Nýleg ummæli embættismanna frá Bandaríkjunum og Ísrael um hugmyndina um svokallað „Stór-Ísrael“ (e. Greater Israel) hafa vakið miklar áhyggjur í Miðausturlöndum og varpað ljósi á hugmyndafræði sem áður var sjaldan rædd opinberlega.

Málið komst í hámæli eftir viðtal sem hægri sinnaði bandaríski hlaðvarpsstjórnandinn Tucker Carlson tók í síðasta mánuði við sendiherra Bandaríkjanna í Ísrael, Mike Huckabee. Þar spurði Carlson ítrekað hvort Huckabee, sem er kristinn Síonisti, styddi að Ísrael hefði yfirráð yfir landsvæði sem næði frá Níl í Egyptaland til Efrat í Írak.

Huckabee hafnaði ekki þeirri hugmynd að Biblían lofaði Ísrael slíku landi og sagði meðal annars: „Það væri allt í lagi ef þeir tækju þetta allt.“ Ummælin vöktu reiði í mörgum ríkjum á svæðinu, þar á meðal hjá nánum bandamönnum Bandaríkjanna.

Síðar lýsti leiðtogi stjórnarandstöðunnar í Ísrael, Yair Lapid, yfir stuðningi við víðtæk landamæri fyrir Ísrael og vísaði til biblíulegs grundvallar:

„Síonismi byggir á Biblíunni. Umboð okkar yfir landi Ísraels er biblíulegt … landamærin eru landamæri Biblíunnar.“

Hugmyndin um „Stór-Ísrael“ byggir í sinni víðtækustu mynd á biblíutexta þar sem Guð lofar Abrahami landi sem nær frá Níl til Efrat. Það myndi ná yfir hluta eða allt landsvæði ríkja á borð við Egyptaland, Írak, Jórdaníu, Líbanon, Sádí-Arabíu og Sýrland.

Er Ísrael að vinna að „Stór-Ísraels“ markmiðinu?

Í framkvæmd hefur Ísrael stækkað yfirráðasvæði sitt í gegnum átök, meðal annars eftir stríðið 1967 þegar landið tók yfir Vesturbakkann, Gaza-svæðið og Gólanhæðir. Þrátt fyrir alþjóðalög hefur landið haldið áfram að hernema svæði og byggja þar svokallaðar landnemabyggðir.

Athygli vakti þegar hermaður Ísraelshers var myndaður með merki „Stór-Ísraels“ saumað á herbúningi sínum árið 2024 en Benjamin Netanyahu, forsætisráðherra landsins hefur einnig sagst vera í „sögulegu og andlegu verkefni“ og að hann tengdi vel við hugmyndina um „Stór-Ísrael“. Í dag þekur landsvæði Ísraels um 20.770 ferkílómetra en landsvæðið sem merkið sem hermaðurinn bar á öxlinni, náði um 500.000 ferkílómetra svæði eða um 25 sinnum meira en stærð landsins í dag.

Í dag, ef herteknu svæði Palestínu og Gólan-hæðir Sýrlands eru teknar inn í myndina, nær landsvæði Ísraels um 27.000 ferkílómetra. Átta hundruð þúsund ólöglegir landnemar hafa komið sér fyrir á herteknu svæðunum. New York Times sagði frá því að fjármálaráðherra Ísraels, Bezalel Smotrich lagði fram aðferðafræðina gagnvart Vestur-bakkanum í upptöku sem lekið var í fjölmiðla. Þar talaði hann um að innlima Vestur-bakkann án þess að kalla það innlimun. Kort frá honum sýndi um 82 prósent af Vestur-bakkanum undir stjórn Ísraels. Þá lofaði hann að bæta við milljón ólöglegum ísraelskum landnemum á palestínkst land.

Stríðin síðustu tveggja ára falla næstum öll innan Stór-Ísraelskortsins og mörg þeirra eiga það sameiginlegt að þar nota Ísraelar sömu taktíkina, hernaðaraðgerðir, öryggissvæði (e. buffer zone), varðstöðvar, landnám og svo innlimun.

Mismikill stuðningur innan Ísrael

Stuðningur við útþenslu er mismikill innan Ísraels. Margir styðja innlimun Austur-Jerúsalem og Gólanhæðanna, og stjórnvöld hafa unnið að auknum yfirráðum á Vesturbakkanum. Hugmyndir um enn víðtækari útþenslu, til dæmis inn í Jórdaníu eða alla leið frá Níl til Efrat, eru hins vegar umdeildari, þó þær hafi fengið aukið vægi með vaxandi áhrifum öfgahægri afla í stjórnmálum.

Viðbrögð nágrannaríkja hafa verið hörð. Arabísk ríki hafa fordæmt slík ummæli og líta á þau sem ógn við fullveldi sitt. Þau óttast einnig að vaxandi hernaðarstefna Ísraels geti leitt til frekari átaka og jafnvel nýrrar landtöku í Miðausturlöndum.

Þó að víðtækasta útgáfa hugmyndarinnar sé talin óraunhæf, óttast margir að þróunin stefni í átt að auknum átökum þar sem Ísrael gegnir sífellt stærra hlutverki sem hernaðarlegt stórveldi á svæðinu. Frétt þessi byggir á umfjöllun Al Jazeera.