Gauti B. Eggertsson, prófessor í hagfræði, gagnrýnir umræðuna um hugsanlega inngöngu Íslands í Evrópusambandið harðlega í opinberri færslu og kallar málflutning andstæðinga aðildar „grófa upplýsingaóreiðu“. Hann segir það hafa verið „mjög pirrandi lífsreynslu“ að fylgjast með umræðunni hér á landi og vill hliðra henni frá leiðréttingum yfir í skýr tækifæri sem innganga gæti skapað.
Í ítarlegri samantekt útlistar Gauti þrettán meginrök fyrir aðild, þar sem hann fer yfir allt frá stórauknum valdaáhrifum yfir í milljarðahagsmuni fyrir íslensk heimili, sjávarútveg og landbúnað.
Völdin myndu margfaldast: „Atkvæði íslensks kjósanda vægi um þrettánfalt á við hið þýska“
Gauti vísar á bug þeim rökum andstæðinga aðildar að Ísland yrði valdalaust innan sambandsins vegna þess að atkvæðavægi landsins í ráðherraráðinu yrði aðeins um 0,1 prósent. Hann segir þessa tölu setta fram til að villa um fyrir fólki:
„Talan er rétt svo langt sem hún nær, hún er einfaldlega íbúahlutfall Íslands í sambandinu. En hún er valin vegna þess að hún er minnsta talan sem finnst í valdakerfi ESB.“
Í raun bendir Gauti á að Ísland innleiði í dag um þrjá fjórðu af reglum ESB í gegnum EES-samninginn án þess að hafa neitt um þær að segja og sé vægi landsins því „núll“ í dag. Með fullri aðild fengi Ísland hins vegar fulltrúa í fimm af sex mikilvægustu stofnunum ESB með nákvæmlega sömu völd og stærstu þjóðir álfunnar, þar á meðal eigin framkvæmdastjóra, dómara við Evrópudómstólinn og sæti í leiðtogaráðinu.
Á Evrópuþinginu fengi Ísland að lágmarki sex þingmenn sem þýðir að um 66 þúsund íbúar stæðu á bak við hvern íslenskan þingmann samanborið við 871 þúsund að baki hverjum þýskum. „Atkvæði íslensks kjósanda vægi um þrettánfalt á við hið þýska,“ fullyrðir Gauti.
Milljarða hagnaður fyrir heimilin: 113 þúsund króna sparnaður á mánuði
Hagfræðilegu rökin vega þungt í færslunni og dregur Gauti upp skýrt dæmi um hvernig upptaka evru og afnám séríslensks vaxtastigs myndi gjörbreyta stöðu venjulegra fjölskyldna. Raunvextir á Íslandi eru margfalt hærri en á evrusvæðinu og telur Gauti að evrópskir bankar gætu loksins hafið samkeppni um íslensk húsnæðislán í sömu mynt og tekjur fólks eru í.
„Með evru borgaði fjölskylda með nýtt 60 milljóna króna lán 220 þúsund krónur á mánuði í stað 333 þúsund króna. Í ofanálag væri þessum 220 þúsundum ekki fleygt út um gluggann í vaxtakostnað: á evrukjörum eignaðist fjölskyldan um 75 þúsund krónum meira í húsinu í hverjum mánuði en á íslenskum kjörum, þótt hún borgaði minna.“
Vöruverð lækkar og tollar hverfa á mat og fiski
Gauti bendir á að Ísland sé minnsta myntsvæði heims með fljótandi gengi, sem bjóði upp á óstöðugleika. Með ESB-aðild myndu allir tollar á matvæli, líkt og kjúkling og ost, hverfa og matarkarfan lækka. Netverslun yrði sömuleiðis ódýrari og einfaldari þar sem aukagjöld og tollskýrslur á landamærum tækju sig upp og pakkinn kæmi „beint heim að dyrum, eins og hann væri sendur innanlands.“
Fyrir útflutning dregur hann fram að EES-samningurinn hafi aldrei tryggt fullt tollfrelsi fyrir íslenskan fisk, sérstaklega unnar sjávarafurðir. Með inngöngu myndu þeir tollar hverfa með öllu inn á stærsta markað landsins.
Stuðningur við landbúnað og vörn gegn náttúruhamförum
Gauti telur enga ástæðu til að óttast um hag íslensks landbúnaðar og vísar til samninga Svía og Finna um ótímabundnar heimildir til að styðja við norðlægan landbúnað, en allt Ísland fellur undir þau landsvæði.
Að auki nefnir hann tvo mikilvæga öryggisþætti:
- Varnarmál: ESB-ríkin hafa lofað að verja hvert annað verði á þau ráðist, sem virkar sem „belti og axlabönd“ með NATO-aðild Íslands.
- Náttúruhamfarir: Ísland fengi aðgang að samstarfssjóði ESB sem tekur þátt í að bæta tjón af völdum eldgosa, jarðskjálfta og flóða, sem Gauti kallar „alvöru tryggingu“ fyrir eldfjallaeyju.
„Dyr sem eru opnar í dag geta lokast á morgun“
Að mati Gauta er tímapunkturinn núna mikilvægur þar sem Noregur og Bretland standa fyrir utan. Ísland yrði stærsta fiskveiðiþjóð sambandsins og fengi þar með sterka sérstöðu í samningum sem gætu breyst ef hin ríkin gengju inn á undan okkur. Hann áréttar að lokum að ekkert sé að óttast þar sem aðildarsamningur færi alltaf í þjóðaratkvæðagreiðslu: „Þjóðin fær alltaf lokaorðið.“
Helstu lykiltölur úr dæminu:
- Mánaðarlegur sparnaður í greiðslubyrði: Fjölskyldan greiðir 113.000 kr. minna á mánuði með evrukjörum (220.000 kr. í stað 333.000 kr.).
- Viðbótar eignamyndun: Þrátt fyrir lægri greiðslu fer minna í hreinan vaxtakostnað, sem verður til þess að fjölskyldan eignast 75.000 kr. meira í húsinu í hverjum einasta mánuði.
- Heildarávinningur á mánuði: Samanlagður fjárhagslegur ávinningur (lægri greiðsla + meiri eignamyndun) telur 188.000 kr. á mánuði fyrir heimilið.
Athugasemdir