Bólusetning ekki hafin vegna skorts á bóluefni

Afhend­ing á fyrsta skammti bólu­efnis við hlaupa­bólu tefst fram í mars. Reglu­bundnar bólu­setn­ingar við veirunni áttu að hefj­ast um ára­mótin.

Töf hefur orðið á því að reglu­bundnar bólu­setn­ingar vegna hlaupa­bólu hefj­ist. Hefja átti bólu­setn­ingar um ára­mótin en af því varð ekki. Þórólfur Guðnason sótt­varna­læknir segir í sam­tali við Mannlíf að töf hafi orðið á fyrstu send­ingu efn­is­ins til lands­ins. Sesselja Guð­munds­dóttir, sviðs­stjóri ung- og smá­barna­verndar hjá Þró­un­ar­mið­stöð íslenskrar heilsu­gæslu, segir að gott hefði verið að geta byrjað um ára­mót en ekk­ert sé við þessu að gera. „Við tökum á þessu þegar efnið kemur til lands­ins,“ segir hún.

Samn­ingar um kaup á umræddu bólu­efni voru gerðir fyrir ára­mót. Þórólfur segir að þá hafi legið fyrir að afhend­ing á fyrstu send­ingu myndi tefj­ast. Hann segir von á efn­inu í mars og að reglu­bundnar bólu­setn­ingar vegna hlaupa­bólu á ung­börnum geti haf­ist í kjöl­farið. Það er lyfja­fyr­ir­tækið GSK, eða GlaxoSmit­hKline sem fram­leiðir efnið.

Embætti land­læknis greindi frá því í sumar að almennar bólu­setn­ingar við hlaupa­bólu hæfust í byrjun árs 2020. „Öll börn sem fædd eru 1. jan­úar 2019 eða síðar fá tvo skammta á öðru ævi­ári (við 12 og 18 mán­aða skoð­anir) end­ur­gjalds­laust. Hlaupa­bóla er algengur veiru­sjúk­dómur sem nán­ast allir fá ein­hvern tím­ann á lífs­leið­inni.

„Það hefði verið gott að geta byrjað strax,“ segir Þórólfur um töf­ina. Hann bendir á að þetta sé ekki í fyrsta sinn sem töf verði á afhend­ingu bólu­efna. Fram­leið­endur þeirra séu fáir og því geti komið upp töf á fram­leiðslu og dreif­ingu. „En við fengum full­vissu frá fram­leið­anda að þetta yrði ekki við­var­andi ástand. Við vissum að það yrði dráttur á fyrstu afhend­ingu en síðan á það ekki að vera vanda­mál.“

Getur verið alvarlegur sjúkdómur

Þórólfur segir að þetta skref hafi lengi verið í deigl­unni og að þrýst­ingur hafi verið á að hefja bólu­setn­ingar við hlaupa­bólu. „Þetta er sjúk­dómur sem allir fá og hann getur verið alvar­legur. Auk þess kemur bólu­setn­ingin í veg fyrir ristil­sjúk­dóm sem fólk sem hefur fengið hlaupa­bólu getur fengið síðar á ævinni.“

Aðspurður segir Þórólfur að hlaupa­bólu­veiran lifi alla tíð í fólki sem hefur fengið hlaupa­bólu. Hún geti brot­ist fram seinna á lífs­leið­inni og valdið stað­bundnum útbrotum í ristli. Það geti verið mjög hvim­leiður sjúk­dómur.“ Þórólfur segir bólu­efnið sem keypt hafi verið öruggt og gott en kostn­aður vegna þess­ara bólu­setn­inga muni hlaupa á 40-50 millj­ónum króna árlega. „Það hefur tekið tíma að fá þetta í gegn og tryggja fjár­magn.“ Hann segir að lögð verði áhersla á að öll börn verði bólu­sett.

