Eiríkur Rögnvaldsson, fyrrverandi prófessor í íslenskri málfræði við Háskóla Íslands, tjáir sig á Facebook um stöðu samkynhneigðra eftir rafmagnað viðtal á RÚV í gærkvöld þar sem þingmaðurinn Snorri Másson ræddi málefni hinsegin fólks við Þorbjörgu Þorvaldsdóttur, sem er verkefnastýri Samtakanna ’78.
„Ég er orðinn sjötugur og alinn upp í samfélagi sem vissi varla, og viðurkenndi alls ekki, að samkynhneigð væri til – og að því marki sem það var vitað var hún talin óeðli, enda kölluð „kynvilla“ og „iðkendur“ hennar „kynvillingar“.
Þetta var eitthvað sem maður las bara um í blöðum – ég held að ég hafi verið kominn vel á þrítugsaldur þegar ég frétti fyrst af nafngreindu fólki á Íslandi sem væri samkynhneigt og líklega kominn yfir þrítugt þegar ég kynntist fyrst fólki úr þeim hópi.“
Eiríkur nefnir að „eftir á hefur svo komið í ljós að ýmis skólasystkini mín á ýmsum tímum – og jafnvel kennarar – voru og eru samkynhneigð en ekkert þeirra var komið út úr skápnum á áttunda áratugnum og þetta hvarflaði ekki að manni á þeim tíma – það var eitthvað svo fjarlægt.“
Eiríkur segir að viðhorf hans til samkynhneigðar og samkynhneigðra hafi á þessum tíma verið svipuð og algengast var í minni kynslóð, kannski ekki beinlínis andstyggð en hálfgerð óbeit samt.
„En á seinustu áratugum síðustu aldar breyttust viðhorf mín til þessara mála smátt og smátt, svona í takt við þróunina í þjóðfélaginu, og sem betur fer var ég búinn að losa mig alveg við fordómana – fannst mér sjálfum a.m.k. – þegar náfrænka mín kom út úr skápnum nokkru eftir aldamótin.“
Segir Eiríkur að þá fyrst hafi hann farið að sýna í verki stuðning við baráttu samkynhneigðra; með því að taka þátt í gleðigöngum - ganga í Samtökin ´78, og ganga úr Þjóðkirkjunni í mótmælaskyni við afstöðu hennar til hjónabands samkynhneigðra.
„Samt var ég enn fastur í ýmsum gömlum hugmyndum. En það urðu hvörf í viðhorfum mínum fyrir réttum tíu árum, haustið 2015, þegar fyrrverandi nemandi minn, Þorbjörg Þorvaldsdóttir, fékk mig til þess að setjast í dómnefnd fyrstu nýyrðasamkeppni Samtakanna ´78 með ýmsu góðu fólki – þar á meðal var Ugla Stefanía.“
Eiríkur segist vera ævinlega þakklátur fyrir þetta og í umræðum og starfi í nefndinni áttaði hann sig á því að kyn, kynvitund, kyngervi, kynhneigð og kyntjáning fólks getur verið margfalt fjölbreyttari en hann sjálfur hafði haft hugmynd um.
„Og það sem meira var – ég kynntist fólki sem hafði mátt reyna á eigin skinni að tilvist þess var dregin í efa og það sem fyrir þeim var ískaldur raunveruleiki þeirra sjálfra var kallað óeðli, misskilningur, sýniþörf, tiktúrur – eða hugmyndafræði.“
Haustið 2015 hélt Mímir, sem er félag íslenskunema, samkomu í Árnagarði í tilefni af degi íslenskrar tungu þar sem Alda Villiljós og María Helga Guðmundsdóttir töluðu um hinsegin fólk og íslenskuna.“
„Það var ekki síður opinberun fyrir mig sem málfræðing, sem fram að því hafði gefið lítið fyrir tal um meinta karllægni tungumálsins og fundist tilraunir til að draga úr henni byggðar á misskilningi – og fornafnið „hán“ óþarft og ljótt. En þarna áttaði ég mig á því hvað það er sárt að finnast sér vera úthýst úr sínu eigin móðurmáli – hvað það skiptir miklu máli fyrir hinsegin og kynsegin fólk – eins og auðvitað okkur hin – að þau sjálf og ástvinir þeirra geti talað um þau á þann hátt og með þeim orðum sem þau sjálf kjósa.“
Eiríkur færir í tal að honum finnist „að þetta tvennt fyrir tíu árum hafi breytt mér – gert mig víðsýnni og umburðarlyndari gagnvart hvers kyns fjölbreytileika mannlífsins. Þess vegna finnst mér ömurlegt, og í raun þyngra en tárum taki, að heyra unga menn í forréttindahópi halda því fram að raunveruleiki fólks sé bara hugmyndafræði. Því fylgja ómældir erfiðleikar af ýmsu tagi að koma út sem trans og fáránlegt að halda – eða halda því fram – að fólk geri það að gamni sínu, bara si svona.“
Að endingu segir Eiríkur að þótt hann þekki ekki „margt trans fólk þekki ég ýmsa sem eiga trans börn á ýmsum aldri og veit að þau eru skelfingu lostin yfir þróuninni og hafa miklar áhyggjur af framtíð barna sinna. Reynum bara að vera almennilegar manneskjur og leyfa fólki að vera eins og það er.“
Athugasemdir