Hin mannskæða Sturlungaöld:„Var þetta hin snarpasta orusta, svo að engi hefir slík orðið á Íslandi“

Sturl­unga­öld Á Íslandi hinu forna er oft lýst sem einu ofbeld­is­fyllsta tíma­bili í sögu lands­ins.

Eðlilega hefur nokkuð verið á reiki hvaða tíma­bil falli innan marka Sturl­unga­aldar; jafnan talin hefj­ast um miðja 12. öld, um 1200, 1220 eða 1230.

Þá eru lok hennar jafnan talin við lok þjóð­veldis, 1262 eða 1264.

Hér skakkar nokkuð miklu; Sturl­unga­öld telst vera í mesta lagi um 114 ár en minnst 32 ár. Það munar um minna.

Guð­brandur Vig­fús­son forn­rita­fræð­ingur taldi saman að eitt­hvað um að 370 manns hefði fallið í orr­ustum eða verið teknir af lífi í ófriði sam­kvæmt sögum á tíma­bil­inu 1208–58.

Mann­skæð­asta orr­ustan sem sagt er frá er Haug­s­nes­bar­dagi í Skaga­firði, árið 1246; þar átt­ust við Þórður kakali Sig­hvats­son og Brandur Kol­beins­son.

„Var þetta hin snarpasta orusta, svo að engi hefir slík orðið á Íslandi, bæði að fjöl­menni og mann­falli.“

Þar féllu rúm­lega hund­rað manns; um 40 úr liði Þórðar en 60–70 úr liði Brands.

Í Flóa­bar­daga á Húnaflóa, árið 1242, féllu milli 70 og 80 úr liði Kolbeins unga Arn­órs­sonar en Þórðar kakali missti „fáa eina“ úr sínu liði; taldir eru upp með nöfnum þeir er féllu í Örlygs­staða­bar­daga í Skaga­firði 1238, og eru þeir 56 tals­ins, 24 úr liði Sturlu Sig­hvats­sonar, 25 úr liði Sighvats Sturlu­sonar, föður hans, sjö úr liði Gissurar Þor­valds­sonar. Enginn er tal­inn úr liði Kolbeins unga Arn­órs­sonar, og vantar þar lík­lega í upp­taln­ing­una.

Í Flugu­mýr­ar­brennu í Skaga­firði 1253 fór­ust eitt­hvað um 25 manns; í Þver­ár­bar­daga í Eyja­firði, árið 1255, féllu um 16 menn, átta úr hvoru liði.

Ljóst er að Haug­s­nes­bar­dagi, árið 1246, er mann­skæð­asti bar­dagi sem háður hefur verið hér á landi.

Ekki má gera ráð fyrir að Sturl­unga saga sé alger­lega tæm­andi skýrsla mann­fall í ófriði Sturl­unga­aldar; frá­sögn hennar þekur tíma­bilið afar vel og er víða mjög nákvæm.

Tölurnar hér að ofan sýna líka að þar er lögð áhersla á að segja nákvæm­lega frá mann­falli; er því ástæða til að ætla að þeir 370 sem hafa verið taldir út úr Sturl­ungu séu veru­legur hluti þeirra sem létu lífið í ófriðnum.

Heimild: Vís­inda­vef­ur­inn