Bjarni: „Ég sagði: Sjáumst í kvöld. Það var í síðasta skipti sem ég sá hana á lífi“

„Ég er búinn að vinna úr þessu eins mikið og hægt er og því á ég auð­velt með að tala um þetta. Ef ég væri ekki týpan sem ég er myndi þetta eflaust vega þyngra á mér. En þessu verður aldrei snúið við.“

Þetta segir Bjarni Jónsson, 38 ára karl­maður sem missti móður sína fyrir eigin hendi þegar hann var aðeins þrettán ára gam­all. Móðir Bjarna var spilafík­ill. Bjarni ólst upp við mikið óör­yggi og var settur í ýmsar aðstæður sem barn sem hann sér í dag að voru ekki eðli­legar.

Bjarni er í við­tali við Lokum.is. Lokum er árvekni­her­ferð sem hefur það mark­mið að leiða íslensku þjóð­ina í allan sann­leik­ann um hve skað­leg fíkn í spila­kassa er, sem og að þrýsta á stjórn­völd að loka spila­kössum á Íslandi til fram­búðar. Hér má lesa fleiri sögur.

„Mamma mín var ein­stæð móðir og vann sem píanó­kenn­ari. Hún var ynd­is­leg kona, ofboðs­lega list­ræn og við­kvæm. Ég á mjög bjartar minn­ingar um hana. Henni þótti vænt um mig og yngri bróður minn en veitti okkur hins vegar ekki hefð­bundið upp­eldi því ég held að hún hafi ein­fald­lega ekki verið hæf til þess út af sínum vanda­málum,“ segir Bjarni. Móðir hans glímdi við þung­lyndi á yngri árum og var einnig beitt and­legu ofbeldi. Þegar að Bjarni var í kringum ell­efu ára ald­ur­inn byrj­aði hún að spila í spila­kössum.

„Við höfðum lítið á milli hand­anna fyrir en þegar hún byrj­aði að spila fór ég hratt að finna fyrir áhrifum þess að pen­ingar kæmu ekki inn á heim­ilið. Það var lítið um mat heima og við treystum á mat­ar­gjafir frá ætt­ingjum. Það kom fyrir að við urðum raf­magns­laus en ég og bróðir minn kóuðum rosa­lega mikið með henni og reyndum að fela fyrir öllum ætt­ingjum hvað væri í raun í gangi,“ segir Bjarni.

Batterísýra í andlitið

Spilafíknin vatt hratt upp á sig í til­felli móður hans.

„Þetta ágerð­ist mjög hratt. Vanda­málin í kringum þetta urðu sífellt fleiri. Stundum sat ég með mömmu, hún hágrát­andi og ég að reyna að hugga hana en skildi ekki fylli­lega hvað var í gangi. Versta minn­ingin mín er þegar að hún kom heim af bar og ein­hver maður var búinn að skvetta batt­er­í­sýru framan í hana því hún vildi ekki lána honum pen­ing. Það sýnir bara hvað fólk er sturlað í spila­kössum að það skvettir sýru á ein­hvern því við­kom­andi vill ekki lána því pen­ing,“ segir Bjarni. „Hún tók okkur bróður minn líka oft með á bari og aðra staði þar sem voru spila­kassar og þar vorum við fastir á meðan hún spil­aði, oft langt fram á kvöld. Á þeim tíma gerði ég mér enga grein fyrir hve afbrigði­legt þetta væri. Mér fannst þetta hálf­part­inn gaman. Við gerðum eig­in­lega aldrei neitt því við áttum ekki pen­ing en að sitja á bar að horfa á mömmu í spila­kassa varð að eins­konar fjöl­skyldu­iðju. Ég sé það í dag að þetta var mjög sjúkt ástand og þarna sátum við bræð­urnir í kringum úti­gangs­menn og alls konar lýð. Stundum biðum við úti í bíl á meðan hún spil­aði en oft var ég einn heima með bróður minn á meðan hún fór út. Þetta var fyrir tíma gemsanna þannig að ég var með síma­númer á öllum börum og stöðum með spila­kössum svo ég gæti leitað að henni þegar að þess þurfti,“ bætir Bjarni við.

Bjarni hatar spila­kassa og vill að þeim sé lokað.

Neitaði að heimsækja hana

Það gerð­ist oft að móðir hans lét sig hverfa daglangt, jafn­vel lengur. En hún skil­aði sér alltaf aftur heim – þar til einn örlaga­ríkan vor­dag.

„Einn dag­inn, þegar að allt var komið í rugl, skutl­aði hún mér í pössun heim til frænku minnar. Ég sagði: Sjáumst í kvöld, en hún svar­aði mér ekki. Það var í síð­asta skipti sem ég sá hana á lífi,“ segir Bjarni. Þá nótt kom móðir hans ekki heim. Eftir þriggja daga leit fannst hún loks í bíl nálægt Hvera­gerði. Hún hafði reynt að svipta sig lífi með því að taka of stóran skammt af lyfjum. Hún lifði sjálfs­vígstil­raunin af og var lögð inn á gjör­gæslu­deild.

