Leikfélag Reykjavíkur – Elsta menningarfélag þjóðarinnar 125 ára í dag

Leik­fé­lag Reykja­víkur er elsta starf­andi leik­fé­lag lands­ins og eitt elsta menn­ing­ar­fé­lag þjóð­ar­innar, en í dag, 11. jan­úar, eru 125 ár liðin frá stofnun þess.

Haustið eftir stofnun hóf Leik­fé­lagið sýn­ingar í Iðnó við Tjörnina, sem var aðsetur félags­ins til árs­ins 1989 þegar það flutti í Borg­ar­leik­húsið.

Frá opnun Borg­ar­leik­húss­ins hefur Leik­fé­lag Reykja­víkur staðið fyrir metn­að­ar­fullu starfi. Hjarta leik­húss­ins er leik­hóp­ur­inn sem flutti stoltur frá ,,gamla mið­bænum“ í ,,nýja mið­bæ­inn“ og hefur að jafn­aði staðið fyrir öfl­ugri en jafn­framt fjöl­breyttri verk­efna­skrá ár hvert. Að auki hefur Leik­fé­lagið tryggt annarri menn­ing­ar­starf­semi aðstöðu í hús­inu, boðið til sín gesta­leikjum og tekið þátt í inn­lendu sem erlendu sam­starfi.

Í 125 ár hefur Leik­fé­lag Reykja­víkur verið leið­andi afl í leik­list­ar­lífi þjóð­ar­innar. Borg­ar­leik­húsið er eins og Iðnó forðum, menn­ing­ar­miðja í Reykja­vík.

Félagið var frá upp­hafi mjög metn­að­ar­fullt og félag­arnir til­búnir að leggja hart að sér til að standa fyrir sjón­leikjum af hæsta gæða­flokki. Ólíkt öðrum leik­fé­lögum á land­inu lagði Leik­fé­lag Reykja­víkur áherslu á að leik­arar fengju greitt kaup fyrir hvert sýn­ing­ar­kvöld, þó ekki væri það nóg til að þeir gætu haft við­ur­væri af leik­list ein­göngu.

Fjár­hagur Leik­fé­lags­ins var oft erf­iður en metn­að­ar­fullt starf þess skap­aði því fljót­lega stöðu sem ein helsta menn­ing­ar­stofnun þjóð­ar­innar og má segja að það hafi gegnt hlut­verki þjóð­leik­húss þar til Þjóð­leik­húsið við Hverf­is­götu var vígt 1950.

„Mér er sem ég heyri bresti og brak“

Í til­efni af 125 ára afmæli Leik­fé­lags Reykja­víkur stendur fyrir dyrum að flytja svið­settan leik­lestur á söng­leik þeirra bræðra Jóns Múla og Jónasar Árnasona, Delerium búbónis. Frumgerð verks­ins var fyrst flutt í útvarpi fyrir jólin 1954, en frum­upp­færsla Leik­fé­lags­ins var frum­sýnd í Iðnó í jan­úar 1959. Verkið hlaut fádæma vin­sældir og lög Jóns Múla við texta Jónasar hafa öðl­ast sjálf­stætt líf og sess meðal þjóð­ar­innar, s.s. „Söngur jóla­svein­anna“ (Úti er alltaf að snjóa), „Einu sinni á ágúst­kvöldi“ og „Ljúf­lings­hóll“.

Til stóð að flytja verkið á afmæli Leik­fé­lags­ins, 11. jan­úar, en það eru fleiri sjúk­dómar en deler­ium búbónis sem setja strik í reikn­ing­inn, en eins og segir í verk­inu, „við getum jóla­haldi frestað fram í mars“, og vegna gild­andi sótt­varn­ar­tak­mark­ana hefur flutn­ingi Deleríum búbónis verið frestað þar til betur árar.

Leikskáld Leikritunarsjóðs Leikfélags Reykjavíkur

Á þessum sama degi 11. jan­úar hefur Birnir Jón Sig­urðs­son verið val­inn leik­skáld Leik­rit­un­ar­sjóðs Leik­fé­lags Reykja­víkur 2022–2023.

Birnir var val­inn úr hópi 25 umsækj­enda og tekur við kefl­inu af þeim Matth­í­asi Tryggva Har­alds­syni og Evu Rún Snorra­dóttur, en verk þeirra beggja verða hluti af verk­efna­skrá Borg­ar­leik­húss­ins á næsta leik­ári.

Birnir Jón er tíunda skáldið sem starfar við leik­húsið undir vernd­ar­væng Leik­rit­un­ar­sjóðs­ins sem leik­skáld Borg­ar­leik­húss­ins og fetar hann þar í fót­spor þeirra Auðar Jóns­dóttur, Jóns Gnarr, Krist­ínar Marju Bald­urs­dóttur, Tyrfings Tyrf­ings­sonar, Sölku Guð­munds­dóttur, Björns Leó Brynjars­sonar, Þórdísar Helga­dóttur auk þeirra Matth­í­asar Tryggva og Evu Rúnar.

Leik­skáld Borg­ar­leik­húss­ins fær aðstöðu í leik­hús­inu, vinnur þar á samn­ings­tím­anum og er hluti af starfs­liði Borg­ar­leik­húss­ins. Kapp­kostað er að veita leik­skáld­inu aðgang að allri starf­semi Borg­ar­leik­húss­ins og að það njóti aðstoðar, leið­sagnar og stuðn­ings leik­hús­stjóra, leik­list­ar­ráðu­nauta og ann­ars starfs­fólks leik­húss­ins. Auk þess á skáldið kost á sam­ræðum við leik­ara, leik­stjóra og leik­mynda­höf­unda og að sitja æfingar á verk­efnum Borg­ar­leik­húss­ins.

Ást og Karókí

Birnir Jón Sig­urðs­son útskrif­að­ist af sviðs­höf­unda­braut sviðs­lista­deildar Lista­há­skóla Íslands vorið 2019. Hann er starf­andi með­limur sviðs­lista­hópanna Ást og Karókí og CGFC, en báðir hópar hafa sýnt verk undir hatti Umbúða­laust í Borg­ar­leik­hús­inu; Ást og Karókí sýndu verkið Skatt­svik Develop­ment Group og CGFC sýn­ing­una Kart­öflur, sem til­nefnt var sem leik­rit árs­ins á Grímunni 2020.

Birnir skrif­aði texta barna­óp­er­unnar Fugla­bjargið sem sett var upp á litla sviði Borg­ar­leik­húss­ins í sam­starfi við sviðs­lista­hóp­inn Hin fræga önd í jan­úar 2021. Birnir er einn stofn­enda sviðs­lista­rým­is­ins Tóma rýmið, sem er vett­vangur gras­rótar í sviðs­listum á Íslandi og vinnur mark­visst að fram­þróun nýrra sviðs­verka.

Markmið Leik­rit­un­ar­sjóðs Leik­fé­lags Reykja­víkur er að efla nýsköpun og fjöl­breytni í íslenskri leik­ritun, auka vægi leik­rit­unar í sam­fé­lag­inu og stuðla að því að hún njóti virð­ingar í sam­fé­lagi lista. Formaður stjórnar Leik­rit­un­ar­sjóðs­ins er frú Vigdís Finn­boga­dóttir, heið­urs­fé­lagi Leik­fé­lags Reykja­víkur.

Aðrir í stjórn eru Brynjólfur Bjarna­son og Bryn­hildur Guð­jóns­dóttir, leik­hús­stjóri, en verk­efna­vals­nefnd Borg­ar­leik­húss­ins er stjórn sjóðs­ins til ráð­gjafar.