Þórólfur segir aðspurður að þessi töf muni skapa ein­hver vanda­mál fyrir heilsu­gæsl­una. Í mars þurfi að hefj­ast handa við að bólu­setja þau börn sem áttu að vera bólu­sett án end­ur­gjalds frá ára­mótum. „Þetta krefst smá­end­ur­skipu­lagn­ingar af þeirra hálfu. En það er ekk­ert við því að gera.“

Sesselja segir við Mannlíf að á þess­ari töf verði tekið þegar bólu­efnin koma til lands­ins. „Það hefði verið gott að geta byrjað 1. jan­úar en við þessu er ekk­ert að gera,“ segir hún.

Börnin sprautuð þrisvar í 12 mánaða skoðun

Bólu­setn­ing við hlaupa­bólu hefur það í för með sér að börn sem fá allar bólu­setn­ingar fá þrjár sprautur í stað tveggja við 12 mán­aða skoðun. Við 18 mán­aða skoðun fá börn tvær sprautur í stað einnar. Hún segir mis­mun­andi hvernig börn bregð­ast við sprautum. „Það er aldrei gaman að láta sprauta sig en ég held að þetta verði ekki vanda­mál. Þetta kemur í ljós.“ Hún er ánægð með að bólu­setja eigi með reglu­bundnum hætti fyrir hlaupa­bólu.

Börn munu, þegar bólu­efnið kemur til lands­ins, fá þrjár sprautur við 12 mán­aða aldur, í stað tveggja áður.

Lyfjaskortur er vaxandi vandamál

„Það er alltaf baga­legt þegar skortur verður á lyfi en raunin er sú að almennt gengur vel að bregð­ast við lyfja­skorti hér.“ Þetta kemur fram í svari Lyfja­stofn­unar við fyr­ir­spurn Mannlífs um stöðu lyfja­skorts á Íslandi. Á vef­síðu stofn­un­ar­innar er að finna langan lista yfir lyf sem ekki eru fáan­leg hér. Á meðal þeirra lyfja sem nýlega hefur verið til­kynnt um að vanti eru fimm milli­gramma töflur af mor­fín­lyf­inu Contalgin og Zovir augn­smyrsli.

Í svar­inu segir að lausnin við skorti á til­teknum lyfjum feli oft í sér að læknar þurfi að ávísa und­an­þágu­lyfi (óskráðu lyfi) en ferlið í kringum slíkar lyfja­á­vís­anir taki lengri tíma en ella.

Brexit hefur áhrif á fram­boð Contalgins á Íslandi.

Mannlíf spurði meðal ann­ars hvort eitt­hvert lyf bráð­vant­aði á Íslandi í dag. „Stutta svarið er nei,“ segir í svari stofn­un­ar­innar. „Þegar til­tekin lyf skortir leysa önnur lyf þau yfir­leitt af hólmi, alla­vega tíma­bundið. Það geta verið sömu lyf í öðrum styrk­leikum, sam­heita­lyf, lyf með svip­aða virkni eða und­an­þágu­lyf.“

Lyfja­skortur er vax­andi vanda­mál um allan heim, að sögn stofn­un­ar­innar, og þar er Ísland ekki und­an­skilið. Lyfja­stofnun seg­ist hafa átt gott sam­starf við mark­aðs­leyf­is­hafa, umboðs­menn þeirra, dreif­ing­ar­fyr­ir­tæki, lækna og almenn­ing til að vinna að lausnum þegar lyfja­skortur komi upp. „Þegar lyf skortir getur það haft sína kosti að vera lítil þjóð því auð­veld­ara getur reynst að útvega þau en þegar um stærri þjóðir er að ræða.“

Lyfja­fyr­ir­tækjum ber að til­kynna til Lyfja­stofn­unar sé fyr­ir­sjá­an­legt að lyf muni skorta. Ástæð­urnar geta verið marg­vís­legar. Þannig má nefna að ástæðu þess að fimm milli­gramma Contalgin-töflur vantar í apó­tek lands­ins megi rekja til fram­leiðslutafa vegna Brexit.