„Ég var svo ógeðs­lega reiður að ég neit­aði að fara upp á spít­ala að heim­sækja hana. Tveimur vikum seinna lést hún úr lungna­bólgu, eft­ir­köstum sjálfs­vígstil­raun­ar­innar. Hún dó á föstu­dag­inn langa og síðan þá hef ég hatað pásk­ana. Ég sé enn mikið eftir því að hafa ekki farið upp á spít­ala til hennar. Ég var bara svo reiður. Hún skildi eftir poka með miðum til okkar sem ég hef ekki enn lesið.“

Bjarni var þrettán ára þegar að móðir hans lést, eins og áður segir, og bróðir hans tíu ára. Frænka þeirra ætt­leiddi þá eftir að móðir þeirra lést og er Bjarni ævin­lega þakk­látur fyrir það. Höfn­un­ar­til­finn­ingin við and­lát móð­ur­innar var hins vegar nær óyf­ir­stíg­an­leg og leit­aði Bjarni í vímu­efni til að flýja raun­veru­leik­ann.

„Ég fór í til­finn­inga­lega kleinu. Ég datt í alls konar rugl fram að átján ára aldri og var versta útgáfan af sjálfum mér í mörg ár. Þegar ég var átján ára fór ég í með­ferð og þá var með­ferð­ar­full­trúi sem kom því af stað að ég vann úr mínum málum. Smátt og smátt hef ég unnið mig upp úr þessu og bless­un­ar­lega upp­lifi ég enga skömm. Ég var nei­kvæður í garð æsk­unnar minnar mjög lengi, þar til ég sleppti tök­unum og náði að skilja kvill­ann sem hrjáði mömmu mína. Þetta er búið að vera langt og strangt ferli.

Ég skil ekki til­finn­ingar jafn vel og aðrir því ég eyddi svo miklum tíma í að loka á þær þegar ég átti að vera að þroskast sem ein­stak­lingur. Ég er hepp­inn með vini og vanda­menn og ætt­ingjar mínir hafa geta gefið mér inn­sýn í hvernig fyrra líf móður minna var, sem hefur hjálpað mér að skilja aðstæð­urnar hennar betur. Þegar ég varð eldri náði ég að skilja betur hvernig fíkn getur tekið öll völd,“ segir Bjarni og bætir við að hann finni ekki fyrir reiði í garð móður sinnar í dag.

„Ég er alls ekki reiður út í hana. Hún býr alltaf í mér. Ég upp­lifi sátt. Eins mikla sátt og ég get upp­lifað. Ég skil hana eftir því sem ég verð eldri, meira þegar ég kynnti mér hennar lífs­hlaup og hvernig spilafíkn virkar. Spila­kassar kveikja á sömu heila­stöðvum og hjá not­endum kóka­íns en þetta er skað­legri neysla því henni fylgir ekki gervi­verð­laun sem fíkni­efnin veita. Spilafíklar fara því í enn meira nið­ur­rif en fólk sem neytir fíkni­efna. Skömm í kringum spilafíkn er svo mikil að fólk vill ekki tjá sig um þetta. Spilafíklar mæta ekki sama skiln­ingi og aðrir fíklar að mörgu leiti. Spilafíklar upp­lifa sig eins og ann­ars flokks mann­eskjur og fela fíkn­ina meira en aðrir fíklar því þetta er svo mikið tabú.“

Siðlaust að græða á eymd

Bjarni er þakk­látur Samtökum áhuga­fólks um spilafíkn fyrir að skapa vett­vang fyrir spilafíkla og aðstand­endur þeirra að tjá sig. Telur bar­átt­una gegn spila­kössum verð­uga.

„Síðan að mamma dó hef ég hatað spila­kassa. Ég er bull­andi á móti þeim enda hef ég horft upp á eyði­legg­ing­una í kringum þá, ekki bara hjá mömmu heldur líka fólk­inu í kringum hana. Spila­kassamód­elið er hannað til að fólk geti ekki unnið og er aug­ljós­lega að búa til djúpa fíkn. Mér finnst rosa­lega sið­laust að góð­gerð­ar­sam­tök græði á eymd ann­arra. Svo hef ég heyrt alls kyns ljótar sögur af rekstr­ar­að­ilum staða þar sem eru spila­kassar þar sem þeir eru að gefa spilafíklum að borða og áfengi til að hvetja þá að halda áfram að spila. Það er eitt­hvað form af ómeð­vit­aðri mann­vonsku. Þetta er óheil­brigt módel.

Hér má lesa fleiri slá­andi sögur á LOKUM.IS og á Facebook-síðu þeirra.