Gísli tónskáld býr til draugahljóð: „Ég er spenntur að heyra hvernig það kemur út“

„Það sem er á döf­inni eru meðal ann­ars tón­leikar á Norrænum mús­ík­dögum um miðjan októ­ber. Þá mun kamm­er­sveitin Caput frum­flytja nýtt verk eftir mig, Skugga­ljós. Þetta er um 15 mín­útna langt verk í sex stuttum köflum. Það er flókið og margt í því sem sem ég er að gera í fyrsta skipti og ég er spenntur að heyra hvernig það kemur út. Það verður spilað á alls konar óhefð­bundin hljóð­færi; slag­verks­hljóð­færi sem ég hef ekki notað áður og önnur óhefð­bundin hljóð­færi svo sem simbalom sem er mikið notað í ung­verskri þjóð­lagatón­list. Í verk­inu er einnig spilað á waterphone, sem er mjög áhuga­vert hljóð­færi, en vatn í hljóð­fær­inu sveigir hljómana og brenglar hljóðið. Sumum finnst þetta vera drauga­legt hljóð,“segir Gísli Magn­ús­son tón­skáld.

Banda­ríska kamm­er­sveitin Tempo flytur síðan 2. októ­ber verkið Aurora eftir Gísla á tón­leikum í Kali­forníu. „Þau flytja verk eftir tón­skáld héðan og þaðan á tvennum tón­leikum í vetur sem til­eink­aðir eru nýrri tón­list. Þetta kom þannig til að þessi hópur aug­lýsti eftir verkum í sam­keppni og gátu tón­skáld sent inn sín verk. Það end­aði á því að mitt verk og nokkur önnur voru valin til flutn­ings.“

Skapa eitthvað

Gísli Magn­ús­son segir að hann komi úr mik­illi tón­list­ar­fjöl­skyldu í bæði móður- og föð­ur­ætt.

„Afi minn, Gísli Magn­ús­son, var konsert­pí­anó­leik­ari og kom oft fram með Sin­fón­íu­hljóm­sveit Íslands. Einhvern veg­inn lá beint við að ég færi í klass­ískt tón­list­ar­nám. Ég var sendur sex ára gam­all í for­skóla til að læra á blokk­flautu og fékk eig­in­lega strax góðan grunn í tón­fræði.“

Svo fór Gísli að læra á píanó og hélt áfram í tón­fræði. „Það er mis­jafnt hvernig tón­fræði leggst í tón­list­ar­nem­endur en ég var jafn­vel áhuga­sam­ari um tón­fræð­ina heldur en píanó­n­ámið. Síðan leið langur tími þar til ég fór að tengja þetta við tón­smíðar eða hugsa um tón­smíðar sem starfs­vett­vang af ein­hverri alvöru. Ég var þó mikið að prófa mig áfram. Skapa eitt­hvað.“

Hann fór í mennta­skóla og tók sér frí frá píanó­n­ám­inu. Hann fór síðan í und­ir­bún­ings­nám í arki­tektúr en tón­listin kall­aði svo hátt að 22 ára gam­all hóf hann nám í tón­smíðum við Lista­há­skóla Íslands. Árið 2013 lauk hann nám­inu með BA-prófi og hélt síðan til Amster­dam og útskrif­að­ist með meist­ara­próf í tón­smíðum nokkrum árum síðar.

Í dag starfar Gísli sem tón­list­ar­kenn­ari -kennir tón­fræði, hljóm­fræði, tón­heyrn og á píanó – og skapar heilu ævin­týrin úr tónum.

Að segja sögu

Hvað ein­kennir tón­list Gísla Magn­ús­sonar?

„Ég var á tíma­bili mjög fók­user­aður á teng­ingu við nátt­úr­una; hvernig hægt er að túlka hana með tónum, hvernig áferð og orka er í nátt­úr­unni og hvernig hægt er að heim­færa það upp á tón­list. Ég samdi verk þar sem ég var bein­línis að taka nátt­úru­fyr­ir­brigði fyrir. Það er þó ekk­ert nýtt að nota nátt­úru sem inn­blástur í tón­list en ég fór dálítið langt með það. Á meðan ég var í nám­inu samdi ég til dæms verk sem er hljóð­ræn eft­ir­mynd af Strokki – gos­hvernum. Í verk­inu reyndi ég að ná fram áhrifum orkunnar í honum með spennu og eft­ir­vænt­ingu.

Núna nálg­ast ég tón­smíð­arnar meira út frá hljóðum og hugsa frekar hljóð­rænt en út frá tónum. Stundum lít ég á sum verk eftir mig meira sem hljóð­list heldur en tón­list. Hljóðið sjálft verður ein­hvern veg­inn í for­gangi.“

Hann seg­ist mest semja akústíska tón­list; fyrir hljóð­færi. „Ég hef samt gaman af að láta tækn­ina hjálpa mér.“

Þetta er nútímatón­list. „Ég hef gaman af alls konar tón­list og sæki inn­blástur í ólík tíma­bil. Mér finnst líka gaman að vinna með gömul form og setja í nýjan bún­ing. Ég sæki í arf tón­list­ar­sög­unnar og hef gaman af því að afla mér upp­lýs­inga um eldri tón­list og tón­list frá öðrum menn­ing­ar­heimum.“

Gísli skapar lista­verk eins og málar­inn sem stendur með pensil­inn fyrir framan trön­urnar eða rit­höf­und­ur­inn. „Maður reynir yfir­leitt að segja ein­hverja sögu. Stundum hef ég unnið út frá ljóðum. Í ljóðum eru oft dregnar upp myndir mér finnst vera áhuga­verðar, sem ég tengi við og veita mér inn­blástur.“

Hinn hreini tónn

Tón­listin gefur. „Hún getur verið hugg­andi og ef maður á erfitt þá getur hún veitt manni styrk. Það er oft mikil gleði sem fylgir tón­list. Einhver lífs­gleði.“

Líðan og til­finn­ingar geta haft áhrif á pens­il­strokur mynd­list­ar­manns­ins og lita­val hans. Hvað með slík áhrif á tón­skáldið?

„Jú, stundum sér maður það ekki sjálfur fyrr en eftir á þegar maður fer að skoða hlut­ina í sam­hengi. Maður sér þetta þá skýrar heldur en þegar maður var í hring­iðunni. Það hvernig manni líður og er stemmdur hefur áhrif á hvað maður lætur frá sér eða hvað maður gerir. Stundum er tón­listin þó abstrakt og þá er erfitt að sjá teng­ing­arnar. Per­sónu­leiki lista­manns­ins kemur þó held ég alltaf í gegn.“

Nóbels­skáldið skrif­aði um hinn hreina tón. Hver er hinn hreini tónn í huga tón­skálds­ins? Er hann til? „Ég hugsa mikið um tær hljóð versus óhrein hljóð eða suð. Hinn hreini tónn er þá tónn sem er ekki meng­aður af öðrum hljóðum.“