Aukið ójafnvægi er á milli fjölda íslenskra námsmanna erlendis og erlendra nemenda hér á landi, samkvæmt nýrri skýrslu OECD, Education at a Glance 2026, sem birt var í dag.
Skýrslan setur stöðu íslensks menntakerfis í alþjóðlegt samhengi og sýnir að íslenska háskólakerfið stendur frammi fyrir nýjum áskorunum samfara auknum alþjóðlegum hreyfanleika.
Samkvæmt niðurstöðunum stunda heil 12% íslenskra háskólanámsmanna nám erlendis, sem er tvöfalt hærra hlutfall en meðaltal OECD-ríkja (6%). Danmörk er áfram vinsælasti áfangastaðurinn en þangað sækja 33% þeirra sem fara utan, landi fylgja Bandaríkin með 13% og Svíþjóð með 9%.
Á sama tíma fer Ísland í vaxandi mæli vaxandi áfangastaður fyrir erlenda námsmenn. Alþjóðlegir nemendur telja nú 11% háskólanema hér á landi. Á árunum 2015–2024 fjölgaði erlendum nemendum á Íslandi um 3 prósentustig á sama tíma og íslenskum námsmönnum erlendis fækkaði um 1 prósentustig. Í skýrslunni kemur fram að þetta aukna ójafnvægi kalli á aðgerðir til að efla alþjóðastarf háskólanna, enda fylgi þróuninni aukið álag á kerfið. Talið er að upptaka skólagjalda fyrir nemendur utan EES-svæðisins kunni að hafa áhrif á fjölda umsókna í framtíðinni.
Miklir fjármunir til menntunar og góð staða ungs fólks
Ísland ver áfram hlutfallslega miklum fjármunum til menntunar og rannsókna. Opinber útgjöld á hvern nemanda í BA/BS-námi og á æðri stigum nema 21.107 USD á Íslandi, á meðan meðaltal OECD-ríkja er 16.405 USD. Vert er að geta þess að í íslensku tölunni eru meðtaldar endurgreiðslur skatta til nýsköpunarfyrirtækja vegna rannsókna og þróunar.
Skýrslan sýnir jafnframt að menntunarstig á vinnualdri á Íslandi er 44%, sem er mjög nærri 43% meðaltali OECD. Þá er staða ungs fólks á Íslandi sterk í alþjóðlegum samanburði, en aðeins 5% fólks á aldrinum 18–24 ára eru hvorki í námi, starfi né starfsþjálfun. Það er mun lægra hlutfall en gerist að meðaltali innan OECD.
Sjónum beint að STEM-greinum í nýrri stefnumótun
Samhliða útgáfu skýrslunnar er unnið að fyrstu heildstæðu háskólastefnunni fyrir Ísland til næstu 10 ára í menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneytinu. Sú stefna mun halda utan um helstu áskoranir háskólastigsins í takt við atvinnustefnu stjórnvalda.
Í atvinnustefnunni er sérstök áhersla lögð á að fjölga útskrifuðum nemendum í STEM-greinum (raunvísindum, tækni, verkfræði og stærðfræði). Meðal boðaðra aðgerða er að fjölga fagmenntuðum STEM-kennurum á öllum skólastigum með auknum hvatatólum og sveigjanlegu námi, auk þess sem stuðningur við nýnema í háskólum verður aukinn með undirbúningsnámskeiðum til að draga úr brottfalli og tryggja betri samfellu á milli skólastiga.
