlar sem engar aukaverkanir af meðferðinni.
Athugasemdir