Ótrúleg saga manns, sem var á flótta í 40 ár: „Ég trúði því bara hreinlega ekki“

Jón Hjalta­son, sagn­fræð­ingur á Akureyri, stendur í ströngu þessa dag­ana við útgáfu þriggja bóka. Sem er út af fyrir sig frétta­efni. Einn höf­undur, þrjár bækur, og það um sömu jól.

Þar er ævi­saga Markúsar Ívars­sonar, flótta­manns í 40 ár, Þessir Akur­eyr­ingar sem er úrval grín­sagna um „íbúa bæj­ar­ins þar sem góða veðrið var fundið upp“. Alltaf sami veð­ur­hrok­inn í þessum Akur­eyr­ingum! Þriðja ritið ber nafnið Ótrúlegt en satt – Saga Akur­eyrar í öðru­vísi ljósi, stundum skemmti­legu, stundum sorg­legu, jafn­vel vand­ræða­legu en alltaf fróð­legu.

Var í tæp 40 ár eftirlýstur af yfirvöldum

Ævisaga Markúsar Ívars­sonar er ansi merki­leg, en hann basl­aði hálfa ævina í Eyja­firði, var vinnu­maður og bóndi og átti 15 börn með átta konum. Markús sat fangi í þrjú ár í Kaup­manna­höfn og var í tæp 40 ár eft­ir­lýstur af yfir­völdum. Lengst af útlegð­ar­innar bjó Markús á Snæ­fells­nesi og gekkst undir nafn­inu Sigurður Jónsson.

Eft­ir­far­andi umsögn skrif­aði Helgi Skúli Kjart­ans­son um ævi­sögu Markúsar. „Merki­legt er það við aðferð Jóns Hjalta­sonar hvernig hann getur lagst svo djúpt í heim­ilda­könnun sem hann hefur sýni­lega gert, og leyft þó hvergi rann­sókn­inni að stela sen­unni af frá­sögn­inni. Frásögn sem rekur ekki aðeins lífs­hlaup þessa maka­lausa Markúsar, grip­deildir hans og barn­eignir, heldur umfram allt sam­skipta­sögu hans við íslenskt sam­fé­lag. Samfélag þar sem svo óstýri­látur maður gat þrátt fyrir allt tekið sér oln­boga­rými til að lifa sínu ósam­þykkta lífi. Stór­merki­legt!“

En af hverju Markús?

„Hann fang­aði fyrst athygli mína þegar ég var að skrifa Sögu Akur­eyrar fyrir þó nokkrum árum síðan,“ segir Jón, höf­undur bók­ar­innar og heldur áfram. „Og ég trúði því bara

Jón Hjalta­son, sagn­fræð­ingur og höf­undur bókanna þriggja.

hrein­lega ekki að mað­ur­inn hafði verið eft­ir­lýstur, á flótta undan rétt­vís­inni, nær hálfa ævina.“

Markús var eft­ir­lýstur frá árinu 1881 og náði tvisvar það ár að flýja undan lag­anna vörðum. Seinna skiptið tókst honum að strjúka úr fang­elsi og náð­ist hann ekki eftir það.

„Það vakn­aði hjá mér áhugi að rekja sögu Markúsar og gefa í leið inn­sýn í til­veru for­feðra okkar með eins per­sónu­legum hætti og mögu­legt er.“

Þetta hlýtur að hafa tekið sinn tíma?

„Jú þetta er búið að vera margra ára heim­ild­ar­vinna, sem ég loks gaf mér tíma til að vinna úr. En vissu­lega hef ég hlotið aðstoð góðs fólks við að rekja ferðir og ættir Markúsar, því verður að halda til haga.“

Hreinskilni í fyrirrúmi -mögulega of mikil?

Hið óvana­lega við þessa útgáfu – fyrir utan vita­skuld að einn maður stendur að ritun bókanna – er hrein­skilni höf­undar, Jóns Hjalta­sonar sagn­fræð­ings. Í bók­inni, Ótrúlegt en satt, játar hann heimsku sína og glöp. Og gengur svo jafn­vel enn lengra í af-karl­mennsk­unni þegar hann í gam­an­sagna­bók­inni, Þessum Akur­eyr­ingum, gerir lítið úr leynd­ar­lim sínum og gefur í skyn stutt­leika hans. Sann­ar­lega hressi­leg lesn­ing, verðum við að játa, og skemmti­leg svona í aðdrag­anda jóla.