Segir kynbundið ofbeldi vera farald á Íslandi: „Tími til kominn að 10 sekir menn fari í fangelsi“

Guðný S. Bjarna­dóttir – stjórn­ar­for­maður Hags­muna­sam­taka brota­þola. – skrifar grein undir yfir­skrift­inni: 10 sekir menn gangi lausir.

„Árið 1978 lét Stein­grímur Her­manns­son þau orð falla í þing­sal að frekar myndi hann vilja sjá tíu seka ganga lausa en einn sak­laus lendi í fang­elsi. Við heyrum þessa setn­ingu berg­mála í nútím­anum í orðum lands­liðs­þjálf­ara í knatt­spyrnu karla sem vildi að þol­andi í kyn­ferð­is­brota­máli myndi biðja þjóð­ina afsök­unar á því að leita réttar síns með að kæra nið­ur­fell­ingu máls­ins síns hjá rík­is­sak­sókn­ara.

Hverjar eru lík­urnar á því að sak­lausir menn fari í fang­elsi á Íslandi?“ spyr hún og bætir við:

„Það ger­ist í það minnsta ekki í kyn­ferð­is­brota­málum og þegar kemur að röngum sak­ar­giftum voru þetta á sein­asta ári átta mál af rúm­lega fimm þús­und sem lentu á borði lög­regl­unnar á höf­uð­borg­ar­svæð­inu. Sumir vilja meina, án þess að séu til um það gögn, að þessar röngu sak­ar­giftir hafi orðið í kyn­ferð­is­brota­málum. Það er tími til kom­inn að slíta sig úr feðra­veld­inu og fjötrum for­tíð­ar­innar og fara að huga að því að þolendur kyn­ferð­is­of­beldis fái rétt­láta með­ferð innan kerf­is­ins. Það er með engu móti boð­legt að þolendur kyn­ferð­is­of­beldis þurfi ítrekað að sitja undir ásök­unum um mann­orðs­morð, pen­inga­græðgi og að við séum allar lyga­sjúkar drósir eins og sumir í kommenta­kerf­inu hafa leyft sér að skrifa.“

Guðný nefnir að „það þarf ekki útskýra fyrir fólki sem haldið er ein­hverri mann­gæsku og sam­kennd hversu þung­bært og mikið áfall það er að verða fyrir kyn­ferð­is­of­beldi. Sárin rista svo djúpt á lík­ama og sál að oft tekur það alla ævina að vinna úr því. Íslenskt rétt­ar­kerfi marg­faldar svo sárs­auk­ann með því að fela sig á bak­við þunga sönn­un­ar­byrði og fella mál niður oft þrátt fyrir játn­ingar.“

Og aftur er spurt: „En hvers vegna er þessi þróun að eiga sér stað?“

Guðný færir í tal að „þegar við veltum fyrir okkur hvað ger­ist þegar við verðum fyrir broti reiknum við með að við getum kært það, að það sé rann­sakað af fag­mennsku og að gögn og frá­sagnir þolenda hafi vægi. Það sem ger­ist í raun­veru­leik­anum er að sak­born­ingur býr yfir trompi sem er ein­fald­lega eitt orð; ,,nei.”

Vitað er af málum þar sem játn­ingar lágu fyrir en þær voru ekki teknar gildar því sak­born­ing­ur­inn ját­aði áður en hann hafði stöðu grun­aðs manns, þá telst það ekki með. Í sumum málum liggur fyrir mynd­bands­upp­taka af naug­un­inni en það er ekki heldur nóg því sak­born­ingur segir bara; ,,neinei þetta var ekki svona, hún vildi þetta.”

Ef að játn­ingar og mynd­bönd af nauðg­unum duga ekki til að sak­fella mann, hvað þarf þá til?“

Hún bendir á að „þróun dóma í kyn­ferð­is­brota­málum er á ugg­væn­legum stað, að sjálf­sögðu vill eng­inn að sak­laus maður fari í fang­elsi. Við hljótum að sjálf­sögðu vilja sjá alla þá seku þurfa að taka ábyrgð­ina og ekki sleppa við refs­ingu fyrir einn alvar­leg­asta glæp sem hægt er að fremja sam­kvæmt íslenskum lögum.

Kyn­bundið ofbeldi er far­aldur í sam­fé­lag­inu okkar og rétt­ar­kerfi sem bregst þeim sem fyrir því verða. Dómarar hafa opin­ber­lega sakað þolendur kyn­ferð­is­of­beldi um lygar, hunsað sönn­un­ar­gögnin og tekið frá­sögn sak­born­ings eina gilda. Réttur sak­born­ings til að verja sig með öllum ráðum vegur þyngst í þessum málum, réttur hans til að ljúga fyrir dómi er meira að segja var­inn með lögum á meðan þolendur eru laga­lega skyld­aðir til að segja satt. Hver er þá að ljúga? Þetta skýtur skökku við í því sem við köllum rétt­ar­ríki og jafn­réttispara­dís. Við eigum að geta treyst því að mál borg­ara fái rétt­láta og mann­úð­lega með­ferð. Það er ekki lengur árið 1978 og tími til kom­inn að 10 sekir menn fari í fang­elsi.“