Áföll í æsku tengd geðheilsuvanda: „Mikilvægt að styðja við börn sem lenda í slíkum áföllum“

„Það sýnir hversu afdrifa­rík áföll í æsku eru fyrir heilsu kvenna til lengri tíma og hversu mik­il­vægt er að koma koma í veg fyrir þau og styðja við börn sem lenda í slíkum áföllum,“ segja Hilda Björk Dan­í­els­dóttir, dokt­or­snemi og fyrsti höf­undar rann­sókn­ar­innar, og Unnur Anna Valdi­mars­dóttir, pró­fessor og ábyrgð­ar­maður rann­sókn­ar­innar á vef rann­sókn­ar­innar Áfalla­sögu kvenna.

Nið­ur­stöður hinnar viða­miklu rann­sóknar Áfalla­saga kvenna sem var gerð á vegum Háskóla Íslands sýna að sterk tengsl eru milli fjölda áfalla í æsku og geð­heilsu­vanda og skertrar getu kvenna til að takast á við áskor­anir dag­legs lífs á full­orð­ins­árum. Sagt er frá nið­ur­stöð­unum í alþjóð­lega vís­inda­tíma­rit­inu eLife.

Vís­inda­rann­sóknin er ein sú stærsta sinnar teg­undar á heims­vísu. Á árunum 2018-19 tóku um 32.000 konur búsettar á Íslandi þátt í rann­sókn­inni, sem sam­svarar um 30% full­orð­inna kvenna hér­lendis á vinnu­færum aldri. Konurnar svör­uðu ítar­legum spurn­inga­lista, meðal ann­ars um áföll á lífs­leið­inni ásamt spurn­ingum um geð­ræn ein­kenni og heilsu­far á full­orð­ins­árum.

Í rann­sókn­inni var sjónum beint að áföllum í æsku, þar á meðal van­rækslu, kyn­ferð­is­of­beldi, ein­elti, heim­il­is­of­beldi, geð- og fíkni­vanda á heim­ili og and­láti for­eldra. Nið­ur­stöð­urnar benda til þess að tæp­lega helm­ingur kvenna hafi orðið fyrir fleiri en einu áfalli í æsku og um 10% hafi upp­lifað fimm eða fleiri áföll. Þá voru sterk tengsl milli fjölda áfalla í æsku og skertrar getu til að takast á við áskor­anir dag­legs lífs (seiglu) og auk­innar hættu á sál­rænum ein­kennum á borð við áfallastreitu, þung­lyndi, kvíða, svefn­trufl­anir og áfeng­is­vanda á full­orð­ins­árum. Þau áföll í æsku sem höfðu hvað sterk­ust tengsl við sál­ræn ein­kenni og skerta seiglu á full­orð­ins­árum voru til­finn­inga­leg van­ræksla, kyn­ferð­is­legt ofbeld,i ein­elti og geð­rænn vandi á heim­ili.

Þá höfðu ýmsir vernd­andi þættir geð­heil­brigðis, til að mynda góð félags­leg tengsl og góður fjár­hagur, lítil sem engin áhrif á tengslin milli áfalla í æsku og skertar seiglu og geð­vanda á full­orð­ins­árum.

Í umsögn rit­stjóra eLife um rann­sókn­ina segir að nið­ur­stöður hennar séu mik­il­vægt fram­lag til auk­innar þekk­ingar og vit­und­ar­vakn­ingar um áhrif áfalla í æsku á seiglu og heilsu­far.

Greinin í eLife

Heimild:

Hilda Björk Dan­í­els­dóttir, Unnur Anna Valdi­mars­dóttir. 2022. Áfalla­saga kvenna. Háskóli Íslands.