Rússar flýja Mið-Asíu

Ófær um að finna vinnu og með söknuð frá ætt­ingjum sínum, hefur Tatiana Lopatina loks­ins ákveðið að það sé kom­inn tími til að pakka saman og flytja frá Kasakstan til móð­ur­lands síns: Rúss­lands.

Þessi 52 ára fyrr­ver­andi íþrótta­kenn­ari bæt­ist í hóp millj­óna fólks af rúss­neskum upp­runa sem hafa yfir­gefið Mið-Asíu síðan Sov­ét­ríkin liðu undir lok árið 1991, von­svikin vegna minnk­andi atvinnu­tæki­færa og póli­tískrar jað­ar­setn­ingar. Þau upp­lifa sig ekki lengur heima­komna þar sem svæðið fjar­lægist menn­ing­ar­lega og tungu­mála­lega áhrifa­svæði Moskvu.

„Atvinnu­á­standið er mjög erfitt hér. Og þegar maður er ekki lengur ungur verður það tvö­falt vanda­mál,“ sagði Lopatina við AFP.

Rússar voru um fimmt­ungur íbúa Mið-Asíu þegar Sov­ét­ríkin liðu undir lok, en sú tala er nú fimm pró­sent, með tug­þús­undir til við­bótar sem flytja til Rúss­lands á hverju ári.

Þó þeir hafi notið for­rétt­inda­stöðu á tímum Sov­ét­ríkj­anna hafa margir þeirra upp­lifað félags­lega hnignun síðan fimm ríki Mið-Asíu öðl­uð­ust sjálf­stæði.

„Ákvörð­unin um að yfir­gefa Kasakstan hefur verið tekin. Við munum gefa upp kasöksk vega­bréf okkar til að fá rúss­nesk vega­bréf,“ sagði Lopatina við AFP.

Með eig­in­manni sínum, Dmitry, ætla þau að flytja til borg­ar­innar Omsk í Síberíu, þar sem fjöl­skylda þeirra á rætur.

Aftur til móðurlandsins

Rússland, sem skortir vinnu­afl, býr við öldrun þjóðar og lága fæð­ing­ar­tíðni. Því er komu hund­ruð þús­unda nýrra borg­ara fagnað.

Yfirvöld í Kreml hafa lengi varað við yfir­vof­andi lýð­fræði­legri kreppu - sem Vladimir Pútín for­seti lýsir sem „mik­il­væg­ustu áskorun“ lands­ins.

Í mars kall­aði hann eftir auknum aðgerðum til að styðja við „heim­komu landa okkar“.

Síðan 2006 hefur Rússland boðið flutn­ings­styrki til þeirra sem flytja til heima­lands for­eldra sinna eða afa og ömmu, veitt þeim atvinnu­leys­is­bætur og stundum jafn­vel gefið þeim lóðir eða jarð­eignir.

Um 1,2 millj­ónir manna hafa flutt til Rúss­lands í þessu kerfi, aðal­lega frá Mið-Asíu. Talan tekur ekki til þeirra sem hafa flutt fram hjá opin­berum leiðum.

Síðan Rússland réðst inn í Úkraínu hefur orðið minna aðlað­andi að flytja til Rúss­lands.

Árið 2024 þáðu aðeins 31.700 manns boðið, sem er lægsta tala í 14 ár.

Yfirvöld kynntu nýtt kerfi fyrir landa í fyrra í von um að auka þátt­töku, með væg­ari skil­yrðum fyrir rík­is­borg­ara­rétti en engum fjár­hags­legum ávinn­ingi.

Vill búa börnum sínum tæki­færiLyubov Tyasova er 50 ára leið­sögu­kona af rúss­neskum upp­runa í borg­inni Orlovka Kirgistan. Hún ætlar að flytja til Rússland, þar sem vantar starfs­fólk vegna öldr­unar þjóð­ar­innar og stríðs.

Mynd: AFP

„Ekkert hefur breyst hér“

Margt fólk af rúss­neskum upp­runa í Mið-Asíu hefur sömu sögu að segja.

For­eldrar þeirra voru sendir þangað á tímum Sov­ét­ríkj­anna til að þróa land­búnað á steppum Kasakstans, vinna hrá­efni úr fjöllum Kirgisist­ans, byggja borgir í Úsbekistan eða áveitu­kerfi í eyði­mörk Túrk­menist­ans.

Þó þeir lofi feg­urð lands síns og góð­mennsku heima­manna sjá þeir ekki lengur fram­tíð­ar­mögu­leika fyrir sig og börn sín, þrátt fyrir öra þróun svæð­is­ins.

„Kannski sjá sumir eitt­hvað, en ég sé algjör­lega ekk­ert í augna­blik­inu,“ sagði 50 ára leið­sögu­mað­ur­inn Lyubov Tyasova, sem er að yfir­gefa litla bæinn sinn Orlovka í Kirgisistan.

Hún harmar skort á tæki­færum í bænum, sem var að meiri­hluta rúss­neskur fram á tíunda ára­tug­inn.

„Algjör­lega ekk­ert hefur breyst hér á 30 árum... Ég sé fram­tíð barna minna í Rúss­landi. Framtíð í stöð­ugum störfum og blóm­legum borgum,“ sagði hún við AFP.

Fyrir marga er Rússland líf­lína, þrátt fyrir lág laun á sumum svæðum.

Þegar rúss­neska heim­flutn­ings­á­ætl­unin var kynnt árið 2006, „kom ekki til greina að flytja því mér leið vel í Kasakstan,“ sagði Lopatina.

En sím­töl frá fjöl­skyldu sem hvöttu þau til að flytja, minn­ingar um sum­ar­frí í Moskvu og slæmt atvinnu­á­stand í Kasakstan höfðu að lokum yfir­hönd­ina.

Jaðarsetning Rússa við stríðið

Sterkari sjálfs­mynd Mið-Asíu­ríkja, sér­stak­lega frá inn­rás Rússa í Úkraínu, hefur látið marga af rúss­neskum upp­runa finna fyrir jað­ar­setn­ingu.

„Ég held að ég geti ekki fundið vinnu því ég tala ekki túrk­mensku,“ sagði 48 ára fyrr­ver­andi opin­ber starfs­maður, Nikolai, við AFP.

Hann flutti til rúss­nesku borg­ar­innar Voronezh og sá „enga fram­tíð í Túrk­menistan“.

Í Úsbekistan vill Semyon, 35 ára tölv­un­ar­fræð­ingur, að tvær dætur hans séu í rúss­nesku­mæl­andi umhverfi.

Í höf­uð­borg­inni Tashkent „er rúss­neska töluð æ minna,“ sagði hann.

Hann er að selja íbúð­ina sína, eins og Val­ent­ina og Kon­stantin í Ashgabat, höf­uð­borg Túrk­menistan.

„Við erum að byrja að pakka niður í töskur og um leið og við finnum kaup­anda munum við fara,“ sagði Val­ent­ina.

„Við munum sakna Túrk­menistan, sól­skins allt árið og frið­sæld­ar­innar og kyrrð­ar­innar. Við þurfum að byrja allt upp á nýtt ... en það verður auð­veld­ara að finna vinnu í Rúss­landi,“ bætti hún við.