Unnur Ösp segist særð eftir gagnrýnina – Á fatlað barn: „Það hryggir óendanlega“

Unnur Ösp Stef­áns­dóttir, leik­stjóri söng­leiks­ins Sem á himni, segir sig knúna til að stinga niður penna og koma leik­rit­inu til varnar. Nína Hjálm­ars­dóttir, gagn­rýn­andi á RÚV, var ekki hrifin af verk­inu, sem frum­sýnt var á stóra sviði Þjóð­leik­hús­inu á dög­unum, og sagði verkið nið­ur­lægja fatl­aða.

Þrátt fyrir þetta segir Unnur Ösp að mál­efni fatl­aðra standi henni nærri enda eigi hún fatlað barn. Hún skrifar á Facebook: „Ég finn mig knúna til að stíga inn í umræðu um gagn­rýni á leik­sýn­ing­una Sem á himni. Sýningu sem ég ber ábyrgð á að leik­stýra og þar með taka end­an­lega list­rænar ákvarð­anir um.  Málefni fatl­aðra standa mér per­sónu­lega mjög nærri. Ég þekki það af eigin raun hvernig er að eiga fatlað barn sem tekst á við sam­bæri­legar ef ekki návæm­lega sömu áskor­anir og per­sóna Dodda, fatl­aða drengs­ins í umræddu verki. Ég ákvað að taka að mér leik­stjórn á þess­ari sögu m.a. af þeirri ástæðu að vekja athygli á stöðu fatl­aðra í sam­fé­lagi okkar. Því miður erum við stutt komin þegar kemur að rétt­indum og virð­ingu þessa hóps, því mæti ég á hverjum degi,“ segir Unnur.

Hún segir fatl­aða þurfa að standa frammi fyrir ýmsu mót­læti. „Þeim er útskúfað, þau kom­ast ekki í fram­halds­nám, þeim er vísað úr íþrótta­hreyf­ing­unni, þykja ekki passa í hóp­inn. Auðvitað er þetta ekki alls staðar raunin, en því miður of víða. Það er þess vegna sem þessi ein­falda sögn, sem er í raun grunn þráður verks­ins Sem á himni, er mér mik­il­væg. Að við sem sam­fé­lag virkum ekki nema við hleypum öllum að borð­inu. Í til­felli Dodda í verk­inu finnur kór­inn ekki sinn “rétta” tón fyrr en fatl­aði ein­stak­ling­ur­inn fær að syngja með. Þetta er djúp og mik­il­væg sögn fyrir mig per­sónu­lega. Að eiga fatlað barn er ynd­is­legt og mín stærsta gjöf í líf­inu en það getur líka verið brú­tal, ljótt, erfitt, vandæða­legt, banalt og óþægi­legt,“ segir Unnur Ösp.

Hún seg­ist særð eftir þetta. „Það sem særir því óend­an­lega mikið í þarfri og magn­aðri umræðu sem ég fagna manna mest er sú til­finn­ing mín að þegar við sýnum sann­leika þess­arar per­sónu í sinni tær­ustu mynd, þá finnst okkur áhorf­endum erfitt, jafn­vel óbæri­legt að horfa á það. Það er ekki rétt gert, það er leikið af röngum aðila, við hefðum átt að milda, breyta, sleppa, strika hlut­verkið. Í lífi sumra eru þessar áskor­anir sem per­sónan fæst við dag­legt brauð. Ég vildi því síst milda það eða fara um það mjúkum höndum. Ég vildi alls ekki draga úr þeim ömur­legu for­dómum sem per­sónan mætir af sam­fé­lag­inu í sög­unni. Ég valdi að fá næman lista­mann til að túlka þessa per­sónu af virð­ingu, skiln­ingi og kær­leika. Það hryggir óend­an­lega ef það kemur ekki yfir til allra.“

Hún segir samt mik­il­vægt að eiga þetta sam­tal. „Við eigum að þora inn í þetta erf­iða sam­tal. Það er sárs­auki í þessu sam­tali en við verðum að taka það. Þannig hreyfum við sam­fé­lagið og til­veru­rétt fatl­aðra per­sóna í sög­unum sem við viljum segja í leik­hús­inu. Og ekki síst þurfum við fókus á rétt­indi fatl­aðra í sam­fé­lag­inu öllu, stofn­unum þess, list­námi og víðar. Raddir fatl­aðar verða að heyr­ast og það sem aldrei fyrr. Og það á vett­vangi sem getur náð augum og eyrum sem flestra. Þessi umræða er miklu stærri og mik­il­væg­ari en ein­staka leik­sýn­ing. Við í Þjóð­leik­hús­inu boðum til mál­þings um leik­húsið og birt­ing­ar­mynd raun­veru­leik­ans innan þess og stígum af þunga inn í þessa umræðu.“