Deilurnar um umboð Agnesar harðna: „Biskup Íslands er ekki starfsmaður kirkjuþings“

„Í frétta­flutn­ingi hefur verið gert tor­tryggi­legt að fram­kvæmda­stjóri bisk­ups­stofu hafi ritað undir ráðn­ing­ar­samn­ing við biskup fyrir hönd þjóð­kirkj­unnar þar sem fram­kvæmda­stjór­inn sé und­ir­maður bisk­ups. Í þeirri gagn­rýni felst ákveðin mis­skiln­ingur á stjórn­skipan kirkju­stjórn­ar­innar. Stað­reyndin er sú að ekki var öðrum til að dreifa innan stjórn­sýslu kirkj­unnar til að standa að umræddri samn­ings­gerð,“ segir í yfir­lýs­ingu Péturs Markan bisk­ups­rit­ara og Einars Huga Bjarna­sonar hæsta­rétt­ar­lög­manns vegna fregna um að Agnes Sig­urð­ar­dóttir sé umboðs­laus í emb­ætti og str­arfs­samn­ingur við hana hafi verið gerður á af und­ir­manni og á svig við stofn­anir Þjóð­kirkj­unnar. Þetta segja þeir félagar vera rang­túlkun.

„Í því sam­bandi er til þess að líta að biskup Íslands er ekki starfs­maður kirkju­þings né rekst­ar­stofu þjóð­kirkj­unnar, sem heyrir undir kirkju­þing, og því kom ekki til álita að kirkju­þing eða fram­kvæmda­stjóri rekstr­ar­stofu hefðu aðkomu að samn­ings­gerð­inni“.

Þeir segja að til samn­ings­ins hafi verið stofnað á grund­velli 2. mgr. 4. gr. starfs­reglna kirkju­þings nr. 56/2021-2022 þar sem fram komi að biskup Íslands ann­ist ráðn­ing­ar­mál starfs­fólks þjóð­kirkj­unnar. Líkt og tíðkast hafi um langa hríð í ráðn­ing­ar­málum innan þjóð­kirkj­unnar hafi fram­kvæmda­stjóri bisk­ups­stofu ritað undir samn­ing­inn fyrir hönd þjóð­kirkj­unnar.

„Samkvæmt fram­an­sögðu er engin réttaró­vissa um stöðu bisk­ups. Þvert á móti hefur biskup Íslands fullt umboð til að sinna þeim verk­efnum sem henni eru falin með lögum og jafn­framt ákvörð­un­ar­vald um ein­stök mál á grund­velli laga eða kirkju­hefðar, enda hefur annar biskup yfir Íslandi ekki verið kos­inn,“ segir í yfir­lýs­ing­unni.

Biskup mun ekki tjá sig um málið fyrr en nið­ur­staða fæst í málið hjá úrskurð­ar­nefnd Þjóð­kirkj­unnar.

Yfir­lýs­ingin í heild sinni: Með lögum nr. 153/2019 sem tóku gildi 1. jan­úar 2020, voru gerðar laga­breyt­ingar sem m.a. fólu í sér að kirkjan tók við öllum starfs­mönnum sínum og starfs­manna­málum. Í þessu fólst m.a. sú grund­vall­ar­breyt­ing að biskup Íslands tald­ist frá 1. jan­úar 2020 ekki lengur emb­ætt­is­maður rík­is­ins heldur starfs­maður þjóð­kirkj­unnar. Þetta hefur gengið eftir í fram­kvæmd og hefur biskup Íslands frá nefndu tíma­marki verið starfs­maður kirkj­unnar og þegið þaðan laun.

