Nýjar nálganir innan áfallamiðaðrar sálfræði varpa ljósi á mikilvægi þess að skoða þroskasögu og öryggi barna til að skilja rætur kvíðaraskana hjá fullorðnum. Sérfræðingar hvetja til þess að dregið verði úr sjúkdómsvæðingu á eðlilegum varnarviðbrögðum taugakerfisins og benda á vaxandi rannsóknir sem sýna árangur af líkamsmiðuðum æfingum.
Vaxandi umræða er innan heilbrigðisstétta um að algengi kvíða í nútímasamfélagi megi oft rekja til óreglu og óöryggis í uppvexti fremur en meðfæddra galla í taugakerfinu. Sýnt þykir að langvarandi álag á barnsaldri geti mótað viðbragðskerfi líkamans til frambúðar.
Þetta kemur fram í umfangsmikilli rannsókn sem birt var í hinu virta læknatímariti Deutsches Ärzteblatt International, en þar sýna gögn úr NAKO Health Study fram á beina og sterka fylgni á milli áfalla í æsku og þróunar kvíðaraskana á fullorðinsárum. Rannsóknin staðfestir að einstaklingar sem búa við erfiðar uppvaxtaraðstæður eru í meira en tvöfaldri hættu á að glíma við krónískan kvíða síðar á ævinni.
Samkvæmt sérfræðingum á sviði áfallamiðaðrar meðferðar geta fjölbreyttar og erfiðar heimilisaðstæður í æsku virkjað stöðugt hættuástand í taugakerfi barns. Meðal helstu áhættuþátta eru nefndir ófyrirsjáanlegir eða fjarverandi foreldrar, tilfelli þar sem börn eru snemma sett í ábyrgðarstöðu gagnvart fjölskyldunni, eða vanræksla og leyndarmál sem tengjast ofbeldi.
Taugakerfið áfram í viðbragðsstöðu
Þegar barn vex upp við aðstæður þar sem það skortir heilbrigða umönnunaraðila til að sefa stress og veita öryggi, lærir líkaminn að búa sig undir stöðuga hættu. Þetta ástand, sem oft kallast ofurárvekni (e. hypervigilance), helst iðulega í taugakerfinu langt fram á fullorðinsár.
Kvíðinn sem fram kemur síðar á ævinni, hvort sem hann birtist sem óskilgreind hræðsla eða erfiðleikar við ákvarðanatöku, er samkvæmt þessari nálgun náttúrulegt líkamlegt svar við langvarandi streitu. Í mörgum tilfellum starfar kvíðinn sem eins konar varnarlok gegn dýpri og óunnum tilfinningum á borð við sorg eða reiði.
Líkamsmiðaðar aðferðir losa um gamla streitu
Þar sem kvíðinn situr djúpt í líkamlegu minni taugakerfisins duga hefðbundnar talmeðferðir oft skammt til að lækna krónískt óöryggi. Af þeim sökum færist nú mjög í vöxt innan geðheilbrigðisstéttarinnar að nýta sérstakar líkamsmiðaðar aðferðir.
Klínískar rannsóknir á nálgunum eins og Somatic Experiencing (SE), sem meðal annars hafa verið birtar á vegum National Institutes of Health (NIH), sýna að líkamsmiðuð vinna eykur líkamlega meðvitund (e. interoceptive awareness) og stuðlar á áhrifaríkan hátt að minnkun áfallastreitu- og kvíðaeinkenna. Aðferðirnar ganga út á að senda líkamleg skilaboð til heilans um að hættan sé liðin hjá. Sérfræðingar nefna fjórar meginleiðir sem almenningur getur nýtt til að jarðtengja taugakerfiði:
- Lengra útöndunar-andvarp (e. Physiological Sigh): Tvöföld innöndun um nef og langt andvarp út um munn sem virkjar sefkerfið samstundis og hægir á hjartslætti.
- Umhverfisskönnun (e. Orienting): Að leyfa augunum að skoða herbergið hægt og rólega til að brjóta upp göngusjón kvíðans og staðfesta að engin hætta sé steðjandi.
- Líkamsþrýstingur (e. Containment): Fast en mjúkt sjálfsfaðmlag sem gefur taugakerfinu skýra tilfinningu fyrir líkamlegum öryggi.
- Hristingur (e. Shaking): Að hrista útlimi og slaka á vöðvum til að losa uppsöfnuð streituhormón úr líkamanum, hliðstætt því sem dýr gera eftir lífsháska.
Breytt sjónarhorn í meðferð
Sérfræðingar leggja ríka áherslu á mikilvægi þess að fólk fái aðstoð við að átta sig á að viðbrögð þess á æskuárum hafi verið rétt og rökrétt miðað við aðstæður. Með því að viðurkenna söguna og vinna beint með viðbrögð líkamans sé hægt að byrja að aðskilja fortíð og nútíð.
Markmiðið með þessum samþættu aðferðum er að hjálpa einstaklingnum að átta sig á því í verki að hann sé ekki lengur fastur í erfiðum aðstæðum æskunnar, heldur fullorðinn einstaklingur með val og bjargir.
Athugasemdir