Á síðustu fjórum áratugum hafa vorboðarnir okkar flýtt sér æ meira til landsins. Ný rannsókn sem Tómas Grétar Gunnarsson dýravistfræðingur og Gunnar Tómasson garðyrkjufræðingur tóku saman sýnir að hlýnandi loftslag lokkar fuglana fyrr heim, en breytingarnar velta algjörlega á því hversu langt þeir fljúga á veturna.
Milljónir vængja sem breyta Íslandi
Koma farfugla að vori er einn líflegasti viðburður íslenskrar náttúru. Milljónir fugla bera gríðarlegan lífmassa á milli landa og hrista rækilega upp í íslenskum fæðuvefum. Þeir mæta hingað sem neytendur og bráð, auk þess að dreifa plöntufræjum og sníkjudýrum um vistkerfið. Um tveir þriðju hlutar íslenskra fuglastofna eru farfuglar sem verja vetrinum í Vestur-Evrópu eða Afríku. Sumar tegundir, eins og tjaldur, hettumáfur og stokkönd, kjósa þó að dvelja einfaldlega hér heima yfir veturinn.
Flýta sér um allt að viku á áratug
Þrátt fyrir mikilvægi þessa mikla flutnings er engin opinber vöktun á komutíma farfugla á Íslandi. Til að fylla í eyðurnar var fyrstu komu 17 algengra tegunda í Laugarási í Biskupstungum fylgt eftir á 38 ára tímabili, frá 1988 til 2025. Niðurstöðurnar tala skýru máli:
14 tegundir af 17 hafa flýtt komu sinni, oftast um 0,2–0,7 daga á ári. Aðeins ein tegund sýndi seinkun.
Skammdrægir farfuglar, sem verja vetrinum til dæmis á Bretlandseyjum, flýttu komu sinni mun meira en þeir langdrægu sem fljúga alla leið frá Afríku.
Sjö tegundir skamm- og miðlungsdrægra fugla mættu marktækt fyrr á þeim árum þegar vorið var hlýtt.
Klukkan tifar í takt við hitann
Fuglar sem dvelja nærri Íslandi finna vorhlýjuna í Evrópu og nýta hana sem merki um að leggja fyrr af stað. Langdrægir farfuglar treysta hins vegar á innbyggða líffræðilega klukku og dagsbirtu til að leggja af stað frá Afríku, og verða því síður varir við íslenska vorhitann á leiðinni.
Örar breytingar á komutíma geta skapað hættu
Ef fuglarnir mæta of snemma, áður en skordýr og gróður vakna, getur skapast hætta fyrir ungana. Til að bregðast við þessu er kjörið er talað um að virkja áhuga almennings á fuglum með því að koma á fót staðlaðri fuglaskoðun þar sem fólk skráir komudaga á landsvísu. Þannig væri hægt að fá öflugt tæki til að fylgjast með heilbrigði náttúrunnar í hlýnandi heimi.
Athugasemdir