Palestínumenn neyðast til að grafa eftir líkum ættingja með berum höndum

Mahmoud Khilla beið í nær tvö og hálft ár eftir því að lík­ams­leifar fjöl­skyldu hans yrðu grafnar upp úr rústum heim­ilis þeirra áður en hann ákvað að taka málin í eigin hendur.

Ísra­els­her sprengdi fimm hæða íbúð­ar­hús fjöl­skyld­unnar í Jabaliya, norðan við Gaza-borg, þann 21. des­em­ber 2023. Tvær eld­flaugar jöfn­uðu bygg­ing­una við jörðu og allir 39 sem voru inni lét­ust. Mahmoud hafði farið út aðeins tíu mín­útum áður til að ná í mat fyrir kvöld­verð­inn. Þegar hann kom aftur blasti fjöldamorð við honum.

„Það var engin við­vör­un­ar­sprengja, ekk­ert sím­tal, engin fyr­ir­fram­við­vörun,“ sagði Khilla í við­tali við Drop Site News. „Það voru 24 börn í hús­inu yngri en 17 ára. Þau drápu þau öll.“

Átján lík fund­ust skömmu eftir árás­ina en 21 mann­eskja var áfram grafin undir rúst­unum, þar á meðal eig­in­kona hans, börn hans, faðir hans, bróðir, mág­konur, frænkur, systk­ina­börn og fleiri ætt­ingjar.

„Í næstum 30 mán­uði höfum við ítrekað kallað eftir því að almanna­varnir, sveit­ar­fé­lagið og stað­bundnar stofn­anir kæmu og ryddu rúst­unum svo við gætum náð lík­unum út. Það kom ekk­ert svar,“ sagði hinn fer­tugi Khilla.

Hann sat á stól ofan á rúst­unum þar sem fjöl­skyldu­heim­ilið stóð áður, litlu fjalli af brot­inni stein­steypu og beygl­uðu járni sem stóð út í allar áttir.

„Ég átti son sem var aðeins 40 daga gam­all. Bróðir minn Ahmed átti dóttur sem var átta mán­aða gömul. Elsta dóttir hans var sjö ára. Sonur bróður míns Mohammed var í öðrum bekk og sá eldri í tíunda bekk,“ sagði hann.

„Það er eng­inn sál­ar­friður. Á vet­urna hugsar maður um þetta, á sumrin hugsar maður um þetta. Hvað varð um þau? Maður hugsar um þetta allan sól­ar­hring­inn. Þetta verður þrá­hyggja. Að lokum nær maður þol­mörkum.“

Sex mán­uðum eftir svo­kallað vopna­hlé gafst Khilla upp á þeirri von að Ísrael myndi nokkurn tíma leyfa gröfum og öðrum vinnu­vélum að koma inn á Gaza svo Palest­ínu­menn gætu grafið upp þús­undir lát­inna ætt­ingja sinna.

Í síð­ustu viku ákváðu hann og nokkrir ætt­ingjar að hefja það sem virt­ist ómögu­legt verk­efni: að grafa í gegnum gríð­ar­legar rúst­irnar með ekk­ert nema hamra og skóflur.

„Við vorum komin með nóg, svo við sögðum að við myndum ná þeim út sjálf,“ sagði hann. „En við höfum bara brotin verk­færi. Við eigum ekki einu sinni neitt til að skera járn.“

Á meðan stöðugt suð ísra­el­skra dróna heyrð­ist yfir þeim skipt­ust tveir menn á að berja stein­steypuna með sleggjum. Aðrir not­uðu berar hend­urnar til að reyna að losa brot úr rúst­unum.

„Við brjótum og hreinsum, brjótum og hreinsum,“ sagði Khilla. „Þetta er mjög erfitt. Hend­urnar á mér eru alblóð­ugar.“

Á þriðju­dag, eftir fjög­urra daga gröft, fundu þeir loks lík­ams­leifar tveggja ein­stak­linga. Beina­brot, stærri bein, brotna haus­kúpu og rotn­andi föt voru vand­lega sett í striga­poka.

