Ópíóíðafaraldur á Íslandi: „Á síðasta ári voru andlátin fleiri en nokkru sinni“

Marín Þórs­dóttir deild­ar­stjóri Rauða kross­ins á höf­uð­borg­ar­svæð­inu spyr ein­fald­lega í grein sinni:

Þekkir þú Nal­oxone og kanntu að nota það? 

„Árlega lát­ast tugir ein­stak­linga vegna lyfja­eitrana hér á landi. Á síð­asta ári voru and­látin fleiri en nokkru sinni, en þá lét­ust 46 ein­stak­lingar.“

Marín nefnir að „algeng­asta lyfið sem fannst í þeim látnu voru ópíóíð­inn Oxycontin og floga­veik­i­lyfið Prega­balin; níu þeirra látnu voru ein­stak­lingar undir þrí­tugu, jafn mörg og öll þau er lét­ust í umferð­inni hér á landi sama ár.“

Hún bendir á að „þrátt fyrir þennan gíf­ur­lega fjölda fólks á öllum aldri sem lætur lífið vegna ofskömmt­unar á ópíóíðum, svo sem Contalgini, Heróíni, Met­hadoni, Fentanýli, Oxykó­doni eða Búp­renor­fíni, var mótefni við því ekki aðgengi­legt hér á Íslandi fyrr en nú á þessu ári, en þá var eitt stærsta mann­rétt­inda­skref fyrir ein­stak­linga sem nota ólög­leg vímu­efni stigið og lyfið Nyxoid gert aðgengi­legt fyrir öll, þeim að kostn­að­ar­lausu.“

Marín nefnir að Nyxoid lyfið, sem inni­heldur virka efnið Naloxone, „hefur verið til í ára­tugi og marg­sannað gildi sitt víða um heim; mótefnið fæst meðal ann­ars sem nefúði og það er ekki hægt að mis­nota.

Dreifing á Nyxoid hófst hér á Íslandi fyrir alvöru þegar skaða­minnk­un­ar­verk­efni Rauða kross­ins, Frú Ragn­heiður og neyslu­rýmið Ylja, hófu dreif­ingu á því í mars­mán­uði fyrir til­stuðlan styrks frá fjár­sterkum ein­stak­lingum.“

Hún segir að „fljót­lega tók heil­brigð­is­ráðu­neytið við sér og um haustið var mótefnið gert aðgengi­legt öllum þeim sem það þurfa, sem og við­bragðs­að­ilum. Þessu mik­il­væga mann­rétt­inda­skrefi í heil­brigð­is­þjón­ustu á Íslandi ber að fagna.

Skaða­minnk­un­ar­verk­efni Rauða kross­ins hafa nú dreift tæp­lega 200 skömmtum til not­enda og kennt þeim að nota lyfið. Lyfið er í raun er afar ein­falt í notkun og allir Íslend­ingar ættu að þekkja ein­kenni ofskömmt­unar og kunna að bregð­ast við þeim. Áður en lyfið er gefið skal ganga úr skugga um hvort ein­stak­ling­ur­inn sé með með­vit­und, en helstu ein­kenni ofskömmt­unar eru:

Skortur á við­brögðum við snert­ingu og/eða hljóði. Öndunin verður hæg eða jafn­vel stöðvast. Hrotur, hrygglur eða köfn­un­ar­hljóð koma frá við­kom­andi. Neglur og varir verða bláar. Auga­steinar verða agn­arsmáir (e. pin­point).

Ef grunur liggur á ofskömmtun er mik­il­vægt að hringja strax í 112. Síðan er nefúð­inn gef­inn í aðra nös­ina, en í hverju hylki er einn skammtur. Ef sjúk­lingur sýnir engan bata eða ein­kenni ofskömmt­unar hafa komið aftur skal gefa annan skammt af nefúð­anum 2-3 mín­útum síðar og þá í hina nös­ina og úr öðru hylki.“

Hún segir að lyfið virki nokkuð skjótt, og að hjá ein­stak­lingum sem eru háðir ópíóíðum geta frá­hvarfsein­kenni frá þeim gert vart við sig:

„Líkt og hjarta­stuð­tæki sem hanga uppi á flestum opin­berum stofn­unum og fjöl­mennum vinnu­stöðum ætti lítil gul Naloxone taska með tveimur nefúðum að hanga á sama stað. Almenn­ingur ætti einnig að þekkja ein­kenni ofskömmt­unar og kunna að bregð­ast rétt við. Með sam­heldnu átaki getum við fækkað ótíma­bærum dauðs­föllum af völdum ópíóíðum, því hvert manns­líf skiptir máli og við missum því miður alltof marga ein­stak­linga á þennan hátt á hverju ári.“