Glúmur Baldvinsson
„Þetta verða löng málaferli“
Glúmur Baldvinsson
Menning

Ris og fall Krumma

Fólk

Flug­freyja afhjúpar 15 hluti sem þú ættir aldrei að taka með í flug

Innlent

Hljóð­upp­tökur komu verk­stæði í Garðabæ í koll

Innlent

„Mig bara langar ekki í saur­gerla­bað“

Fólk

Selja fal­legt fjöl­skyldu­hreiður með heitum potti og stórum garði

Heimur

Hundruð reyndu að færa fræga lista­verkið til að bjarga manni

Heimur

Sam­göngu­yf­ir­völd rann­saka hesta­ferð í stræt­is­vagni

Fólk

Átta algeng mis­tök sem gælu­dýra­eig­endur gera

Heimur

Kenn­ingar uppi um að geim­skip hafi stöðvað flug­um­ferð í Banda­ríkj­unum

Innlent

Ísland sett í frystikist­una næstu daga

Íslendingur kom upp um rússneska njósnara: „Tveir af njósnurum erlends stórveldis stóðu afhjúpaðir“

Ragnar við gamla Morris bifreið sína á gatnamótunum þar sem leynifundurinn átti að fara fram.
Ragnar við gamla Morris bif­reið sína á gatna­mót­unum þar sem leyni­fund­ur­inn átti að fara fram. Mynd: Vísir
Hlustaðu 06:47 · Gervigreind les með rödd Nonna.

Styrmir Gunn­ars­son heit­inn er ekki eini njósn­ari Íslands­sög­unnar. Á meðan Styrmir njósn­aði um vinstri­s­inn­aða Íslend­inga fyrir Banda­ríkin og Sjálf­stæð­is­flokk­inn, reyndu Soví­et­menn að fá Ragnar nokkurn Gunn­ars­son til lags við sig. Árið 1962 hafði Ragnar sam­band við lög­regl­una og tjáði þeim frá því að Soví­et­menn væru að biðja hann um að ger­ast njósn­ari í þeirra þágu. Við tók reyfara­kennd atburða­rás sem varð til þess að tveir njósn­arar frá Sovéska sendi­ráð­inu voru reknir frá land­inu með skömm.

Morg­un­blaðið fjall­aði um málið fyrst allra og gerði það ítar­lega. Hér er brot úr fyrstu frétt­inni frá þeim um málið, þann 27. febr­úar 1962:

„TVEIR RÚSSNESKIR SENDIRÁÐSSTARFSMENN hafa verið staðnir að verki við njósn­a­starf­semi hér á landi. Reyndu þeir að fá íslend­ing, sem fyrir nokkrum árum var boðið til Rúss­lands í æsku­lýðs­sendi­nefnd og hefur verið flokks­bund­inn komm­ún­isti, til að njósna fyrir sig. Þegar hann sá að ætlazt var til land­ráða­starf­semi af honum, gaf hann sig fram við lög­regl­una og aðstoð­aði hana við að upp­lýsa málið. RÚSSARNIR ætl­uðu að bera fé á íslend­ing­inn, Ragnar Gunn­ars­son, til þess að fá hann í sína þjón­ustu og höfðu mestan áhuga á Kefla­vík­ur­flug­velli og mann­virkjum varn­ar­liðs­ins. HINUM rúss­nesku sendi­ráðs­mönnum hefur að sjálf­sögðu verið vísað úr landi, og hafa fregnir af atburði þessum vakið geysi­at­hygli. Í gær­kvöldi skýrðu helztu frétta­stofn­anir og útvarps­stöðvar ræki­lega frá þess­ari njósn­a­starf­semi.

Njósn­ar­arnir í sendi­ráðs­bílnum

Njósn­irnar beindust m.a. að Kefla­vík­ur­flug­velli.

