Halldóra Mogensen: „Besta forvörnin í vímuefnamálum er að uppræta fátækt og neyð“

Halldóra, sem er odd­viti Pírata í Reykja­vík­ur­kjör­dæmi Norður, ræðir um fíkn og refsi­stefnu í íslensku sam­fé­lagi:

Halldóra byrjar á því að segja að þessi þrettán orð sem Johann Hari hefur að leið­ar­ljósi þegar kemur að fíkn og bata – „And­stæðan við fíkn er ekki að vera alls­gáður. And­stæðan við fíkn eru tengsl“ – „breyttu því hvernig ég hugs­aði um vímu­efna­vanda fólks. Hver rann­sóknin á fætur annarri hefur enda sýnt að við mann­eskj­urnar höfum með­fædda þörf fyrir tengsl. Þegar okkur líður vel, þegar við erum heil­brigð og ham­ingju­söm, þá tengj­umst við öðrum. Ef við erum ein­angruð og líður illa þá tengj­umst við ein­hverju sem veitir tíma­bund­inn létti – eins og vímu­efnum.“

Hún vill meina að sú refsi­stefna í vímu­efna­málum sem er við lýði á Íslandi „ýtir undir það síð­ar­nefnda. Hún eykur jað­ar­setn­ingu vímu­efna­not­enda, gerir þeim erf­ið­ara fyrir að tengj­ast sam­fé­lag­inu, sem síðan ýtir undir auk­inn fíkni­vanda þeirra.“

Og bætir við:

„Það er úti­lokað að eyða vímu­efnum úr sam­fé­lag­inu. Við gætum varið öllum heims­ins pen­ingum og öllum starfs­kröftum lög­reglu í að hafa uppi á efn­unum en við myndum samt ekki útrýma þeim. Það sést ein­fald­lega best í fang­elsum lands­ins. Meira að segja fangar undir strangri örygg­is­gæslu allan sól­ar­hring­inn geta nálg­ast skammt­inn sinn. Við munum aldrei geta upp­rætt vímu­efnin og þau verða hér svo lengi sem það er eft­ir­spurn eftir þeim.“

Halldóra bendir á að „rann­sóknir sýna að harð­ari refs­ingar í vímu­efna­málum draga hins vegar ekki úr eft­ir­spurn. Þrátt fyrir að Fil­ippsey­ingar gangi meira að segja svo langt að drepa fíkni­efna­sala og við­skipta­vini þeirra þá hefur staðan lítið breyst á eyj­unum. Þó svo að við göngum bless­un­ar­lega ekki jafn langt í okkar refsi­stefnu þá er engu að síður ábyrgða­laust að halda áfram stefnu sem er ekki bara gagns­laus, heldur stór­kost­lega skað­leg. Hún ýtir not­endum út á jað­ar­inn og við­heldur neyð þeirra.“

Og það er „þess vegna sem Píratar vilja hætta að refsa vímu­efna­not­endum með því að afglæpa­væða neyslu­skammta vímu­efna. Fólk með vímu­efna­vanda á heima í heil­brigð­is­kerf­inu, ekki dóms­kerf­inu. Píratar hafa alltaf beitt sér fyrir skaða­minnkun, ein­fald­lega af því að hún virkar. Í stað þess að jað­ar­setja fólk sér skaða­minnkun til þess að komið er fram við fólk eins og mann­eskjur. Skaða­minnk­un­ar­nálgun hvetur til virk­ari þátt­töku í sam­fé­lag­inu og eykur þannig líkur á bata. Við drögum úr and­stöðu sam­fé­lags­ins við vímu­efna­not­endur, án þess að eyða and­stöð­unni við vímu­efnin sjálf.“

Halldóra seg­ist vilja sjá að dregið verði „úr eft­ir­spurn eftir vímu­efnum með aðferðum sem virka: Með gagn­reyndum for­vörnum, fræðslu, við­halds- og með­ferð­ar­úr­ræðum. Þar þarf sér­stak­lega að huga að áhrifa­þáttum fíknar, svo sem áfalla í æsku og ann­arra félags­legra þátta. Við viljum setja nýja og mann­úð­lega stefnu í áfengis- og vímu­vörnum sam­hliða afglæpa­væð­ingu neyslu­skammta, þar sem áhersla verður lögð á skaða­minnkun, fræðslu og for­varnir. Engin slík stefna er í gildi hjá stjórn­völdum sem stendur.“

Hún nefnir einnig að „besta for­vörnin í vímu­efna­málum er þó að upp­ræta fátækt og neyð. Útrýma því sem ein­angrar fólk, lætur því líða illa og leiðir til þess að það leitar í tíma­bund­inn létti vímu­efn­anna. Þess vegna tölum við Píratar fyrir vel­sæld­ar­hag­kerf­inu sem hvílir á þeirri hug­mynd að hætta að ein­blína á hag­vöxt sem eina mæli­tækið á gæði sam­fé­lags­ins. Við þurfum fleiri og betri mæli­kvarða,“ og spyr:

„Eins og hvort auð­velt sé að eign­ast hús­næði? Hvernig er geð­heil­brigði þjóð­ar­innar? Er umhverfið heilsu­sam­legt? Er mennta­kerfið gott? Er mikil lýð­ræð­is­leg þátt­taka? Gott heil­brigð­is­kerfi?“

Halldóra vill meina að „mæli­kvarðar sem þessir breyta ekki aðeins hvöt­unum í hag­kerf­inu og auka gagn­sæið, því þá veit fólk hvort skatt­pen­ingar þeirra séu raun­veru­lega að bæta sam­fé­lagið, heldur stuðla jafn­framt að alvöru lausnum gegn vímu­efna­vand­anum. Við sköpum efna­hags­legt svig­rúm fyrir fólk til að huga að til­gangi og ástríðu, í stað þess að þræla sér út til þess eins að ná ekki einu sinni endum saman. Þannig fyrst getum við ræktað þá þætti sam­fé­lags­ins sem ýta undir heil­brigða tengsla­myndun sem dregur úr vímu­efna­vand­anum, því jú: And­stæðan við fíkn er ekki að vera alls­gáður. And­stæðan við fíkn eru tengsl.“