Jón segir sögur rangar af válegu slysi þar sem skip fórst: „Við virðumst hafa verið ósjálfbjarga“

Jón Ragn­ars­son, vél­stjóri á skip­inu Svani sem fórst í jan­úar árið 1969, segir sögu­sagnir af slys­inu ekki gefa rétta mynd af því sem í raun og veru gerð­ist. Um borð í skip­inu voru sex skip­verjar og björg­uð­ust þeir allir. Jón hand­skrif­aði sína upp­lifun á þessum örlaga­ríka degi, þegar 20 ár voru liðin frá slys­inu.

Brot úr skrifum Jóns Ragn­ars­sonar sem færð hafa verið á tölvu­tækt form.

 Svanur var 101 tonna stál­skip sem smíðað var í Austur-Þýska­landi. Sjó­ferðin örlaga­ríka hófst að kvöldi til þann 28.jan­úar 1969 frá Súðavík.

„Við lögðum af stað í þessa sjó­ferð kl 20:20 þann 28.jan­úar 1969 en það var tím­inn yfir­leitt frá Súðavík. Þá var svo­kall­aður róðra­tími hafður,“ skrifar Jón

Hann segir veðrið hafa verið fag­urt en spáin lof­aði ekki góðu. Stormspá var fyrir Vest­fjarð­ar­mið um morg­un­inn 29.jan­úar.

Jón var ósáttur með frá­sagnir af slys­inu, það hafi ekki verið talað við alla um borð heldur ein­ungis Grétar Örn­ólfs­son, skip­stjóra skips­ins. Hann nefnir bæk­urnar „Spaug­sami vor­fugl­inn“ og „Þrauta­góðir á rauna­stund“. Sú fyrr­nefnda eru end­ur­minn­ingar Þrastar Sig­tryggs­sonar sem þá var skips­herra á varð­skip­inu Þóri og var meðal þeirra sem björg­uðu skip­verjum Svans. Sú síð­ar­nefnda er sam­an­safn sagna af björg­un­ar­að­gerðum á sjó, hún kom út í nítján bindum og var sagan af slys­för Svans þar á meðal.

„Greini­legt var að engan var talað við nema Grétar skip­stjóra og allt haft eftir honum. Nú vil ég taka það fram að ég ætla ekki að gera lítið úr hans hlut, en við vorum fimm með honum og við virð­umst hafa verið ósjálf­bjarga sbr. bók Þrastar skip­herra. Þetta er aðeins brot af ósann­indum sem eru í þessum greinum enda haft eftir einum manni og ætla ég ekki höf­undum þess bóka svo slæmt að þeir segðu ósátt vilj­andi eða skáld­uðu upp þessar sögur en þeir hefðu mátt kynna sér málið betur og taka með alla skip­brots­menn­ina, þá hefði allt komið betur í ljós.“

Hann segir Grétar og annan skip­verja hafa lagst til svefns, hinir fjórir stóðu saman í stýr­is­hús­inu. Þar sáu þeir að vindur og sjór fór versn­andi. Illa sást út vegna ísingar og móðu á glugga.

„Þeir köll­uðu „brot!“ og ég sló strax af og sneri upp í, brotið leið hjá. Skömmu síðar kalla þeir aftur en þeir eru ekki fyrr búnir að sleppa orð­inu þegar það skellur á bátnum af ógur­legum krafti. Brotið hrein­lega kastaði bátnum á hlið­ina og keyrði hann niður, ég setti á fulla ferð og ætl­aði að keyra bát­inn upp en þá sá ég að vélin var stopp. Allt ger­ist þetta á svip­stundu og mér var hugsað að svona hafi þeir allir farið.“

Við fyrra brotur hafði kokkur skips­ins, Þórður Sig, kast­ast aftur fyrir sig og slasast á öxl. Skipið lá á hlið­inni, skips­verjarnir náðu að klifra út og upp á stýr­is­húsið. Grétar skip­stjóri var þarna vakn­aður og kom­inn fram, Jón minnir hann á neyð­ar­tal­stöð­ina. Grétar rétti Jóni tal­stöð­ina og sendi hann umsvífa­laust út neyð­ar­kall. Jóni datt þá í hug að telja menn­ina en sá að einn þeirra vant­aði. Kjartan, bróðir Jóns, var enn inni í bátnum. Jón skip­aði Grétari að snúa við, sem hann gerði. Kjartan var aðeins 15 ára gam­all en komst upp úr bátnum.

„Finnst mér Kjartan hafa sýnt ótrú­legan kjark og dugnað við að kom­ast upp úr bátnum við þessar aðstæður. Það var óskemmti­legt að lenda í svona atviki vak­andi en það hlýtur að vera martröð að vakna við þessar aðstæður í kol­svarta­myrkri niðri í káetu.“

Menn­irnir komust í gúmmí­bát­inn en veðrið var enn slæmt. Þakið á stýr­is­hús­inu fauk af og lenti á björg­un­ar­bátnum sem varð til þess að hann lagð­ist niður. Annar gúmmí­bátur var bund­inn við skips­hrakið og reyndu þeir að ná til hans. Það gekk erf­ið­lega.

„Á einni öld­unni er Svanur lyft­ist fest­ist ég undir ljós­kast­ara sem var framan á brúnni og dróst í kaf. Mér fannst ég vera í óra­tíma í kafi en mér tókst að halda mér með fót­unum í gúmmí­bát­inn og losa mig frá ljós­inu.“

Jón á yngri árum.

Áfram héldu menn­irnir að reyna að ná til heila gúmmí­báts­ins, á einum tíma­punkti hékk yfir þeim bali fullur af lóðum. Að lokum náðu Grétar og Jón til gúmmí­báts­ins.

„Minnist ég þess að Grétar skip­stjóri sagði við mig þegar við vorum komnir yfir í seinni bát­inn „eigum við ekki að fara um borð í Svan og reyna að bjarga honum?.“ Ég sagði að hann mætti fara en ég færi ekki. Ekki bættu þessi orð traust mitt á honum, ég sá að hann hafði fengið áfall og lái honum það eng­inn“

Jón sendi út annað neyð­ar­kall, hann fékk svar en það heyrð­ist dauft. Eftir nokkrar til­raunir kom í ljós að á hinni lín­unni voru skips­menn Sólrúnar frá Bol­ung­ar­vík.

„Ég spurði nú Grétar hvort hann vildi ekki taka við tal­stöð­inni en hann neit­aði því og bað mig um að vera með hana áfram, sem ég gerði. Ég hafði stöðugt sam­band við Sólrúnu.“

Hálfdán Ein­ars­son, skip­stjóri á Sólrúnu, lagði hart að sér við að finna menn­ina, sem hann að lokum gerði. Hann var við björg­un­ar­bát­inn þar til varð­skipið kæmi, það væri betur búið til að taka við þeim. Það tók varð­skipið 20 mín­útur að finna menn­ina.

„Ég sagði við strák­ana: „Við skulum láta Þórð fara fyrst vegna þess að hann er slas­aður“ og var það sam­þykkt. Grétar var fyrsti mað­ur­inn sem fór úr gúmmí­bátnum og um borð í varð­skipið, þó annað hafi verið talað um. Ég sagði við félaga minn: „Ég skal fara síð­astur fyrst hann var fyrstur“ og gerði það. Ég fann að ég gæti ekki gengið vegna dofa í fót­unum og vorum við allir orðnir þrek­aðir af kulda.“