Bréf dóms­mála­ráðu­neyt­is­ins til utan­rík­is­ráðu­neyt­is­ins:

Hér með send­ist utan­rík­is­ráðu­neyt­inu yfir­lits­skýrsla, varð­andi til­raunir tveggja starfs­manna
sendi­ráðs Sov­ét­ríkj­anna hér í borg til þess að fá íslenzkan ríkisfoorgara til að starfa að njósnum fyrir þá hér á landi. Svo sem sjá má af skýrslu þess­ari hafa umræddir starfs­menn,
Lev Kisilev, 2. sendi­ráðs­rit­ari, og Lev Dimitriev, sendi­ráðs­starfs­maður, leitað til íslenzks manns, Ragnars Gunn­ars­sonar, Reykja­völlum í Mos­fells­sveit, og falið honum upp­lýs­inga­söfnun sem fram hefir átt að fara með leynd, og greitt honum pen­inga, að því er aetla verður í því skyni að fá hann til að halda áfram slíkri starf­semi. Enn­fremur kemur fram af skýrsl­unni að upp­lýs­inga söfnun þess­ari er m.a. beint að Kefla­vík­ur­flug­velli og að starfs­mönnum á flug­vell­inum, sem jafn­framt er varn­ar­stöð samkv. varn­ar­samn­ingi íslands og Banda­ríkj­anna og á vegum Atl­ants­hafs­banda­lags­ins, sem ísland er aðili að. Atferli þetta er sannað með fram­burði hins íslenzka aðila og stað­fest með fram­burði lög­reglu­manna, er í eitt sinn voru áheyr­endur að við­ræðum hans við hlut aðeig­andi sendi­ráðs­starfs­menn, og enn­fremur er stuðst við fleiri gögn. Atferli slíkt, sem hinum erlendu sendi­ráðs­starfs­mönnum hér er borið á brýn, mundi, ef hlut­að­eig­endur heyrðu undir íslenzka lög­sögu, verða heim­fært undir 93. grein almennra hegn­ing­ar­laga. Er mál­efni þetta hér með falið utan­rík­is­ráðu­neyt­inu til við­eig­andi með­ferðar.“

Af hverju Ragnar?

En hver var Ragnar Gunn­ars­son og af hverju höfðu Rúss­arnir svona mik­inn áhuga á honum? Ragnar var félagi í Menn­ing­ar­sam­bandi Íslands og Ráð­stjórn­ar­ríkj­anna, MÍR, og  hann var fyrr­ver­andi stjórn­ar­maður í Dagsbrún sem og félagi í Sós­í­alista­flokknum. Í við­tali við Morg­un­blaðið sagði hann frá kynnum sínum af Rússunum og útskýrði ástæð­una fyrir því að þeir höfðu áhuga á að fá aðstoð hans við njósnir. Þar kom fram að vegna þess að hefði verið félagi í Sós­í­alista­flokknum og árið 1953 var honum boðið til Rúss­lands á vegum And­fas­ista­nefnd Sov­étæsku­lýðs­ins eins og hún kall­að­ist. Í þeirri ferð kynnt­ist hann túlki að nafni Júrí Stepa­novit­stj en ætt­ar­nafnið fékk hann aldrei. Sá var lík­lega njósn­ari því sex árum síðar bank­aði sendi­ráðs­rit­ari sov­éska sendi­ráðs­ins á dyr heima hjá Ragnari og sagð­ist vilja bera honum kveðju frá Júrí. Við tók sífelldar hring­ingar og heim­sóknir sendi­ráðs­rit­ar­ans til Ragnar þar sem hann nauð­aði ítrekað í honum að útvega  Sov­ét­mönnum hinar ýmsu upp­lýs­ingar. Sá maður fór að end­ingu aftur til Rúss­lands en annar maður tók stöðu hans innan sendi­ráðs­ins, maður að nafni Leb Kisilev. Með á fundum þeirra Ragnars var annar starfs­maður sendi­ráðs­ins, túlk­ur­inn Leb Dimitriev.

Njósn­ar­arnir í haldi lög­regl­unnar.

Bond-leg handtaka

Fengu Rúss­arnir tveir Ragnar til þess að afla upp­lýs­inga um fólkið sem bjó á móti Kisilev, á Rán­ar­götu 22 því Rússanum grun­aði að það fólk væri að njósna um hann. Ekki gat Ragnar séð að þær grun­semdir ættu við rök að styðj­ast. að fá upp­lýs­ingar um mögu­legar fyr­ir­ætl­anir Banda­ríkja­manna á að byggja kaf­báta­stöð við Íslands. Þá vildi hann að Ragnar kæm­ist yfir upp­lýs­ingar um Kefla­vík­ur­flug­völl og svæði varn­ar­liðs­ins.  Ragnari leyst ekki á blik­una og hafði sam­band við lög­regl­una, sem plott­aði hand­töku á tveimur starfs­mönnum sendi­ráðs Soví­et­ríkj­anna.

