Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir leikkona skrifar hnitmiðaðan pistil í Vísi þar sem hún fjallar um ábyrgð fjölmiðla, vald almennings og þá byrði sem konur hafa í gegnum tíðina borið þegar kemur að því að takast á við það sem hún kallar „siðfræðingsvandamál“. Hún leggur áherslu á að raunveruleg ábyrgð birtist ekki í umræðu einni saman heldur í gjörðum, bæði einstaklinga, fjölmiðla og samfélagsins í heild.
„Ábyrgð liggur EKKI í orðaskaki heldur í gjörðum. Sama gildir um vald. Á endanum ræður almenningur,“ skrifar Steinunn í upphafi pistils síns.
Hún beinir sjónum sínum sérstaklega að fjölmiðlum og þeirri stöðu sem þeir hafa í opinberri umræðu. Að hennar mati er birting niðrandi ummæla ekki tilviljun heldur meðvitað val, sem beri með sér afleiðingar.
„Fjölmiðlar lifa á athygli, trausti og stuðningi lesenda og auglýsenda. Þegar miðill birtir eða ver niðrandi ummæli um konur eða karla, þá er það meðvitað val, og val hefur afleiðingar. Þegar aðrir fjölmiðlar endurbirta eða verja sömu niðrandi ummæli gildir það sama,“ skrifar hún.
Steinunn bendir á að almenningur hafi raunverulegt vald til að móta fjölmiðlaumhverfið með því að velja hvað hann styður og hvað ekki. Hún leggur áherslu á að slíkar ákvarðanir snúist ekki um ritskoðun heldur ábyrgð.
„Enginn er skuldbundinn til að styðja þá fjölmiðla sem gera lítilsvirðingu að afþreyingu. Lesendur geta dregið mörk með því að hafna slíku efni, hætta áskriftum, beina viðskiptum sínum til annarra, en auglýsenda slíks fjölmiðils og beina heldur athygli sinni og stuðningi frekar að miðlum sem sýna virðingu og fagmennsku.
Þetta snýst ekki um að þagga niður í fólki, heldur um að VELJA af ábyrgð hvað við styðjum,“ skrifar hún.
Í pistlinum hafnar Steinunn þeirri hugmynd að umræðu megi réttlæta með vísan í tjáningarfrelsi ef virðing skorti.
„Umræða án virðingar er ekki frjáls umræða, hún er merki um ábyrgðarleysi. Ef við viljum betri opinbera umræðu, þá verðum við að umbuna þeim sem standa sig betur og hafna þeim sem gera það ekki,“ segir hún.
Steinunn fjallar jafnframt um það sem hún kallar kerfisbundið uppeldisbrest, þar sem ábyrgðin á að „leiðrétta“ hegðun karla hafi ítrekað verið lögð á herðar kvenna.
„Við ölum siðfræðinginn ekki upp með vandlætingu og hneykslun einni saman. Það verkefni átti að eiga sér stað í foreldrahúsum, en þar virðist eitthvað hafa brugðist. Þegar grunn-uppeldi skortir, lendir ábyrgðin síðar annars staðar og í þessu tilfelli hjá konum.“
Hún segir slíkt hvorki sanngjarnt né eðlilegt og að þetta sé ekki vandamál kvenna heldur samfélagsins alls.
„Í reynd hafa svokölluð „siðfræðingsvandamál“ verið lögð á herðar góðhjartaðra og þolinmóðra kvenna frá örófi alda… Þetta er gert í kyrrþey, af ábyrgð og samvisku, en án þess að ábyrgðin sé þeirra að bera.
Það er hvorki sanngjarnt né sjálfsagt,“ skrifar hún.
Að mati Steinunnar bera fjölmiðlar sérstaka ábyrgð í þessu samhengi, þar sem þeir ákveði hverjir fá rými og hverjir ekki.
„Þetta er afleiðing uppeldisbrests, og ábyrgð samfélagsins að bregðast við honum. Þar bera fjölmiðlar sérstaka skyldu, því þeir velja hverjir fá skjáinn og hverjir vaða þar á súðum,“ segir hún.
Í lok pistilsins beinir Steinunn skýru ákalli til karla á Íslandi og hvetur þá til að velta eigin afstöðu fyrir sér.
„Allir karlmenn á Íslandi ættu að spyrja sig einnar einfaldar spurningar:
Mynduð þið líða slík ummæli um eigin móður?
Svarið er augljóst.
Sýnið í verki að ykkur þyki vænt um konur.
Strákar — í alvöru.“
Hún undirstrikar að lausnin felist ekki í hetjudáð einstakra kvenna heldur í sameiginlegri, yfirvegaðri samstöðu.
„Í raun er það almenn samstaða — yfirveguð og skýr — sem ein getur hjálpað til við að leysa þetta sérstaka siðfræðingsvandamál. Engin ein kona, sama hversu sterk eða hæf hún er, á að bera þessa byrði,“ skrifar Steinunn að lokum.
Athugasemdir