„Klíkuskapur er kjarnamein íslensku þjóðarinnar“

Rit­höf­und­ur­inn og sagn­fræð­ing­ur­inn Valur Gunn­ars­son segir klíku­skap vera eitt stærsta mein íslensks sam­fé­lags og telur að hann hafi mótað allt frá atvinnu­lífi til stjórn­mála og menn­ing­ar­lífs. Þetta kemur fram í ítar­legri Facebook-færslu þar sem hann veltir fyrir sér áhrifum frænd­hygli og tengsla­neta á íslenskt sam­fé­lag.

Valur segir að flestir Íslend­ingar séu á einn eða annan hátt hluti af kerf­inu.

„Klíku­skapur er kjarna­mein íslensku þjóð­ar­innar. Og samt virð­ist ekk­ert hægt að gera. Öll erum við inn­vinkluð í þetta kerfi, öll höfum við grætt á því ein­hvern tím­ann, en sumir langtum meira en aðrir. Öll þekkjum við klíku­börn, teljum þau til vina.“

Hann segir að þeir sem fæð­ist inn í „réttu“ tengslin njóti for­skots sem aðrir eigi erfitt með að vinna upp.

„Klíku­börnin fá samt tæki­færin. Þegar sá sem er fæddur í djobbið sækir um stíga aðrir auð­mjúkir til hliðar. Svona er þetta bara. Hinir fá kannski séns seinna. En sá séns kemur svo aldrei.“

Valur nefnir eigin reynslu sem dæmi um hvernig ætt­erni geti skipt máli á vinnu­mark­aði.

„Það er alveg sama hvert er litið, í menn­ing­una, í mennt­un­ina, stjórn­mál eða kvóta eða banka, æðstu stöð­urnar og þær lægstu. Þegar ég sótti um vinnu hjá skipa­deild Iceland Travel var það helst talið mér til tekna að amma mín hafi gengt sama starfi.“

Hann gagn­rýnir einnig þá til­hneig­ingu að rekja árangur fólks fremur til ættar en eigin hæfi­leika.

„Þegar lista­maður stígur fram eða deyr er reifað að hann hafi ekki haft hæfi­leik­anna langt að sækja, fund­inn er náskyldur eða jafn­vel fjar­skyldur ætt­ingi sem allt er komið frá, þetta er í ætt­inni. Ekkert er áunnið. Fjöl­miðlar taka undir, þegar stöð­urnar erf­ast er heim­ur­inn eins og hann á að vera.“

Í færsl­unni segir Valur að flokka­kerfið hafi á sínum tíma bæst ofan á þetta fyr­ir­komu­lag og síðar hafi einka­væð­ing ekki leyst vand­ann heldur gert hann verri.

„Um miðja 20. öld bætt­ist flokka­kerfið við kasta­kerfið, þeir sem ekki voru vel ætt­aðir gátu kannski kom­ist eitt­hvað með flokks­holl­ustu, þó aldrei jafn langt og hinir sem fyrir voru. Frjáls­hyggjan átti svo að ráða á þessu bót, með því að einka­væða allt áttu verð­leikar loks­ins að fá að ráða frekar en áskip­að­ar­stöður. En versl­un­ar­frelsið kom inn í klíku­veldið, fylgdi lög­málum þess og gerði það öllu verra.“

Að mati Vals gæti nán­ari teng­ing Íslands við Evrópu verið liður í að draga úr áhrifum klíku­skapar, þó hann telji að breyt­ingar taki langan tíma.

„Senni­lega mun taka margar kyn­slóðir að ráða á þessu bót. En ef það að ganga inn í stærra sam­fé­lag Evrópu er skref í rétta átt er til mik­ils að vinna. Og ef ekki, þá bjóð­ast þeim sem ekki eru á höf­uð­bólið fæddir hér í það minnsta mögu­lega fleiri kostir ann­ars staðar.“