„Ef ég smitast þá smitast ég og þá tækla ég það“

María Dungal líf­færa­þegi er ein margra Íslend­inga sem eru í auk­inni smit­hættu af COVID-19 kór­óna­veirunni vegna und­ir­liggj­andi sjúk­dóma. Dags­dag­lega þarf hún að passa upp á sig og forð­ast flensu og aðrar pestir, en núna er aukin hætta vegna kór­óna­veirunnar og kannski ekki síst vegna þess að fregnir ber­ast af því að Íslend­ingar sem koma erlendis frá reyna í ein­hverjum til­vikum að koma sér undan því að vera í sótt­kví.

„Maður áttar sig ekki alveg á þessu en það eru rosa­lega margir ónæm­is­bældir á land­inu, bæði þeir sem hafa þegið líf­færi, þeir sem eru í loka­með­ferð vegna krabba­meins, gigt­veikir og aðrir. Það er stór hópur sem er ónæm­is­bældur,“ segir María sem situr í stjórn Nýrna­fé­lags­ins.

„Ég er búin að fá upp­lýs­ingar hjá Land­spít­al­anum og í raun er ekki vitað hvernig kór­óna­veiran hegðar sér og hvort að ónæm­is­bældir muni veikj­ast verr af henni en aðrir, þar sem að hún er svo ný. Þannig að óvissu­þátt­ur­inn er mjög stór hjá okkur. Stærsti vand­inn er sá að það er ein­hver sjúk­dómur sem veldur því að þú ert ónæm­is­bældur, sá sjúk­dómur getur haft alls konar hlið­ar­afleið­ingar. Eins og ég sem var með nýrna­bilun, en ég er hins vegar mjög heppin að það er ekk­ert að mér lík­am­lega fyrir utan að ég fékk nýtt nýra. En nýrna­bilun getur oft leitt til of hás blóð­þrýst­ings, hjarta- og æða­vanda­mála og svo eru syk­ur­sjúkir mjög oft með nýrna­bilun. Það eru þessir und­ir­liggj­andi sjúk­dómar sem geta gert það að verkum að þeir sem eru með ónæm­is­bæl­ingu geta dáið ef þeir fá kór­óna­veiruna.“

Hætt að mæta á fjölfarna staði

María sem er í dag 47 ára, greind­ist í jan­úar árið 2016 með nýrna­bilun. „Þegar þú ert með nýrna­bilun þá er það eina sem ger­ist að nýrna­starf­semin versnar, þú veist að enda­punkt­ur­inn er að þú þarft að fara í blóð­skilun til að halda þér á lífi og þú þarft að fá nýra á end­anum.“

María fékk loks nýra í sept­em­ber árið 2019 og segir hún það lyk­il­at­riði að hugsa vel um sig, og með­al­líff­tími nýra líkt og ann­arra gjafa­líf­færa er mis­langur. „Hann er 12-15 ár og það eru ein­stak­lingar sem hafna nýra eftir eitt ár og aðrir sem eru með það í 40 ár. Þannig að það er á mína eigin ábyrgð að fara eins vel með lík­ama minn og ég mögu­lega get,“ segir María, sem er á lyfjum sem bæla ofnæm­is­kerfið í henni og tekur hún lyfja­kok­teil á hverjum degi til að tryggja að lík­am­inn vilji halda nýr­anu.

„Ég hef verið í einka­þjálfun hjá Birni Þóri Sig­ur­björns­syni frá því áður en ég fékk nýrað, ég veit samt ekki alveg hvernig mér tókst að kom­ast þangað í byrjun. Hann hefur verið alveg ómet­an­legur, hefur kynnt sér allt um nýrna­bilun og ígræðslu til að hjálpa mér sem best og veita mér ráð­gjöf í takt við það.“

