Áform Bandaríkjanna um að streyma beint frá aftöku fyrrverandi majórs í hernum, sem varð meira en tylft manna að bana í fjöldaskotárás innan hersins, hafa verið sögð „villimannsleg“ og „afar truflandi“.
Pete Hegseth, varnarmálaráðherra Donalds Trump, tilkynnti á fimmtudag að almenningur myndi geta fylgst með því í beinni þegar Nidal Hasan yrði tekinn af lífi með aftökusveit. Hasan er 56 ára og skaut 12 hermenn og einn almennan borgara til bana á Fort Hood-herstöðinni í Texas árið 2009.
Hasan verður sá fyrsti í 60 ár sem tekinn verður af lífi af bandaríska hernum. Aftakan á að fara fram 3. desember.
Talsmaður Pentagon staðfesti á mánudag að Trump hefði samþykkt að Hasan yrði tekinn af lífi með aftökusveit. Aftakan verður jafnframt sú fyrsta í sögu Bandaríkjanna sem sýnd verður í beinni útsendingu.
Ákvörðun Hegseths hefur vakið hörð viðbrögð bæði í Bandaríkjunum og víðar. Gagnrýnin kemur meðal annars í kjölfar misheppnaðrar tilraunar til að taka Tennessee-fangann Christu Pike af lífi með banvænni lyfjagjöf.
Amnesty International leiðir alþjóðlega gagnrýni á áformin og fordæmdi þau sem „afar truflandi“ og sem „svívirðilegt virðingarleysi við mannlega reisn“.
Kyinzom Dhongdue, yfirmaður stefnumótandi herferða og hagsmunagæslu hjá samtökunum, sagði:
„Ummæli Pete Hegseths um fyrirhugaða aftöku Nidal Hasan eru afar truflandi.
Tillagan um að aftaka með aftökusveit verði sýnd í beinni útsendingu fyrir almenningi er svívirðilegt virðingarleysi við mannlega reisn. Að breyta ríkisvaldsaftöku í opinbert sjónarspil eykur aðeins á grimmd dauðarefsingarinnar. Amnesty International er andvígt dauðarefsingum í öllum tilvikum, án undantekninga, óháð því hvaða glæpur hefur verið framinn. Hún er hin endanlega grimmilega, ómannúðlega og niðurlægjandi refsing og brýtur gegn rétti til lífs.“
Bridget Phillipson, formaður breska Verkamannaflokksins, tjáði sig einnig um málið í þættinum Today á BBC.
„Þetta er mál fyrir bandarísk stjórnvöld. Þetta er ekki eitthvað sem bresk stjórnvöld myndu venjulega hafa afstöðu til. Afstaða stjórnvalda er ávallt sú að við séum andvíg dauðarefsingum,“ sagði hún.
„Mín persónulega afstaða er sú að ég sé andvíg dauðarefsingum og mér finnst þetta mjög óhugnanlegt. Það eru mín hreinu og beinu viðbrögð,“ bætti hún við.
Phillipson sagði jafnframt: „Ég er stolt af því að land okkar afnam dauðarefsingu fyrir mjög, mjög löngu síðan.“
Gagnrýni úr báðum flokkum
Áberandi stjórnmálamenn víðs vegar á bandaríska stjórnmálasviðinu hafa lýst yfir andúð á ákvörðuninni frá því Hegseth og varnarmálaráðuneytið tilkynntu um áformin.
Repúblikaninn Thom Tillis, öldungadeildarþingmaður, sagði að þótt Hasan „ætti að sæta dauðarefsingu“ væri ákvörðunin um að gera aftökuna opinbera „viðbjóðsleg með öllu“.
„Hasan ætti að sæta dauðarefsingu, en að gera aftökuna opinbera og sýna hana í beinni? Þetta er viðbjóðslegt með öllu. Opinberar aftökur eru það sem kúgandi einræðisríki á borð við Íran og Afganistan stunda. Þetta á ekki að eiga sér stað í Bandaríkjunum,“ sagði Tillis.
