Erlendum nemendum fjölgar á meðan færri Íslendingar fara utan

Aukið ójafn­vægi er á milli fjölda íslenskra náms­manna erlendis og erlendra nem­enda hér á landi, sam­kvæmt nýrri skýrslu OECD, Education at a Glance 2026, sem birt var í dag.

Skýrslan setur stöðu íslensks mennta­kerfis í alþjóð­legt sam­hengi og sýnir að íslenska háskóla­kerfið stendur frammi fyrir nýjum áskor­unum sam­fara auknum alþjóð­legum hreyf­an­leika.

Samkvæmt nið­ur­stöð­unum stunda heil 12% íslenskra háskóla­náms­manna nám erlendis, sem er tvö­falt hærra hlut­fall en með­al­tal OECD-ríkja (6%). Danmörk er áfram vin­sæl­asti áfanga­stað­ur­inn en þangað sækja 33% þeirra sem fara utan, landi fylgja Banda­ríkin með 13% og Svíþjóð með 9%.

Á sama tíma fer Ísland í vax­andi mæli vax­andi áfanga­staður fyrir erlenda náms­menn. Alþjóð­legir nem­endur telja nú 11% háskóla­nema hér á landi. Á árunum 2015–2024 fjölg­aði erlendum nem­endum á Íslandi um 3 pró­sentu­stig á sama tíma og íslenskum náms­mönnum erlendis fækk­aði um 1 pró­sentu­stig. Í skýrsl­unni kemur fram að þetta aukna ójafn­vægi kalli á aðgerðir til að efla alþjóða­starf háskól­anna, enda fylgi þró­un­inni aukið álag á kerfið. Talið er að upp­taka skóla­gjalda fyrir nem­endur utan EES-svæð­is­ins kunni að hafa áhrif á fjölda umsókna í fram­tíð­inni.

Miklir fjármunir til menntunar og góð staða ungs fólks

Ísland ver áfram hlut­falls­lega miklum fjár­munum til mennt­unar og rann­sókna. Opinber útgjöld á hvern nem­anda í BA/BS-námi og á æðri stigum nema 21.107 USD á Íslandi, á meðan með­al­tal OECD-ríkja er 16.405 USD. Vert er að geta þess að í íslensku töl­unni eru með­taldar end­ur­greiðslur skatta til nýsköp­un­ar­fyr­ir­tækja vegna rann­sókna og þró­unar.

Skýrslan sýnir jafn­framt að mennt­un­ar­stig á vinnu­aldri á Íslandi er 44%, sem er mjög nærri 43% með­al­tali OECD. Þá er staða ungs fólks á Íslandi sterk í alþjóð­legum sam­an­burði, en aðeins 5% fólks á aldr­inum 18–24 ára eru hvorki í námi, starfi né starfs­þjálfun. Það er mun lægra hlut­fall en ger­ist að með­al­tali innan OECD.

Sjónum beint að STEM-greinum í nýrri stefnumótun

Samhliða útgáfu skýrsl­unnar er unnið að fyrstu heild­stæðu háskóla­stefn­unni fyrir Ísland til næstu 10 ára í menn­ingar-, nýsköp­unar- og háskóla­ráðu­neyt­inu. Sú stefna mun halda utan um helstu áskor­anir háskóla­stigs­ins í takt við atvinnu­stefnu stjórn­valda.

Í atvinnu­stefn­unni er sér­stök áhersla lögð á að fjölga útskrif­uðum nem­endum í STEM-greinum (raun­vís­indum, tækni, verk­fræði og stærð­fræði). Meðal boð­aðra aðgerða er að fjölga fag­mennt­uðum STEM-kenn­urum á öllum skóla­stigum með auknum hvata­tólum og sveigj­an­legu námi, auk þess sem stuðn­ingur við nýnema í háskólum verður auk­inn með und­ir­bún­ings­nám­skeiðum til að draga úr brott­falli og tryggja betri sam­fellu á milli skóla­stiga.

Mynd: Stjórn­ar­ráðið