Vegna grein­ingar COVID-19 veirunnar hér á landi sér María sig hins vegar nauð­beygða til að hætta að mæta í lík­ams­rækt­ar­stöð­ina. „Eins og staðan er núna þá er verið að grípa öll til­felli á Kefla­vík­ur­flug­velli en nú fer að stytt­ast í að veiran fari að smit­ast á meðal almenn­ings. Staðir þar sem margir koma saman verður alltaf sýk­ing­ar­bæli. Þannig að núna neyð­ist ég til að hætta að mæta í nokkrar vikur og er alveg miður mín yfir því. Ég er bara að æfa heima,“ segir María. „Ég ætla ekki að stíga inn í lík­ams­rækt­ar­stöð fyrr en ástandið hefur gengið yfir. Ég ætla ekki í bíó, sund, leik­hús eða aðra á fjöl­menna staði, það er bara algjör óþarfi. Ef ég fæ vírus­inn þá gæti ég orðið miklu veik­ari en aðrir, það gæti haft alvar­legar afleið­ingar og við þurfum að passa okkur sér­stak­lega vel.“

Vinnustaðurinn búinn að gera áætlun vegna COVID-19

María mætir til vinnu og segir að á vinnu­stað hennar sé búið að gera aðgerð­ar­á­ætlun og allir sam­starfs­menn hennar séu mjög með­vit­aðir um stöð­una. „Ég er alltaf með spritt­brúsa á mér sjálf, en hér eru spritt­brúsar á öllum borðum og leið­bein­ingar hanga uppi um hvernig eigi að standa að hand­þvotti. Ég tek stöð­una bara frá degi til dags, ef það fer að bera mikið á smitum meðal almenn­ings, þá getur komið að því að ég fari að vinna heiman frá mér. Ég er með ótrú­lega góða vinnu­veit­endur sem eru með­vit­aðir um stöðu mína og einnig að hér eru aðrir starfs­menn með und­ir­liggj­andi sjúk­dóma. Það er búið að gera áætlun hvernig hægt verði að bregð­ast við og hverjir þurfa að hafa teng­ingu að heiman og slíkt,“ segir María. „Ég er búin að vinna hér í fjögur ár og er í dag að heyra um sam­starfs­menn sem eru með und­ir­liggj­andi sjúk­dóma, sem ég hafði ekki hug­mynd um að væru með þá. Þessi hópur er bara miklu stærri sem er með ónæm­is­bæl­ingu eða und­ir­liggj­andi sjúk­dóma en við gerum okkur grein fyrir. Ég þarf alltaf að fara var­lega, nú fer ég bara enn var­legar. Ef ég smit­ast þá smit­ast ég og þá tækla ég það. Ég ætla ekki að eyða tím­anum fram að því í að hafa áhyggjur. Það kemur á óvart hvað maður er mikið á fjöl­mennum stöðum án þess að gera sér grein fyrir því.“

Hvað finnst þér að heyra um ein­stak­linga sem eru að koma sér undan því að fara í sótt­kví og jafn­vel að gorta sig af því á sam­fé­lags­miðlum?

„Mig langar svo að segja hvaða fávitar eru þetta, en svo stígur maður aðeins yfir það. Þetta er auð­vitað bara ofboðs­leg fáfræði og ofboðs­leg sjálf­hverfa. Þetta er bara ég um mig frá mér til mín í sinni hrein­ustu mynd og ég finn hrein­lega til með þeim ein­stak­lingum sem haga sér svona. Það er glatað ef ein­hver sem er með und­ir­liggj­andi sjúk­dóm eða ofnæm­is­bæl­ingu fær veiruna út af svona fram­komu. Það er bara skelfi­legt,“ segir María. „Fyrst var stemn­ingin þannig í þjóð­fé­lag­inu að þetta væri bara tauga­veiklun og þetta skipti engu máli. Núna held ég að fólk sé farið að gera sér grein fyrir alvar­leik­anum, en samt hegðar fólk sér svona. Ef þú hagar þér svona þá ertu bara lægst í virð­ing­ar­stig­anum hvað mig varðar.

Við verðum að vera skyn­söm og sam­fé­lags­lega ábyrg án þess að panika.“