Lög­reglu­menn­irnir földu sig meðal ann­ars bak­við þennan steypta vegg með tal­stöðvar og mót­or­hjól og biðu færis.

Hér kemur lýs­ing Morg­un­blaðs­ins á Bond-legri hand­tök­unni:

„LÖGREGLAN hafði mik­inn við­búnað fyrir fund rúss­nesku njósn­ar­anna, Kisilevs og Dimitri­evs við Ragnar Gunn­ars­son ,sl. mánu­dags­kvöld. Stefnu­mótið hafði verið ákveðið kl. 8,30 um kvöldið á vega­mótum Úlf­ars­fells­vegar og Hafra­vatns­vegar. Ákveðið hafði verið, að þetta kvöld skyldu Rúss­arnir afhjúpaðir, hvernig sem fundi þeirra og Ragnars lyktaði. Þegar klukkan 7 um kvöldið, 1 og 1/2 klukku­stund áður en stefnu­mótið átti að vera, höfðu lög­reglu­menn tekið sér varð­stöðu við öll vega­mót á Hafra­vatns­svæð­inu. Lög­reglu­menn­irnir, yfir 20 í allt, höfðu sam­band sín á milli í tal­stöðvum. Þeir leynd­ust bak við gamla bragga, í
húsa­rústum eða voru í hvarfi við hóla. Í grennd­inni var yfir­saka­dóm­ar­inn og lög­reglu­stjór­inn í bif­reið og fylgd­ust þeir með öllu, sem fram fór. Allt fór fram eins og áætlað hafði verið. Rúss­arnir komu á til­settum tíma, og annar þeirra fór upp í bíl
Ragnars. En bak við fram­sætið leynd­ust tveir rann­sókn­ar­lög­reglu­menn. — Þeir höfðu einnig tal­stöð. Á þeirri stundu, sem Rússinn tók eftir Iög­reglu­mönn­unum í bílnum, var leiknum lokið. Þeir gerðu þegar við­vart í tal­stöð­ina og lög­reglu­bílar komu á fullri ferð úr öllum
áttum. Þannig lauk ævin­týra­leg­asta njósn­a­máli, sem upp­víst hefur orðið um á íslandi.
Tveir af njósn­urum erlends stór­veldis stóðu afhjúpaðir.“

Kort sem sýnir ferðir Rússanna á leyni­fund­inn. Teikning: Morg­un­blað

Bak­sýn­is­speg­ill þessi birt­ist upp­haf­lega 11. mars 2022

Kjósa
0
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Veistu meira?

Athugasemdir

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Mannlíf áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Mest lesið í vikunni

Innlent

Ökumenn í vímu og slags­mál í mið­bænum

Gangandi vegfarandi varð fyrir bíl en slapp með minniháttar meiðsli
Skoðun
Brynjar Birgisson

Það er ekki nægur mennta­hroki á Íslandi

Brynjar Birgisson
Heimur

Ók á hóp fólks og varð tveimur að bana en sleppur við ákæru

Heimur

Fimmtán ára drengur frá Palest­ínu laus úr fang­elsi í Ísrael

Innlent

Halldóra hæf­ari en Björn og Sigríður Elsa

Mannlífið

Myndir
Mannlífið

Novasvellið rís á Ing­ólfs­torgi

Jólin nálgast óðfluga
Mannlífið

Opn­un­ar­veisla Bryggju­húss­ins að hefj­ast

Mannlífið

Mæður sem taka sjálfur eiga dætur sem vilja frekar fegr­un­ar­að­gerðir

Mannlífið

Hvers vegna eru börn oft að segja þessa setn­ingu?

Mannlífið

Bæj­ar­há­tíðin Í tún­inu heima stendur með miklum blóma í Mos­fellsbæ

Mannlífið

Bangsa­fé­lagið heldur upp á afmæli með stór­há­tíð og nýrri keppni