Á engan hátt einfalt að segja frá

Bryn­hildur Yrsa Valkyrja Guð­munds­dóttir hefur orðið fyrir kyn­ferð­is­legu ofbeldi nokkrum sinnum yfir ævina. Hún segir að það hafi aldrei komið til greina að segja strax frá.

„Þetta eru fleiri sögur en ég kæri mig að hugsa um. Það er erfitt að rifa þetta upp. Það á samt við um allar mínar sögur að ekki í eitt ein­asta skipti kom til greina að ræða þetta við ein­hvern alveg í blá­byrjun. Ég treysti mér ekki til að ræða þetta við mitt nán­asta fólk, hvað þá að fara með þetta eitt­hvað annað,“ segir Bryn­hildur sem varð meðal ann­ars fyrir hópnauðgun á Þjóð­há­tíð í Eyjum þegar hún var tví­tug, árið 1997. „Það var bara þungt skammar­ský yfir mér í langan tíma eftir á. Á meðan ég var að reyna að fóta mig eftir þetta og átta mig á hvað hafði gerst þá var ég engan veg­inn til­búin til að fara til lög­reglu eða upp á bráða­mót­töku. Ég var bara ungur kjáni á þessum tíma og þar var ekk­ert í umræð­unni hvað maður ætti að gera ef svona kæmi fyrir. Þannig að það var bara ekki inni í mynd­inni.“

Eftir því sem umræðan um kyn­ferð­is­legt ofbeldi jókst í sam­fé­lag­inu með árunum fór Bryn­hildur að átta sig á hvar hún gæti leitað sér hjálpar. „Ég fór smátt og smátt að sjá hvert ég gæti leitað. En innri til­finn­ingin breyt­ist ekki. Maður var svo tættur.“

Bryn­hildur segir sögu sína í nýjasta tölu­blaði Mannlífs.

Það tók Bryn­hildi mörg ár að finna styrk innra með sér til að segja frá því ofbeldi sem hún varð fyrir. „Ég þurfti að vinna mikið í mínum málum áður en ég þorði að segja frá. Ég þurfti fyrst að finna út hverjum ég gæti treyst og hvar ég gæti fengið stuðn­ing. Maður er ekki til­bú­inn að segja hverjum sem er frá.“

Bryn­hildur segir að þungu fargi hafi verið af henni létt þegar hún loks­ins opn­aði sig um kyn­ferð­is­lega ofbeldið sem hún hefur orðið fyrir. „Það breytti lífi mínu að segja frá. Ég var komin í and­legt þrot og fann að það var eitt­hvað meiri­háttar mikið að trufla mig. Og ég vissi undir niðri að það voru þessi kyn­ferð­is­brot sem voru rótin að vand­anum. Ég þurfti bara að gera eitt­hvað eða halda áfram í þessu dap­ur­leg lífi sem ég lifði.“

Bryn­hildur segir það ekki hafa verið auð­velt að takast á við vanda­málið. Hún fór í Stígamót. „Í upp­hafi treysti ég fólki bara fyrir litlu broti af minni sögu. Það var ekk­ert auð­velt að fara upp á Stígamót og tala við ein­hvern sem ég þekkti ekki. En smám saman gat ég sagt meira og meira.“

Mundi ekkert í heila viku

Bryn­hildur tekur fram að hún hafi verið hrædd við að segja frá ofbeld­inu sem hún lenti í en hún kveðst einnig hafa verið í afneitum og náð að loka á vondar minn­ingar. „Í langan tíma barði ég sjálfa mig niður fyrir að hafa lent í kyn­ferð­is­legu ofbeldi og oftar en einu sinni. Ég spurði sjálfa mig af hverju ég gæti nú ekki komið mér út þessum aðstæðum, af hverju ég fraus alltaf. Mér leið eins og ég væri aum­ingi sem ekki gæti staðið sem sjálfri mér. Ég ýtti þessu frá mér og fannst ég mislukkuð,“ útskýrir Bryn­hildur.