Á grund­velli 10. gr. laga um þjóð­kirkj­una nr. 77/2021, setti kirkju­þing nýjar starfs­reglur um kosn­ingu bisk­ups Íslands og vígslu­bisk­upa nr. 9/2021-2022 sem tóku gildi hinn 1. jan­úar 2022. Í þeim reglum kemur fram að ákvörðun um það hvenær bisk­ups­kjör skuli fara fram er í höndum kjör­stjórnar og er sú ákvörðun háð sam­þykki for­sætis­nefndar kirkju­þings. Fyrir liggur að kjör­stjórn þjóð­kirkj­unnar hefur nýlega boðað ti bisk­ups­kosn­inga, eftir að biskup Íslands til­kynnti um starfs­lok sín árið 2024 í
nýár­spredikun sinni, sem munu fara fram fyrri hluta næsta árs. Þar til nið­ur­staða fæst úr þeim kosn­ingum og form­leg bisk­ups­skipti hafa farið fram hefur biskup Ísland fullt umboð. Í lög­skýr­ing­ar­gögnum með áður­nefndum lögum nr. 153/2019 er tekið sér­stak­lega fram að því starfs­fólki kirkj­unnar sem skipað var tíma­bundið yrði boð­inn ráðn­ing­ar­samn­ingur að skip­un­ar­tíma loknum. Sökum þess að biskup Íslands fellur undir þessa skil­grein­ingu var gerður ráðn­ing­ar­samn­ingur við biskup, líkt og við aðra í sam­bæri­legri stöðu, eða 1. júlí 2022. Aðrir kostir voru vita­skuld ekki tækir, enda hafði kjör­stjórn ekki boðað til bisk­ups­kjörs fyrir lok skip­un­ar­tím­ans.

Í frétta­flutn­ingi hefur verið gert tor­tryggi­legt að fram­kvæmda­stjóri bisk­ups­stofu hafi ritað undir ráðn­ing­ar­samn­ing við biskup fyrir hönd þjóð­kirkj­unnar þar sem fram­kvæmda­stjór­inn sé und­ir­maður bisk­ups. Í þeirri gagn­rýni felst ákveðin mis­skiln­ingur á stjórn­skipan kirkju­stjórn­ar­innar. Stað­reyndin er sú að ekki var öðrum til að dreifa innan stjórn­sýslu kirkj­unnar til að standa að umræddri samn­ings­gerð. Í því sam­bandi er til þess að líta að biskup Íslands er ekki starfs­maður kirkju­þings né rekst­ar­stofu þjóð­kirkj­unnar, sem heyrir undir kirkju­þing, og því kom ekki til álita að kirkju­þing eða fram­kvæmda­stjóri rekstr­ar­stofu hefðu aðkomu að samn­ings­gerð­inni. Til samn­ings­ins var því stofnað á grund­velli 2. mgr. 4. gr. starfs­reglna kirkju­þings nr. 56/2021-2022 þar sem fram kemur að biskup Íslands ann­ist ráðn­ing­ar­mál starfs­fólks þjóð­kirkj­unnar. Líkt og tíðkast hefur um langa hríð í ráðn­ing­ar­málum innan þjóð­kirkj­unnar rit­aði fram­kvæmda­stjóri bisk­ups­stofu undir samn­ing­inn fyrir hönd þjóð­kirkj­unnar.

Samkvæmt fram­an­sögðu er engin réttaró­vissa um stöðu bisk­ups. Þvert á móti hefur biskup Íslands fullt umboð til að sinna þeim verk­efnum sem henni eru falin með lögum og jafn­framt ákvörð­un­ar­vald um ein­stök mál á grund­velli laga eða kirkju­hefðar, enda hefur annar biskup yfir Íslandi ekki verið kos­inn.

Að öðru leyti mun biskup Íslands ekki frekar tjá sig efn­is­lega um málið við fjöl­miðla meðan málið er til með­ferðar hjá úrskurð­ar­nefnd þjóð­kirkj­unnar.

virð­ing­ar­fyllst,
f.h. bisk­ups Íslands
Einar Hugi Bjarna­son, hæsta­rétt­ar­lög­maður
Pétur G. Markan, bisk­ups­rit­ari