Demókratinn Chris Murphy, öldungadeildarþingmaður, tók í sama streng og sagði við bandarísku sjónvarpsstöðina CNN að áformin um beina útsendingu væru „viðurstyggð“. Líkt og Tillis sagði hann þau minna á aftökur sem hryðjuverkasamtökin Íslamska ríkið hafa framkvæmt.
Almenningur í Bandaríkjunum hefur einnig brugðist hratt við og fordæmt áformin. Þar á meðal er Patrick Skinner, fyrrverandi rannsóknarlögreglumaður í morðmálum, sem sagði að Hegseth væri að reyna að „þykjast vera harður“ á „verulega ljótan hátt“.
Skinner skrifaði á X, áður Twitter:
„Sem rannsóknarlögreglumaður í morðmálum get ég sagt af fullri sannfæringu að það er enginn lærdómur fólginn í því að horfa á einhvern deyja. En það kostar sitt. Það kostar þig hugarró þína. Mannúð þína. Og sál samfélags okkar. Við þurfum ekki að vera svona, að þykjast vera hörð en vera í raun ljót. Hættið.“
Trump gagnrýndi áður opinberar aftökur
Miðað við fyrri ummæli Donalds Trump um opinberar aftökur mætti ætla að hann yrði meðal þeirra sem gagnrýndu slíka framkvæmd harðlega.
Fyrr á þessu ári fordæmdi Trump opinberar hengingar í Íran í kjölfar umfangsmikilla mótmæla og notaði þær meðal annars sem rök fyrir hernaðaraðgerðum.
Áður en hann hóf átökin í Miðausturlöndum sagði hann við blaðamenn:
„Okkur hefur verið sagt að drápin í Íran séu að hætta. Þau eru að hætta og það er engin áætlun um aftökur.“
Í stefnuræðu sinni sagði Trump einnig, áður en stríðið hófst:
„Við komum í veg fyrir að þeir hengdu marga þeirra með hótun um alvarlegt ofbeldi.“
Telja ólíklegt að útsendingin verði að veruleika
Sérfræðingar telja þó að hin umdeilda áætlun stjórnvalda muni að öllum líkindum ekki verða að veruleika.
John Mills, lögmaður sem starfar með dauðadæmdum föngum, sagði við BBC að ákvörðunin um beina útsendingu væri „fordæmalaus í nútímanum“ og byggðist á „óvissum lagalegum grundvelli“.
Hann sagði jafnframt að um væri að ræða „lítið annað en athyglissýki Trump-stjórnarinnar“ og taldi „ólíklegt að þetta verði nokkurn tíma að veruleika, hvað þá að það skili einhvers konar réttlæti“.
Elisabeth Semel, meðstjórnandi Death Penalty Clinic við UC Berkeley Law, sagði að tilkynning Hegseths veki upp fjölda lagalegra og samfélagslegra spurninga, meðal annars um mannlega reisn hins dæmda.
Umræða hafi lengi farið fram um það hvort sjónvarpa eigi aftökum, en hún sagðist ekki muna eftir tilviki þar sem stjórnvöld hefðu sjálf tekið upp slíkt fyrirkomulag.
„Ég held að það veki einnig upp alvarlegar spurningar um hver sé hvati stjórnvalda,“ sagði Semel.
„Þetta er forsetaembætti sem snýst um sjónarspil og ég held að það séu einmitt skilaboðin sem hann ætlar að koma á framfæri,“ bætti hún við.
Brenner Fissell, prófessor við Villanova Law og varaformaður National Institute of Military Justice, sagði að ákvörðunin kynni að tengjast áherslu Hegseths á það sem hann kallaði „drápsmenningu“.
„Aftökusveitir geta verið hraðari, hreinni og nákvæmari leið til að taka fanga af lífi. Ég held að það sé þó ekki það sem liggi að baki þessari ákvörðun. Það er ákveðin ímynd karlmennsku og hernaðarhyggju tengd aftökusveitum sem er hluti af þeirri ímynd sem Hegseth er að reyna að leggja áherslu á – þessari „drápsmenningu“,“ sagði Fissell.
Athugasemdir