Milljarðar streyma inn í Rússland vegna stríðsins í Íran

Á aðeins nokkrum vikum hefur stríðið í Mið­aust­ur­löndum öðl­ast gríð­ar­lega þýð­ingu fyrir leið­toga Rúss­lands.. Lokun Hormuz-sunds­ins, þar sem um 27 pró­sent af allri sjó­fluttri olíu og olíu­vörum heims fara um, hefur valdið mik­illi hækkun á hrá­vöru­verði, sem gæti hjálpað Rúss­landi að halda halla­rekstri rík­is­sjóðs innan mark­miða, sam­kvæmt rúss­neska útlaga­miðl­inum Meduza.

Halli fór úr böndunum

Í byrjun árs 2026 var staða rúss­neska rík­is­sjóðs­ins hins vegar slæm. Á fyrstu tveimur mán­uðum árs­ins nam hall­inn 3,45 billjónum rúbla (um 42 millj­örðum dala), sem var nærri árs­mark­mið­inu í heild.

Tekjur af olíu og gasi höfðu þá hrunið um rúm 47 pró­sent miðað við árið áður, á sama tíma og útgjöld juk­ust. Til að brúa bilið þurfti ríkið að taka lán og ganga á vara­sjóði sína, sem hafa þegar minnkað veru­lega frá því stríðið í Úkraínu hófst.

Stríðið ýtir undir olíuverð

Staðan breytt­ist þegar átök brut­ust út í Mið­aust­ur­löndum og flutn­ingar um Hormuz-sund rösk­uð­ust. Olíuverð hækk­aði hratt og fór Brent-olía yfir 100 doll­ara tunnan.

Rússland er í sér­stöðu þar sem olíu­út­flutn­ingur lands­ins fer ekki um þetta sund. Verð á rúss­neskri Urals-olíu hækk­aði úr um 45 doll­urum í febr­úar í um 75 doll­ara í mars.

Sér­fræð­ingar telja að hver 10 doll­ara hækkun á olíu­verði skili rík­inu millj­örðum í auknar tekjur. Ef stríðið dregst á lang­inn í nokkra mán­uði í við­bót gæti Rússland vel náð fjár­laga­mark­miðum sínum fyrir árið 2026. „Tekju­talan fyrir olíu og gas í upp­haf­legu fjár­lög­unum, 8,919 billjónir rúblna [108 millj­arðar dala], virt­ist óraun­hæf miðað við hátt áætlað olíu­verð og veika rúblu. Nú virð­ist hún raun­hæf, með aðeins litlum halla í mesta lagi,“ sagði leið­andi hag­fræð­ingur hjá rúss­neskri hug­veitu í sam­tali við Meduza.

Hagkerfið veikist samt

Þrátt fyrir auknar tekjur sýna ný gögn að rúss­neska hag­kerfið er að hægja á sér. Fram­leiðsla í borg­ara­legum greinum dregst saman og nýjasta fyr­ir­tækja­könnun Seðla­bank­ans sýndi veru­lega versnun í mars: Sam­settur vísir um við­skiptaum­hverfi varð nei­kvæður (-0,1) í fyrsta sinn síðan í októ­ber 2022. Því lægri sem vísi­talan er, því verra meta fyr­ir­tæki aðstæður fyrir fram­leiðslu og eft­ir­spurn. Til sam­an­burðar stóð vísi­talan í 10,5 þegar ofhitnun í hag­kerf­inu náði hámarki í maí 2024.

Seðla­bank­inn hefur lækkað stýri­vexti lít­il­lega, en þeir eru enn háir, um 15 pró­sent, sem gerir lánsfé dýrt. Verð­bólga er einnig við­var­andi vanda­mál.

Niðurskurður framundan

Að sögn Reuters hefur rúss­neska fjár­mála­ráðu­neytið beðið rík­is­stofn­anir að finna 10 pró­sent af „óvörðum“ útgjöldum til hugs­an­legs nið­ur­skurðar. „Ráðu­neytið lof­aði að skera niður allt nema hern­að­ar­út­gjöld og helstu félags­legu skuld­bind­ingar. Einnig ætti að bæta skulda­þjón­ustu við þann varða lista,“ sagði heim­ild­ar­maður hjá rúss­neskri hug­veitu í sam­tali við Meduza.

Djúpstæð vandamál óleyst

Sér­fræð­ingar vara þó við að jafn­vel þó olíu­verð hald­ist hátt leysi það ekki und­ir­liggj­andi vanda­mál hag­kerf­is­ins. Þar á meðal eru skortur á vinnu­afli, auknar skuldir fyr­ir­tækja, halli á svæð­is­bundnum fjár­lögum og aukið efna­hags­legt ósjálf­stæði gagn­vart Kína.

Einnig er bent á að líf­eyr­is­kerfið sé undir þrýst­ingi, þar sem hlut­fall líf­eyris miðað við laun hefur lækkað veru­lega á und­an­förnum árum. Það gæti leitt til þess að stjórn­völd þurfi að hækka eft­ir­launa­aldur á ný.

Þrátt fyrir tíma­bund­inn ávinn­ing af hækk­andi olíu­verði bendir því flest til þess að efna­hags­legar áskor­anir Rúss­lands séu langt frá því að vera leystar.