Alma: „Mestu persónunjósnir sem fram hafa farið á Íslandi – „saurlifnaður“ íslenskra kvenna“

„Stúlka sem ekki vildi láta skoða á sér kyn­færin var neydd til þess. Og svo var hún dæmd af saka­dómi. Í stað­inn fyrir að stoppa her­menn­ina við að ónáða þessa stúlku þá var hún tekin úr umferð. Tekin úr skól­anum, send á Klepp­járns­reyki en síðan þegar heim­il­inu er lokað gat hún ekki farið aftur í skól­ann því búið var að reka hana og stimpla. Þannig hún endar á göt­unni í Reykja­vík.“

Alma Ómars­dóttir, fjöl­miðla­fræð­ingur og frétta­maður gerði heim­ilda­mynd­ina Stúlk­urnar að Klepp­járns­reykjum. Í hlað­varps­þætt­inum Karl­mennskan með Þor­steini V. Ein­ars­syni fer Alma yfir kvik­mynd­ina og hvers­konar aðfarir áttu sér stað, hvernig njósnað var um íslenskar stúlkur, þær sendar í fang­elsi eða upp­töku­heim­ili, smán­aðar, útskúf­aðar og lok­aðar í glugga­lausum rýmum svo dögum skipti. Allt með sam­þykki yfir­valda og stutt af almenn­ingi og fjöl­miðlum.

Þessi tími hefur verið kall­aður „ástandsárin“ í sögu­bók­unum okkar þegar Bretar her­námu Ísland í seinni heims­styrj­öld­inni. Það sem kemur fram í þætt­inum er að íslensk stjórn­völd ofsóttu ungar konur, sviptu þær sjálf­ræði með því að hækka sjálf­ræð­is­aldur úr 16 ár í 20 ár. Þetta var gert til þess að hægt væri að dæma þær í fang­elsi fyrir að eiga í sam­skiptum við her­menn. Land­læknir, for­sæt­is­ráð­herra, Alþingi, lög­reglan, fjöl­miðlar og almenn­ingur tóku þátt í einum mestu per­sónunjósnum sem fram hafa farið á Íslandi til þess að ná tökum á þeim „saur­lifn­aði“ að íslenskar konur sýndu breskum her­mönnum áhuga. Tímabil sem aldrei hefur verið gert upp af íslenskum stjórn­völdum.

Konur sviptar sjálfræði

Alma ræðir um að konur hafi verið að öðl­ast aukið frelsi og farið út á atvinnu­mark­að­inn.

„Valda­hlut­föllin breyt­ast í sam­fé­lag­inu. Allt í einu hafa konur jafna mögu­leika á að þéna jafn mikið og karl­menn því það var komin atvinna fyrir þær. Það hafði aldrei gerst áður á Íslandi. Síðan eru þær með miklu meira úrval af manns­efni. Mörgum (körlum) fannst sér örugg­lega ógnað og sam­fé­lagið bregst harka­lega við.“

Á sama tíma og konur virt­ust vera að öðl­ast aukið frelsi eru þær sviptar sjálf­ræði. „Vegna þess að það þurfti að bregð­ast við því að ungu kon­urnar voru að hitta erlenda her­menn og sjálf­ræð­is­aldur er færður úr 16 í 18 ár (tíma­bundið í 20 ár). Konur eru sviptar sjálf­ræði svo hægt sé að banna þeim að hitta her­menn.“

Konur voru þvingaðar og niðurlægðar

Alma segir enn­fremur að það hafi verið sárt að fyrsta lög­reglu­konan á Íslandi hafi verið sett í það að njósna um þessar konur.

„Það er rosa­lega sorg­legt að fyrsta lög­reglu­konan á Íslandi hafi fengið þetta hlut­verk og gengið svona fram. Það er frekar sárt að hugsa til þess.“

Konur voru þving­aðar og nið­ur­lægðar, en Alma segir að lög­reglu­konan hafi verið sett í:

„gríð­ar­legar per­sónunjósnir. Það var talað um mestu per­sónunjósnir sem fram hafa farið á Íslandi.Þær sem neit­uðu því að hafa átt í sam­skiptum við her­menn voru sendar í lækn­is­skoðun til þess að athuga hvort að þær væru hreinar meyjar. Þetta er nátt­úru­lega algjör­lega bilað.“

Að lokum vekur Alma athygli á því að:

„Eftir Breiða­vík­ur­málið, var ráð­ist í það að skoða upp­töku­heim­ili sem voru starf­rækt á Íslandi. Klepp­járns­reykir, var hins vegar ekki skoðað. Það á líka að segja rétt frá þessu í sögu­bók­unum. Ég var að skoða hvernig hefur verið fjallað um þetta í grunn­skóla­kennslu­bókum og þá er einmitt bara skautað á þessu. Þetta er sett upp í skemmti­legan bún­ing. Við erum að tala um hund­ruðir kvenna sem var njósnað um, ásóttar af lög­reglu­yf­ir­völdum eða hrein­lega teknar úr umferð.“