Undrast að umræðan skuli vera farin að snúast um hjónabönd manna og dýra

Björn Leví Gunn­ars­son, þing­maður Pírata, segir ákveðin við­brögð við til­lögu hans um breyt­ingu á hjú­skap­ar­lögum hafa komið sér í opna skjöldu.

„Ég bjóst ekki alveg við að fólk færi að halda því fram að næsta lógíska skref gæti þá orðið hjóna­bönd manna og dýra, sem þetta snýst auð­vitað ekki um,“ segir Björn, þegar hann er spurður hvort hann hafi átt von á að til­laga hans um breyt­ingu á hjú­skap­ar­lögum fengi jafn­mikil við­brögð og raun ber vitni. Á dög­unum lagði Björn til að lög­unum yrði breytt með þeim hætti að hjú­skapur og skráð sam­búð ein­skorð­ist ekki lengur við tvo ein­stak­linga, heldur geti „átt við um fleiri en tvo ein­stak­linga, skylda sem óskylda“. Mikil umræða hefur skap­ast vegna máls­ins og eru afar skiptar skoð­anir á til­lögu þing­manns­ins.

„Þetta eru auð­vitað ekki nýjar gagn­rýn­is­raddir. Þetta eru nákvæm­lega sömu gagn­rýn­is­raddir og heyrð­ust þegar hjú­skap­ar­lögum var breytt í sam­búð tveggja ein­stak­linga,“ segir hann og á við þegar breyt­ingar voru gerðar á íslenskum hjú­skap­ar­lögum árið 2010, en eftir að þær tóku gildi ein­skorð­ast hjóna­bönd ekki lengur við gagn­kynja pör á Íslandi. „Þessar raddir hafa heyrst und­an­farna ára­tugi í tengslum við bar­áttu hinsegin fólks.“

Annars seg­ist Björn hrein­lega furða sig á því að það skuli vefj­ast fyrir sumum að hjú­skapur geti verið á milli fleiri en tveggja ein­stak­linga. „Þá erum við ekki að leggja sama skiln­ing í orðið „hjú­skap“,“ segir hann með áherslu. „Ég er ein­ungis að horfa á þau laga­legu rétt­indi og skyldur sem sam­búð eða hjú­skapur gefur þeim ein­stak­lingum sem gera með sér slíkan samn­ing. Klass­ískur skiln­ingur á hjóna­bandi eða hjú­skap sem felur yfir­leitt í sér ein­hvers konar lík­am­lega sam­búð kemur þessu máli ekk­ert við.“

Ekki ávísun á svindl

Björn segir sömu­leiðis óskilj­an­legt af hverju ein­hverjir hafi áhyggjur af því að verði breyt­ingin á hjú­skap­ar­lögum að veru­leika kunni ein­hverjir að sjá sér leik á borði og svindla á kerf­inu. „Hver einn og ein­asti ein­stak­lingur á auð­vitað að hafa sín rétt­indi. Núver­andi kerfi sviptir fólk stuðn­ingi ef það skráir sig í sam­búð og setur fólk í ákveðnar fátækt­ar­gildrur eða veldur því að það er fjár­hags­lega upp á maka sinn komið.

Skráning í sam­búð eða hjú­skap á ekki að hafa áhrif á rétt­indi ein­stak­lings­ins en gefur mögu­lega sam­eig­in­leg rétt­indi til við­bótar. Það má leiða að því líkur að núver­andi kerfi búi til sam­búð­ar­vanda­mál sem leiðir til þess að fólk svindli með því að skrá sig úr sam­búð til þess að fá ódýr­ari leik­skóla­vist eða hærri barna­bætur.
Spurn­ingin um hvernig ætti því að svindla á kerf­inu með því að skrá sig í sam­búð með fleiri en einum öðrum er því eilítið öfug­snúin miðað við núver­andi aðstæður.“

Ein­hverjir hafa þó hrist haus­inn og spyrja hvort það séu ekki brýnni bar­áttu­mál á þingi, hvernig svararðu því?
„Þingið gerir mjög margt á sama tíma. Ef þingið gæti dratt­ast til þess að klára eitt­hvað af þessum enda­laust mörgu bar­áttu­málum þannig að það sé ekki alltaf hlaðið verk­efnum þá þyrftum við kannski ekki alltaf að svara þess­ari spurn­ingu. Það má gera ýmis­legt annað þó að það sé ekki búið að útrýma fátækt.“

En hvað varð til þess að þú ákvaðst að leggja fram þessa til­lögu? „Þetta hefur verið að gerj­ast í hausnum á mér í langan tíma, allt frá því þegar ég fékk skatt­kort sem ég gat ekki samnýtt með móður minni, sem var ein­stæð þegar ég var ung­lingur,“ svarar hann og bætir við að á lífs­leið­inni hafi hann rek­ist á ýmis önnur dæmi þar sem þessi tak­mörk á hjú­skap­ar­lögum valda svip­uðum vanda­málum.

„Ég hef verið að pæla í því í nokkurn tíma hvernig væri hægt að leggja fram þing­mál, af því að það eru gríð­ar­lega viða­miklar breyt­ingar sem þarf að fara í til þess að laga þetta í öllu laga­safn­inu. Þegar ég fékk svo þá hug­mynd fyrir stuttu síðan að leggja þetta til í þings­á­lyktun þá gerð­ist þetta mjög hratt því það er miklu ein­fald­ara að búa til þings­á­lyktun en að gera laga­breyt­ing­arnar sjálfar.“

Vill breyta fleiru

Og Björn leggur til að önnur lög verði aðlöguð að þessu fyr­ir­komu­lagi. „Lög um erfða­rétt, þegar það eru fleiri en tveir í sam­bandi þá virkar helm­ing­ar­reglan ekki. Almenn hegn­ing­ar­lög, það má þá ekki setja fólk í fang­elsi fyrir að gift­ast öðrum, nema kannski ef það er gert án vit­unar ann­arra í hjú­skap. Lög um tekju­skatt af því að það geta verið fleiri en einn sam­búð­ar­að­ili eða hjú­skap­ar­að­ilar. Lög um ætt­leið­ingar þannig að fleiri en tveir geti ætt­leitt,“ telur hann upp. „Þessi fjölda­tak­mörkun hefur áhrif á mjög mörgum stöðum.“
Íslend­ingar almennt ekki íhalds­samir

Þótt til­lagan hafi fengið ein­hverja gagn­rýni seg­ist Björn ekki skilja það sem svo að Íslend­ingar séu íhalds­samir í þessum efnum. „Nei, ég held ekki. Það eru auð­vitað skiptar skoð­anir. Þetta eru auð­vitað ekki nýjar gagn­rýn­is­raddir, eins og ég segi, en svona getur umræðan orðið þegar fjöldi fólks tjáir sig á net­inu.

Eftir sem áður er það nú þannig að við erum þegar búin að ná miklum fram­förum í þessum málum. Sem ber ekki beint með sér íhalds­semi, almennt séð. Og þótt það sé mikið eftir þá höfum við tekið nokkur stór fram­fara­skref,“ segir hann og tekur fram að jákvæðu und­ir­tekt­irnar við breyt­ing­ar­til­lög­unni hafi ekki síður komið á óvart. „Já, það hefur líka mér komið á óvart í raun hversu mikil jákvæð við­brögð eru fyrir þessu.“