Hún bætir við að hún hafi upp­lifað hversu öfl­ugur manns­heil­inn geti verið þegar mikið bjátar á. „Eftir eitt áfallið þá mundi ég ekk­ert hvað gerð­ist í heila viku eftir á. Ég rank­aði hrein­lega við mér viku síðar og man ekk­ert hvað gerð­ist í milli­tíð­inni, frá því að árásin átti sér stað og þar til ég rank­aði við mér nokkrum dögum síðar, undir stýri í umferð­inni.“ Hún líkir því ástandi við autopilot-still­ingu á far­ar­tæki. „Í þessu til­felli þá gat and­lega hliðin greini­lega ekki tek­ist á við þetta. Það var bara skellt í lás.“

Ekki hægt að kenna brotaþolum að bregðast rétt við

Bryn­hildur við­ur­kennir að hún reið­ist þegar hún verður vör við að fólk sé að undra sig á af hverju brota­þolar geti ekki til­kynnt kyn­ferð­is­legt ofbeldi strax. „Það er bara á engan hátt ein­falt að segja frá. Ég verð alveg vör við háværar raddir sem segi að nú þurfi bara að kenna fólki að bregð­ast við. Það er þessi umræða í sam­fé­lag­inu þar sem karl­menn eru nú aldeilis búnir að finna lausn­ina, það þarf bara að kenna ungum stúlkum að láta í sér heyra og standa með sjálfum sér. En þetta virkar ekk­ert svona. Það er ekki hægt að þjálfa fólk í svona lagað.“

Bryn­hildur bendir svo á að í lang­flestum til­fellum er árásin gerð af ein­hverjum sem brota­þoli þekkir. „Og þá eru fyrstu við­brögð ekk­ert að rjúka af stað og segja frá. Maður er bara í mik­illi flækju.“

Erfitt en mikilvægt að taka slaginn

Eftir að Bryn­hildur fór að opna sig um ofbeldið sem hún hefur orðið fyrir á lífs­leið­inni hefur hún reynt að tala opin­skátt um reynslu sína í von um að hjálpa öðrum. „Ég er þannig and­lega stemmd núna að mér líður eins og ég skuldi sjálfri mér að taka þátt í þess­ari bar­áttu, eftir að hafa unnið með þessi áföll í fjölda­mörg ár. Ef ég get hjálpað ein­hverjum, þó það sé ekki nema ein mann­eskja, í að finna sinn vilja til að takast á við það sem við­kom­andi hefur lent í, þá er ég til­búin til að taka slag­inn. Ég hefði nefni­lega vilja hafa svona umræðu í gangi þegar ég var ung. Maður las alveg eitt og eitt við­tal á sínum tíma við fólk sem hafði orðið fyrir nauðgun en það var alltaf undir nafn­leynd. Og maður drakk þetta alveg í sig. En það sem vant­aði í þær frá­sagnir voru svörin; hvað gerði við­kom­andi og hvernig vann þessi ein­stak­lingur sig út úr áfall­inu. Í dag er fók­userað á úrræðin og það er frá­bær breyt­ing.“

Bryn­hildur við­ur­kennir að það geti verið krefj­andi að tjá sig opin­skátt um ofbeldið sem hún hefur orðið fyrir en að það sé mik­il­vægt að berj­ast fyrir mál­stað­inn. „Þegar efa­semd­arraddir heyr­ast, þar sem fólk dregur frá­sagnir brota­þola í efa og gefur í skyn að það sé ekk­ert mál að segja frá, þá er mik­il­vægt að taka slag­inn og hjálp­ast að. Þetta er svo­lítið eins og boð­hlaup, við verðum að hjálp­ast að. Stundum líður mér eins og ég sé bara að öskra út í vind­inn en á sama tíma vill maður ekki að bar­átt­unni sé tapað.“

Hún von­ast til að hjálpa öðrum með sínu fram­lagi til umræð­unnar um kyn­ferð­is­legt ofbeldi og áhrif þess þó að það séu ekki allir til­búnir að hlusta. „Ég tek alveg eftir að fólk er ekki alltaf til­búið að heyra mig tala um þetta. Ég hef alveg verið beðin um að hætta að tala um þessa hluti. Fólk er bara mistil­búið. En eitt það versta sem fólk getur gert þegar brota­þoli opnar sig um kyn­ferð­is­legt ofbeldi er að reyna að eyða umræð­unni og snúa sam­tal­inu í aðra átt. Það er auð­vitað ekki hægt að stjórna því hvernig fólk bregst við en það er ágætt að hafa þetta í huga.“

Að lokum seg­ist Bryn­hildur vera bjart­sýn og ánægð með hvernig umræðan um kyn­ferð­is­legt ofbeldi hefur þró­ast á und­an­förnum árum. „Umræðan er að opn­ast en við eigum enn þá langt í land. Mér finnst eins og við séum í lyftu á leið á efstu hæð. Nú erum við erum komin á aðra hæð en bygg­ingin er tólf hæðir. Við erum komin af stað en það er hell­ingur eftir.“

Mynd / Hákon Davíð