Fasteignamarkaðurinn fastur í keðjum

Ný könnun meðal íslenskra fast­eigna­sala sem fram­kvæmd var af íslenska fyr­ir­tæk­inu Questionaire sýnir að keðju­við­skipti eru orðin normið frekar en und­an­tekn­ing á fast­eigna­mark­aðnum. Meiri­hluti svar­enda segir að yfir helm­ingur allra við­skipta séu háð öðrum sölum, sem leiðir til mik­illa tafa, frest­ana og end­ur­samn­inga.

Könnunin, sem lauk þann 27. sept­em­ber 2026, varpar ljósi á umfangs­mik­inn vanda sem fylgir því þegar kaup á einni eign eru háð sölu á annarri. Alls sögðu 56% fast­eigna­sala að meira en helm­ingur við­skipta hjá þeim væru keðju­við­skipti, og tæpur þriðj­ungur telur að það eigi við um rúm­lega 75% til­fella.

Tafir og endursamningar fremur en hrun

Þótt keðj­urnar valdi miklum höf­uð­verk virð­ist mark­að­ur­inn seigur við að halda þeim saman. Aðeins 28% fast­eigna­sala segja að keðj­urnar slitni oft.

Hins vegar upp­lifa 60% svar­enda að keðjur tefj­ist, slitni eða að end­ur­semja þurfi um þær oft eða mjög oft. Vandinn vex til muna eftir því sem keðj­urnar lengj­ast. Í dæmi­gerðum keðjum, þar sem eign­irnar eru þrjár eða færri, segja 48% vand­ræði algeng. Þar sem keðj­urnar lengj­ast í fjórar eignir eða fleiri stökkva þessar líkur upp í 80%.

Verðlagning stærsta hindrunin, ekki bankarnir

Þvert á það sem margir kynnu að ætla eru það ekki lána­stofn­anir eða greiðslu­mat sem tefja ferlið mest. Algeng­asta skýr­ingin á vand­anum er of hátt verð eða óraun­hæfar vænt­ingar selj­enda aftar í keðj­unni (15 af 39 til­nefn­ingum). Í öðru sæti eru eignir sem hrein­lega selj­ast ekki (13 til­nefn­ingar) og fjár­mögnun og greiðslu­mat koma þar á eftir (10 til­nefn­ingar).

Skiptar skoðanir á lausnum

Fast­eigna­salar eru klofnir í tvær fylk­ingar þegar kemur að því hvernig eigi að leysa þessa flækju:

• Rýmri reglur og brú­ar­lán: Stærri hóp­ur­inn (15 af 34) vill brúa bilið með rýmri greiðslu­mötum, brú­ar­lánum og að Seðla­bank­inn end­ur­skoði reglur sínar um greiðslu­byrði.
• Hætta keðju­við­skiptum: Minni hóp­ur­inn (8 af 34) vill hrein­lega afnema keðjur og hvetja fólk til að selja fyrst og kaupa svo.

Hóparnir eru þó sam­mála um eitt lyk­il­at­riði: verð­lagn­ing eigna verður að vera raun­hæf og kaup­endur þurfa að vita nákvæm­lega hvað þeir ráða við áður en til­boð er gert.

Mynd: Questionaire

Um könn­un­ina: Könnunin var send á 515 fast­eigna­sala og svör­uðu 43 þeirra (8,3% svar­hlut­fall). Nið­ur­stöð­urnar ber að lesa sem sjón­ar­mið þeirra sem svör­uðu en ekki sem töl­fræði­legt mat á fast­eigna­mark­aðnum í heild.