Halldóra vill afglæpavæða neysluskammta: „Fíkn er ekki eitthvað sem fólk velur sér“

Bindum enda á stríðið gegn vímu­efna­not­endum er yfir­skrift greinar sem þing­maður Pírata, Halldóra Mogensen, ritar um hið grimmi­lega stríð gegn vímu­efnum og not­endum þeirra:

„Stríðið gegn vímu­efnum er í raun stríð gegn fólki, stríð gegn vímu­efna­not­endum. Skylda yfir­valda er að verja fólkið í land­inu en ekki fara í stríð gegn þeim. Afleið­ing stríðs­ins er sú harða refsi­stefna sem hefur verið við lýði á Íslandi í ára­tugi. Hún byggir á þeirri hug­mynd að besta leiðin til að draga úr neyslu sé að banna alla vörslu og með­ferð vímu­efna og að refsa öllum þeim sem ger­ast sekir um slíkt, óháð því hvort við­kom­andi sé not­andi, sölu­að­ili, fram­leið­andi eða inn­flytj­andi.“

Hún bendir einnig á að „sam­hliða hörðum refs­ingum hefur miklum hræðslu­á­róðri um vímu­efni og neyslu þeirra verið beitt. Enn þann dag í dag eru vímu­efna­not­endur upp­mál­aðir í fjöl­miðlum sem stór­hættu­legir sam­fé­lag­inu.

Síðustu ár hafa við­horfin þó bless­un­ar­lega verið að breyt­ast. Við erum byrjuð að tala um fíkni­vanda á yfir­veg­að­ari og ígrund­aðri hátt og hug­takið „skaða­minnkun“ hefur rutt sér rúms í almennri umræðu.“

Halldóra færir í tal að „stað­reynd­irnar um bann- og refsi­stefn­una mála ekki mjög fagra mynd; í skugga stefn­unnar hefur neysla vímu­efna auk­ist jafnt og þétt, og vanda­málum tengt neysl­unni hefur fjölgað gríð­ar­lega.

Það ætti að vera öllum ljóst að núver­andi stefna, sem gengur út á að banna vörslu og neyslu vímu­efna, er í besta falli gagns­laus og í versta falli skað­leg. Fíkn er nefni­lega ekki eitt­hvað sem fólk velur sér. Fíkn er ekki sið­ferðis- eða skap­brestur, og það er ekki heldur afleið­ing slæms inn­rætis eða vilja­leysis – fíkn er ekki hægt að lag­færa með refs­ingum. Þvert á móti er fíkn við­bragð við mann­legri þján­ingu. Það er í eðli okkar allra að flýja þján­ingu. Þegar okkur verkjar fáum við okkur verkja­lyf – og okkur þykir það sjálf­sagt. En þegar mann­eskja þjá­ist af and­legum sárs­auka sökum áfalla sem aldrei hefur feng­ist aðstoð við og sæk­ist í verkja­lyf sem henni hefur ekki verið ávísað þykir okkur sjálf­sagt að refsa henni með því að taka af henni lyfin og sekta eða mögu­lega fang­elsa hana í stað þess að hjálpa þess­ari mann­eskju, hlúa að henni og veita henni sjálf­sagða heil­brigð­is­þjón­ustu.“

Halldóra segir að „sam­fé­lagið ætlar að „aðstoða“ þessa mann­eskju með því að gera hana að glæpa­manni, jað­ar­setja hana, telja henni trú um að hún sé biluð. Henni er mein­aður aðgangur að því sem hún þarf mest á að halda; kær­leik, hlýju, skiln­ing, – hún þarfn­ast hóps­ins síns og við útskúfum hana. Afglæpa­væð­ing sem skaða­minnk­unar­úr­ræði Það er kom­inn tími til þess að við bindum enda á refsi­stefn­una – og þess vegna er ég að leggja fram frum­varp um afglæpa­væð­ingu neyslu­skammta vímu­efna.“

Hún ljær máls á því að „frum­varpið er ein­falt. Inn­flutn­ingur, útflutn­ingur, kaup, sala og fram­leiðsla vímu­efna verður enn óheimil með lögum – en varsla efna innan skil­greindra marka verður gerð refsi­laus.

Ef frum­varpið nær fram að ganga getum við því strax hætt að refsa fólki fyrir það eitt að vera með á sér vímu­efni til eigin nota. Því það er alveg deg­inum ljós­ara – að það er nákvæm­lega engin aðstoð og engin for­vörn falin í því að jað­ar­setja, fang­elsa, sekta eða taka efnin af fólki, og þá skiptir engu máli hvort um er að ræða ein­stak­ling með fíkni­vanda eða ekki.“

Halldóra segir að lokum að „þegar við hættum loks­ins að heyja stríð gegn jað­ar­setta fólk­inu í sam­fé­lag­inu okkar þá getum við sett ork­una okkar og fjár­magn í að draga úr þján­ingu, að aðstoða fólk við að vinna úr áföllum og græða sár. Byggjum upp með­ferð­ar­úr­ræði sem grund­vall­ast á því að vinna úr áföllum og bjóða upp á lausnir sem leysa lík­am­lega, and­lega- og félags­lega vand­ann sem skapar fíkn­ina. Það er þannig sem við náum árangri.“