Mynd: Skjáskot

Meðal fatanna fannst skil­ríki með nafn­inu Mohamed Mohamed Salem Khilla, fæddur 9. jan­úar 1970. Það var frændi Mahmouds.

Önnur beina­hrúga, að þessu sinni mun minni brot án höf­uð­kúpu eða fata, var einnig safnað saman. Ekki hefur tek­ist að bera kennsl á þær leifar.

Þrír starfs­menn almanna­varna mættu síðar á vett­vang í hvítum hlífð­ar­fötum og settu beinin í lík­poka áður en þau voru borin í litlum hópi manna að kirkju­garði þar sem farið var með bænir og þau lögð til hinstu hvílu.

„Þeir sem til­heyra mér eru ekki komnir út enn,“ sagði Khilla. „Ég mun halda áfram að grafa þar til ég finn börnin mín, eig­in­konu mína og föður minn.“

Talið er að á milli 8.500 og 10.000 lík séu enn undir rústum Gaza.

Margir höfðu bundið vonir við að vopna­hlé milli Ísraels og Hamas sem tók gildi 10. októ­ber myndi stöðva árásir Ísraela og umsátrið um Gaza. Sú varð þó ekki raunin.

Samkvæmt frétt­inni hefur Ísrael drepið að minnsta kosti 857 Palest­ínu­menn og sært nærri 2.500 í nær dag­legum árásum frá því að „vopna­hléið“ hófst. Heild­ar­fjöldi lát­inna frá upp­hafi stríðs­ins er sagður nálg­ast 72.800 manns.

Á sama tíma hefur Ísrael ekki hleypt inn þeim fjölda hjálp­ar­flutn­inga­bíla sem samið var um og einnig komið í veg fyrir inn­flutn­ing vinnu­véla og bún­aðar til björg­unar- og upp­bygg­ing­ar­starfs.

Aðeins 771 lík hafa fund­ist síðan í októ­ber sam­kvæmt heil­brigð­is­ráðu­neyt­inu á Gaza.

Mahmoud Bassal, tals­maður almanna­varna á Gaza, sagði heim­inn verða að átta sig á alvar­leika máls­ins.

„Björg­un­ar­að­gerðir og aðstoð verða að hefj­ast og flytja þarf inn tæki, búnað og þunga­vinnu­vélar svo við getum leyst þetta vanda­mál. Annars verða þessi lík áfram undir rúst­unum,“ sagði hann.

Bassal sagði einnig að margar fjöl­skyldur reyndu nú sjálfar að brjóta niður steypuklumpa í leit að börnum sínum.

Hann var­aði við hætt­unum sem fylgdu slíku, þar á meðal smit­hættu, ósprungnum sprengjum og hættu á að illa skemmdar bygg­ingar hryndu.

Mörg lík gætu jafn­vel aldrei fund­ist.

„Bygg­ing­arnar hafa verið jafn­aðar við jörðu. Líkin hafa verið ýtt burt með jarð­ýtum. Það verður mjög erfitt að vita hvar þessar fjöl­skyldur eru og margar þeirra munu aldrei finn­ast,“ sagði hann.

Ísrael hefur einnig komið í veg fyrir að DNA-próf­un­ar­bún­aður ber­ist inn á Gaza sem gæti hjálpað til við að bera kennsl á lík­ams­leif­arnar.

Mahmoud Khilla stóð við rúst­irnar og fletti í gegnum myndir af fjöl­skyldu sinni í sím­anum sínum, bros­andi unga­barn, tvær litlar stúlkur hlið við hlið, kona á nær­mynd og maður bros­andi með barn í fang­inu.

Hann hét því að halda áfram að grafa þar til hann fyndi þau og gæti veitt þeim sóma­sam­lega greftrun.

„Þetta er staðan á Gaza. En við munum halda áfram og við munum finna þau, ef Guð vill,“ sagði hann.